ਯਦਾ ਤੁ ਗੁਣਜਾਲਂ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਕृਤਂ ਵਿਜੁਗੁਪ੍ਸਤੇ ਪਸ਼੍ਯਤੇ ਚ ਪਰਂ ਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ ਤਦਾ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਨੁ ਸਂਸृਜੇਤ੍
ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਕਿਂ ਮਯਾ ਕृਤਮ੍ ਏਤਾਵਦ੍ ਯੋ ऽਹਂ ਕਾਲਨਿਮਜ੍ਜਨਃ ਯਥਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਭਿਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਅਨੁਵਰ੍ਤਿਤਵਾਞ੍ ਜਲਮ੍
ਮੈਂ ਕੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ? ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਅਹਮ੍ ਏਵ ਹਿ ਸਂਮੋਹਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਯਂ ਜਨਾਜ੍ ਜਨਮ੍ ਮਤ੍ਸ੍ਯੋ ਯਥੋਦਕਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਅਨੁਵਰ੍ਤਿਤਵਾਨ੍ ਇਹ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਭਟਕਾਵੇ ਕਰਕੇ, ਇਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਜਨਮ, ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਿਆ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਇੱਥੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਤ੍ਸ੍ਯੋ ऽਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਅਥਾਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਉਦਕਾਨ੍ ਨਾਭਿਮਨ੍ਯਤੇ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਤਦ੍ ਅਵਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਂ ਚੈਵ ਨ ਵੇਦ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਮੱਛੀ ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਮਮਾਸ੍ਤੁ ਧਿਕ੍ ਕੁਬੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਯੋ ऽਹਂ ਮਗ੍ਨ ਇਮਂ ਪੁਨਃ ਅਨੁਵਰ੍ਤਿਤਵਾਨ੍ ਮੋਹਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਯਂ ਜਨਾਜ੍ ਜਨਮ੍
ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਗਲਤ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਭਟਕਾਵੇ ਕਰਕੇ, ਇਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਜਨਮ, ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਿਆ।
ਅਯਮ੍ ਅਨੁਭਵੇਦ੍ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ ਅਨੇਨ ਸਹ ਮੇ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਸਾਮ੍ਯਮ੍ ਏਕਤ੍ਵਤਾਂ ਯਾਤੋ ਯਾਦृਸ਼ਸ੍ ਤਾਦृਸ਼ਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਹਮ੍
ਇਹ ਸਾਥੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਾਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਮਾਨਤਾ ਤੇ ਇਕਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੀ ਹਾਂ।
ਤੁਲ੍ਯਤਾਮ੍ ਇਹ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਦृਸ਼ੋ ऽਹਮ੍ ਅਨੇਨ ਵੈ ਅਯਂ ਹਿ ਵਿਮਲੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮ੍ ਅਹਮ੍ ਈਦृਸ਼ਕਸ੍ ਤਦਾ
ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਬਰਾਬਰੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਉਸ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹਾਂ। ਉਹ ਸਾਫ਼ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹਾਂ।
ਯੋ ऽਹਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਸਂਮੋਹਾਦ੍ ਅਜ੍ਞਯਾ ਸਂਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਵਾਨ੍ ਸਂਸਰ੍ਗਾਦ੍ ਅਤਿਸਂਸਰ੍ਗਾਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ ਕਾਲਮ੍ ਇਮਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਹਮ੍
ਮੈਂ ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਭਟਕਾਵੇ ਕਰਕੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਲਈ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿਆ।
ਸੋ ऽਹਮ੍ ਏਵਂ ਵਸ਼ੀਭੂਤਃ ਕਾਲਮ੍ ਏਤਂ ਨ ਬੁਦ੍ਧਵਾਨ੍ ਉਤ੍ਤਮਾਧਮਮਧ੍ਯਾਨਾਂ ਤਾਮ੍ ਅਹਂ ਕਥਮ੍ ਆਵਸੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ। ਉੱਚ, ਨੀਚ ਤੇ ਮੱਧਮ ਹਾਲਤਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
ਸਮਾਨਮਾਯਯਾ ਚੇਹ ਸਹਵਾਸਮ੍ ਅਹਂ ਕਥਮ੍ ਗਚ੍ਛਾਮ੍ਯ੍ ਅਬੁਦ੍ਧਭਾਵਤ੍ਵਾਦ੍ ਇਹੇਦਾਨੀਂ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭਵ
ਇੱਥੇ ਸਮਾਨ ਭਟਕਾਵੇ ਨਾਲ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਸਾਥ-ਵਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਹੁਣ, ਇੱਥੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾ।
ਸਹਵਾਸਂ ਨ ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਕਾਲਮ੍ ਏਤਂ ਵਿਵਞ੍ਚਨਾਤ੍ ਵਞ੍ਚਿਤੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਨਯਾ ਯਦ੍ ਧਿ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰੋ ਵਿਕਾਰਯਾ
ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਸ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਾਥ-ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਧੋਖਾ ਖਾ ਕੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਧੋਖਾ ਖਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਵੀ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਤਤ੍ ਤਦਪਰਾਦ੍ਧਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਪਰਾਧੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਯਂ ਮਮ ਯੋ ऽਹਮ੍ ਅਤ੍ਰਾਭਵਂ ਸਕ੍ਤਃ ਪਰਾਙ੍ਮੁਖਮ੍ ਉਪਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਹ ਦੂਜੇ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਮੇਰੀ ਗਲਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਲੱਗਾ ਰਹਿਆ ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜਿਆ।
ਤਤੋ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਬਹੁਰੂਪੋ ऽਥ ਸ੍ਥਿਤੋ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ ਅਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਅਮੂਰ੍ਤਿਸ਼੍ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਅਮੂਰ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਮਮਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਧਰ੍षਿਤਃ
ਫਿਰ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ, ਉਹ ਜੋ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲਤ ਵੀ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੈ—'ਮੇਰਾ' ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਓਹਲੇ ਪਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾ ਚ ਤਯਾ ਤੇਨ ਤਾਸੁ ਤਾਸ੍ਵ੍ ਇਹ ਯੋਨਿषੁ ਨਿਰ੍ਮਮਸ੍ਯ ਮਮਤ੍ਵੇਨ ਵਿਕृਤਂ ਤਾਸੁ ਤਾਸੁ ਚ
ਉਸੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇੱਥੇ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਲਕੀਅਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, 'ਮੇਰਾ' ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਹਰ ਜਨਮ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋਨਿषੁ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇਨ ਨष੍ਟਸਂਜ੍ਞੇਨ ਚੇਤਸਾ ਸਮਤਾ ਨ ਮਯਾ ਕਾਚਿਦ੍ ਅਹਂਕਾਰੇ ਕृਤਾ ਮਯਾ
ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਜਦ ਮਨ ਦੀ ਸੂਝ ਗੁਆ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ; ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਸਮਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਬਹੁਧਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਸੋ ऽਯਂ ਭੂਯੋ ਯੁਨਕ੍ਤਿ ਮਾਮ੍ ਇਦਾਨੀਮ੍ ਅਵਬੁਦ੍ਧੋ ऽਸ੍ਮਿ ਨਿਰ੍ਮਮੋ ਨਿਰਹਂਕृਤਃ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਾਗ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ—ਮਲਕੀਅਤ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।
ਮਮਤ੍ਵਂ ਮਨਸਾ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਹਂਕਾਰਕृਤਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਅਪਲਗ੍ਨਾਮ੍ ਇਮਾਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਸਂਸ਼੍ਰਯਿष੍ਯੇ ਨਿਰਾਮਯਮ੍
ਮੈਂ ਇਸ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੁੜੀ ਰਹੀ 'ਮੇਰਾ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਜੋ ਮਨ ਵਿਚ ਜੜੀ ਹੋਈ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਣੀ ਹੈ, ਛੱਡ ਕੇ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆਸਰਾ ਲਵਾਂਗਾ।
ਅਨੇਨ ਸਾਮ੍ਯਂ ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਨਾਨਯਾਹਮ੍ ਅਚੇਤਸਾ ਕ੍ਸ਼ੇਮਂ ਮਮ ਸਹਾਨੇਨ ਨੈਵੈਕਮ੍ ਅਨਯਾ ਸਹ
ਇਸ ਹਾਲਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਸਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਉਸ ਬੇਸੂਝ ਹਾਲਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੀ ਭਲਾਈ ਇਸ ਨਾਲ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਅਕੇਲੇ ਨਹੀਂ।
ਏਵਂ ਪਰਮਸਂਬੋਧਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ੋ ऽਨੁਬੁਦ੍ਧਵਾਨ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਰਤ੍ਵਂ ਨਿਗਚ੍ਛਤਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਚੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਰਾਹੀਂ, ਪਚਵੀ ਤੱਤ ਅਟੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਸਵੰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਧਰ੍ਮਾਣਂ ਸਗੁਣਂ ਨਿਰ੍ਗੁਣਂ ਤਥਾ ਨਿਰ੍ਗੁਣਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਾਦृਗ੍ ਭਵਤਿ ਮੈਥਿਲ
ਅਪ੍ਰਗਟ, ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਵੀ; ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਐਸਾ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਥਿਲ।
ਅਕ੍ਸ਼ਰਕ੍ਸ਼ਰਯੋਰ੍ ਏਤਦ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਤਵ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ਮਯੇਹ ਜ੍ਞਾਨਸਂਪਨ੍ਨਂ ਯਥਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍
ਅਟੱਲ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਬਾਰੇ ਇਹ ਉਦਾਹਰਨ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਿਃਸਂਦਿਗ੍ਧਂ ਚ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਚ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਵਿਮਲਂ ਤਥਾ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੁ ਤੇ ਭੂਯਸ੍ ਤਨ੍ ਨਿਬੋਧ ਯਥਾਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਫਿਰ ਸਾਫ਼, ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਸੁਖਮ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਣੀ ਹੈ—ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਸਾਂਖ੍ਯਯੋਗੋ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਦ੍ਵਯਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਯਦ੍ ਏਵ ਸਾਂਖ੍ਯਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯੋਗਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਸਾਂਖਿਆ ਯੋਗ ਮੈਂ ਦੋਹਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਂਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਯੋਗ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਬੋਧਨਪਰਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਾਂਖ੍ਯਾਨਾਮ੍ ਅਵਨੀਪਤੇ ਵਿਸ੍ਪष੍ਟਂ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਿष੍ਯਾਣਾਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ
ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ, ਰਾਜਾ, ਉੱਥੇ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਂਖਿਆਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ।
ਬृਹਚ੍ ਚੈਵਮ੍ ਇਦਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਹੁਰ੍ ਵਿਦੁषੋ ਜਨਾਃ ਅਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਯੋਗਾਨਾਂ ਪੁਨਰ੍ਭਵਪੁਰਃਸਰਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ 'ਵੱਡਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ; ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਯੋਗਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਧੀ ਫਿਰ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਾਤ੍ ਪਰਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪਠ੍ਯਤੇ ਚ ਨਰਾਧਿਪ ਸਾਂਖ੍ਯਾਨਾਂ ਤੁ ਪਰਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਯਥਾਵਦ੍ ਅਨੁਵਰ੍ਣਿਤਮ੍
ਪਚਵੇਂ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਸਰਵੋਚ ਤੱਤ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਸਾਂਖਿਆਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਸਤਿ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਮ੍ ਅਪ੍ਰਤਿਬੁਦ੍ਧਂ ਚ ਬੁਧ੍ਯਮਾਨਂ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ਬੁਧ੍ਯਮਾਨਂ ਚ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ ਯੋਗਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਜੋ ਜਾਗ ਚੁੱਕਾ, ਨਾ ਜਾਗਿਆ, ਤੇ ਜਾਗ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਜੋ ਜਾਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਜਾਗਰੂਕਤਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਯੋਗ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ।
ਅਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਮ੍ ਅਥਾਵ੍ਯਕ੍ਤਮ੍ ਇਮਂ ਗੁਣਨਿਧਿਂ ਸਦਾ ਗੁਣਾਨਾਂ ਧਾਰ੍ਯਤਾਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸृਜਤ੍ਯ੍ ਆਕ੍ਸ਼ਿਪਤੇ ਤਥਾ
ਜੋ ਨਾ ਜਾਗਿਆ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਢੋਣਦਾ ਹੈ, ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਜੋ ਹਿ ਕ੍ਰੀਡਯਾ ਭੂਪ ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਤ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਬਹੁਧਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਨਾਨੇਵ ਪ੍ਰਤਿਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਅਜਨਮਾ, ਰਾਜਾ, ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿਚ ਬਦਲਾਅ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਕਈ ਵਾਂਗ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਦ੍ ਏਵਂ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣੋ ਬੁਧ੍ਯਮਾਨੋ ਨ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਗੁਣਾਨ੍ ਆਚਰਤੇ ਹ੍ਯ੍ ਏष ਸृਜਤ੍ਯ੍ ਆਕ੍ਸ਼ਿਪਤੇ ਤਥਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਜਾਗ ਰਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਜਾਗਦਾ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।