ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਬੁਦ੍ਧੇਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਸਾਂਖ੍ਯਯੋਗਂ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ਬੁਧ੍ਯਮਾਨਂ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਃ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਪਰਿਵਰ੍ਜਨਾਤ੍
ਜੋ ਬੁਧੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਂਖਿਆ-ਯੋਗ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ, ਮਹਾ-ਬੁਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਉਹ ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।
ਅਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਂ ਯਥਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਗੁਣੈਃ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ ਈਸ਼੍ਵਰਮ੍ ਨਿਰ੍ਗੁਣਂ ਚੇਸ਼੍ਵਰਂ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਧਿष੍ਠਾਤਾਰਮ੍ ਏਵ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਅਜਾਗਰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰਗੁਣ ਹੈ, ਤੇ ਅਸਲ ਹਾਕਮ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕृਤੇਸ਼੍ ਚ ਗੁਣਾਨਾਂ ਚ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਕਂ ਬੁਧਾਃ ਸਾਂਖ੍ਯਯੋਗੇ ਚ ਕੁਸ਼ਲਾ ਬੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਰਮੈषਿਣਃ
ਜੋ ਸਾਂਖਿਆ ਤੇ ਜੋਗ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਪਚਵੀਹ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉੱਚੀ ਸਚਾਈ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯਦਾ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਮ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਾਤਨਨੀਰਵਃ ਬੁਧ੍ਯਮਾਨਂ ਨ ਬੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ऽਵਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਮਂ ਤਦਾ
ਜਦੋਂ ਅਪਰਗਟ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਕੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਾਗ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
ਏਤਨ੍ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸਮ੍ਯਙ੍ ਨ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਅਨੁਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ਬੁਧ੍ਯਮਾਨਂ ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਪृਥਗ੍ ਅਰਿਂਦਮ
ਇਹ ਠੀਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੀ; ਜਾਗ ਰਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਲੋਕ।
ਪਰਸ੍ਪਰੇਣੈਤਦ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਰਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ਏਕਤ੍ਵਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ ਨਾਨਾਤ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਪਰਗਟ ਤੇ ਅਪਰਗਟ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਇਕਤਾ ਨੂੰ ਅਪਰਗਟ ਤੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਨਿष੍ਠੋ ऽਯਂ ਤਦਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ ਏਕਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚਾਸ੍ਯ ਨਾਨਾਤ੍ਵਂ ਚਾਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਜੋ ਪਚਵੀਹ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ: ਇਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇਕਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੱਖਰੇਪਣ ਵੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਯੋਰ੍ ਏਵ ਪृਥਗ੍ ਏਤਨ੍ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਭਿਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਆਹੁਰ੍ ਮਨੀषਿਣਃ
ਜੋ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ ਫਰਕ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੱਤ ਪਚਵੀਹ ਤੱਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਸ੍ਯ ਪਰਮ੍ ਆਹੁਰ੍ ਮਨੀषਿਣਃ ਵਰ੍ਜ੍ਯਸ੍ਯ ਵਰ੍ਜ੍ਯਮ੍ ਆਚਾਰਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਨਾਤਨਮ੍
ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਚਵੀਹ ਦਾ ਅੰਤ ਸੱਚਾ ਤੱਤ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਛੱਡਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਛੱਡਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਦਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਤੱਤ ਹੈ।
ਨਾਨਾਤ੍ਵੈਕਤ੍ਵਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵਯੈਤਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ ਪਸ਼੍ਯਤਸ੍ ਤਦ੍ ਧਿ ਸਂਦਿਗ੍ਧਮ੍ ਏਤਯੋਰ੍ ਵੈ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਤੁਸੀਂ ਇਕਤਾ ਤੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਦੋਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ; ਪਰ ਜੋ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ।
ਤਥਾ ਬੁਦ੍ਧਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਭ੍ਯਾਂ ਬੁਧ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਚਾਨਘ ਸ੍ਥੂਲਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਏਤਨ੍ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਤੇ ਜਾਗ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਜਾਗ ਰਹੇ ਦੀ ਮੂਲ ਸੱਚਾਈ ਮੋਟੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਅਕ੍ਸ਼ਰਕ੍ਸ਼ਰਯੋਰ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵਯਾ ਯਦ੍ ਅਪਿ ਕਾਰਣਮ੍ ਤਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਥਿਰਬੁਦ੍ਧਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਨष੍ਟਮ੍ ਇਵ ਮੇ ऽਨਘ
ਤੁਸੀਂ ਅਪਰਗਟ ਤੇ ਪਰਗਟ ਲਈ ਜੋ ਕਾਰਨ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੀ ਅਡੋਲ ਬੁੱਧੀ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਗੁਆਚਾ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਏਤਚ੍ ਛ੍ਰੋਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਾਮਿ ਨਾਨਾਤ੍ਵੈਕਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ਦ੍ਵਂਦ੍ਵਂ ਚੈਵਾਨਿਰੁਦ੍ਧਂ ਚ ਬੁਧ੍ਯਮਾਨਂ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: ਇਕਤਾ ਤੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋੜਾ ਤੇ ਅਣਰੋਕਿਆ, ਤੇ ਜਾਗ ਰਹੇ ਦੀ ਸੱਚੀ ਹਾਲਤ।
ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯੇ ਚ ਭਗਵਨ੍ਨ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ ਏਵ ਚ ਸਾਂਖ੍ਯਯੋਗਂ ਚ ਕृਤ੍ਸ੍ਨੇਨ ਬੁਦ੍ਧਾਬੁਦ੍ਧਿਂ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ, ਅਪਰਗਟ ਤੇ ਪਰਗਟ, ਪੂਰਾ ਸਾਂਖਿਆ ਤੇ ਜੋਗ, ਤੇ ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਤੇ ਨਾ ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਬੁੱਧੀ ਵਿਚ ਫਰਕ ਵੀ ਦੱਸੋ।
ਹਨ੍ਤ ਤੇ ਸਂਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਦ੍ ਏਤਦ੍ ਅਨੁਪृਚ੍ਛਸਿ ਯੋਗਕृਤ੍ਯਂ ਮਹਾਰਾਜ ਪृਥਗ੍ ਏਵ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਮੇ
ਚੰਗਾ, ਮੈਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਯੋਗ ਦੀ ਕਿਰਿਆ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
ਯੋਗਕृਤ੍ਯਂ ਤੁ ਯੋਗਾਨਾਂ ਧ੍ਯਾਨਮ੍ ਏਵ ਪਰਂ ਬਲਮ੍ ਤਚ੍ ਚਾਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਧ੍ਯਾਨਮ੍ ਆਹੁਰ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਦੋ ਜਨਾਃ
ਯੋਗ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਧਿਆਨ ਹੈ; ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਦੋਹਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਿਆਨ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਚ ਮਨਸਃ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਸ੍ ਤਥੈਵ ਚ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਸ੍ ਤੁ ਸਗੁਣੋ ਨਿਰ੍ਗੁਣੋ ਮਾਨਸਸ੍ ਤਥਾ
ਮਨ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਤੇ ਸਾਹ ਦਾ ਸੰਯਮ ਵੀ; ਸਾਹ ਦਾ ਸੰਯਮ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਗੁਣ ਰਹਿਤ, ਤੇ ਮਨਕਾ ਵੀ।
ਮੂਤ੍ਰੋਤ੍ਸਰ੍ਗੇ ਪੁਰੀषੇ ਚ ਭੋਜਨੇ ਚ ਨਰਾਧਿਪ ਦ੍ਵਿਕਾਲਂ ਨੋਪਭੁਞ੍ਜੀਤ ਸ਼ੇषਂ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਤਤ੍ਪਰਃ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਪਿਸਾਬ, ਪਖਾਣਾ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿਚ, ਦਿਨ ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੋ ਇਸ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੀ ਖਾਏ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇਭ੍ਯੋ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਯ ਮਨਸਾ ਮੁਨਿਃ ਦਸ਼ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਰ੍ ਵਾਪਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਾਤ੍ ਪਰਂ ਯਤਃ
ਮੁਨੀ, ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਰੋਕ ਕੇ—ਚਾਹੇ ਦਸ, ਬਾਰਾਂ ਜਾਂ ਚੌਵੀਹ—ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਰਹੇ।
ਸ ਚੋਦਨਾਭਿਰ੍ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਚੋਦਯੇਦ੍ ਅਥ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਮ੍ ਅਜਰਂ ਤਂ ਤੁ ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਮਨੀषਿਭਿਃ
ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਨਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੇ; ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਅਜਰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਤਤਂ ਜ੍ਞੇਯ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਅਨੁਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਮ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਹ੍ਯ੍ ਅਹੀਨਮਨਸੋ ਨਾਨ੍ਯਥੇਤਿ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਸਾਰਵਭੌਮ ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ—ਇਹ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤੱਤ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ; ਇਹੀ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚਾ ਹੈ।
ਵਿਮੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਸਙ੍ਗੇਭ੍ਯੋ ਲਘ੍ਵਾਹਾਰੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ਪੂਰ੍ਵਰਾਤ੍ਰੇ ਪਰਾਰ੍ਧੇ ਚ ਧਾਰਯੀਤ ਮਨੋ ਹृਦਿ
ਜੋ ਸਭ ਲਗਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਤੇ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਏ।
ਸ੍ਥਿਰੀਕृਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਮਂ ਮਨਸਾ ਮਿਥਿਲੇਸ਼੍ਵਰ ਮਨੋ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸ੍ਥਿਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਾषਾਣ ਇਵ ਨਿਸ਼੍ਚਲਃ
ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਮਨ ਨਾਲ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਕੇ, ਪਥਰ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ।
ਸ੍ਥਾਣੁਵਚ੍ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਅਕਮ੍ਪ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਦਾਰੁਵਚ੍ ਚਾਪਿ ਨਿਸ਼੍ਚਲਃ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਧਿਵਿਧਾਨਜ੍ਞਸ੍ ਤਤੋ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਖੰਭ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ, ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਨਿਸਚਲ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹੀ ਯੋਗੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਨ ਚਾਘ੍ਰਾਤਿ ਨ ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਕਿਂਚਨ ਨ ਚ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਨ ਚ ਸਂਕਲ੍ਪਤੇ ਮਨਃ
ਉਹ ਨਾ ਸੁਣਦਾ, ਨਾ ਸੁੰਘਦਾ, ਨਾ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ; ਨਾ ਛੂਹਣ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ, ਨਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਾਅ ਬਣਦਾ।
ਨ ਚਾਪਿ ਮਨ੍ਯਤੇ ਕਿਂਚਿਨ੍ ਨ ਚ ਬੁਧ੍ਯੇਤ ਕਾष੍ਠਵਤ੍ ਤਦਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਮ੍ ਆਪਨ੍ਨਂ ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਆਹੁਰ੍ ਮਨੀषਿਣਃ
ਉਹ ਨਾ ਕੁਝ ਸੋਚਦਾ, ਨਾ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ, ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਉਸਨੂੰ 'ਯੋਗੀ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨ ਭਾਤਿ ਹਿ ਯਥਾ ਦੀਪੋ ਦੀਪ੍ਤਿਸ੍ ਤਦ੍ਵਚ੍ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਨਿਲਿਙ੍ਗਸ਼੍ ਚਾਧਸ਼੍ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਤਿਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ; ਨਿਸ਼ਾਨ ਰਹਿਤ, ਉੱਤੇ, ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਪਾਰ, ਉਹ ਚਲਣ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦਾ ਤਦੁਪਪਨ੍ਨਸ਼੍ ਚ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦृष੍ਟੇ ਚ ਕਥ੍ਯਤੇ ਹृਦਯਸ੍ਥੋ ऽਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮੇਤਿ ਜ੍ਞੇਯੋ ਜ੍ਞਸ੍ ਤਾਤ ਮਦ੍ਵਿਧੈਃ
ਜਦ ਉਹ ਹਾਲਤ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਹੀ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਵੱਲੋਂ।
ਨਿਰ੍ਧੂਮ ਇਵ ਸਪ੍ਤਾਰ੍ਚਿਰ੍ ਆਦਿਤ੍ਯ ਇਵ ਰਸ਼੍ਮਿਵਾਨ੍ ਵੈਦ੍ਯੁਤੋ ऽਗ੍ਨਿਰ੍ ਇਵਾਕਾਸ਼ੇ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਧੂੰਏ ਰਹਿਤ ਸੱਤ ਰੋਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਅੱਗ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ, ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਯਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਧृਤਿਮਨ੍ਤੋ ਮਨੀषਿਣਃ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯੋਨਿਸ੍ਥਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਯੋਨਿਮ੍ ਅਮृਤਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਉਹ ਜਿਸਨੂੰ ਵੱਡੇ, ਢੀਠ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ—ਜੋ ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਅਮਰ ਸਰੂਪ ਹੈ।