ऋਤੇ ਤੁ ਪੁਰੁषਂ ਨੇਹ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਗਰ੍ਭਾਨ੍ ਧਾਰਯਤ੍ਯ੍ ਉਤ ऋਤੇ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਨ ਪੁਰੁषੋ ਰੂਪਂ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਤਥਾ
ਇਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਔਰਤ ਗਰਭ ਨਹੀਂ ਧਾਰ ਸਕਦੀ; ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਪੁਰਖ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸ੍ਯਾਭਿਸਂਬਨ੍ਧਾਦ੍ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਗੁਣਸਂਸ਼੍ਰਯਾਤ੍ ਰੂਪਂ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯੇਦ੍ ਏਤਦ੍ ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਯੋਨਿषੁ
ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਰੂਪ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚ ਐਸਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਰਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਅਤਿਸਂਯੋਗਾਦ੍ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਗੁਣਸਂਸ਼੍ਰਯਾਤ੍ ऋਤੌ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਰੂਪਂ ਤਦ੍ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਸੁਖ ਲਈ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਗੁਣਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਰੂਪ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਦਾਹਰਨ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਯੇ ਗੁਣਾਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਯੇਹ ਯੇ ਚ ਮਾਤੁਰ੍ ਗੁਣਾਸ੍ ਤਥਾ ਅਸ੍ਥਿ ਸ੍ਨਾਯੁ ਚ ਮਜ੍ਜਾ ਚ ਜਾਨੀਮਃ ਪਿਤृਤੋ ਦ੍ਵਿਜ
ਇਥੇ ਪੁਰਖ ਦੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਗੁਣ—ਹੱਡੀ, ਨਸ ਅਤੇ ਮੱਜਾ—ਅਸੀਂ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।
ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤਂ ਚੇਤਿ ਮਾਤृਜਾਨ੍ਯ੍ ਅਨੁਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਮ ਏਵਮ੍ ਏਤਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਪਠ੍ਯਤੇ
ਚਮੜੀ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਲਹੂ, ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਮਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਹੈ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯਚ੍ ਚ ਵੇਦੋਕ੍ਤਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯਚ੍ ਚ ਪਠ੍ਯਤੇ ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤਤ੍ ਸਨਾਤਨਮ੍
ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੀ ਸਦਾ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਏਵਾਭਿਸਂਬਨ੍ਧੌ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਪੂਰੁषੌ ਯਚ੍ ਚਾਪਿ ਭਗਵਂਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਧਰ੍ਮੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹਮੇਸ਼ਾ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ; ਅਤੇ, ਭਾਗਵਾਨ, ਇਸ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਥਵਾਨਨ੍ਤਰਕृਤਂ ਕਿਂਚਿਦ੍ ਏਵ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ਤਨ੍ ਮਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਸਿ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਜੇ ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਨ ਬਣੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਦੇ ਹੋ।
ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾਮਾ ਵਯਂ ਚਾਪਿ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਾਮੋ ਯਦ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍ ਅਜੇਯਮ੍ ਅਜਰਂ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍ ਅਨੀਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਅਸੀਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਅਜੈ, ਅਜਰ, ਸਦਾ ਲਈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ।
ਯਦ੍ ਏਤਦ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਭਵਤਾ ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ਏਵਮ੍ ਏਤਦ੍ ਯਥਾ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਗ੍ਰਾਹੀ ਯਥਾ ਭਵਾਨ੍
ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਤੁਸੀਂ ਤੱਤ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਹੋ।
ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਹਿ ਤ੍ਵਯਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥ ਉਭਯੋਰ੍ ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋਃ ਨ ਚ ਗ੍ਰਨ੍ਥਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਯਥਾਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰ
ਤੁਸੀਂ ਦੋਵਾਂ—ਵੇਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ—ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਰੱਖਦੇ ਹੋ; ਪਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਤੱਤ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਯੋ ਹਿ ਵੇਦੇ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਚ ਗ੍ਰਨ੍ਥਧਾਰਣਤਤ੍ਪਰਃ ਨ ਚ ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਧਾਰਣਂ ਵृਥਾ
ਜੋ ਵੇਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਰੱਖਣਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।
ਭਾਰਂ ਸ ਵਹਤੇ ਤਸ੍ਯ ਗ੍ਰਨ੍ਥਸ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ ਯਃ ਯਸ੍ ਤੁ ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਨਾਸ੍ਯ ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਗਮੋ ਵृਥਾ
ਉਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਭਾਰ ਢੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਪਰ ਜੋ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹਨਾ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ।
ਗ੍ਰਨ੍ਥਸ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਸ ਪृष੍ਟਸ੍ ਤੁ ਮਾਦृਸ਼ੋ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਤਿ ਯਥਾਤਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਗਮਨਾਦ੍ ਅਰ੍ਥਂ ਤਸ੍ਯ ਸ ਵਿਨ੍ਦਤਿ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅਰਥ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ ਦੱਸਣ ਯੋਗ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਤੱਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਅਰਥ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਯਃ ਸਮੁਤ੍ਸੁਕਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਥੂਲਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਸ ਕਥਂ ਮਨ੍ਦਵਿਜ੍ਞਾਨੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ ਨਿਰ੍ਣਯਾਤ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਸਧਾਰਨ ਤੇ ਗੁੰਮ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੰਦੇ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਵਾਦਂ ਯਃ ਕੁਰੁਤੇ ਨਰਃ ਲੋਭਾਦ੍ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਥਵਾ ਦਮ੍ਭਾਤ੍ ਸ ਪਾਪੀ ਨਰਕਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਸਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਦਿਖਾਵੇ ਕਰਕੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਣਯਂ ਚਾਪਿ ਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਨ ਤਦ੍ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ਸੋ ऽਪੀਹਾਸ੍ਯਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ ਨੈਵਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ ਅਪਿ
ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਉਹ ਗੱਲ ਦਾ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਅਸਲ ਅਰਥ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ृਣੁ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਯਥੈਤਦ੍ ਅਨੁਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਯਥਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸਾਂਖ੍ਯੇषੁ ਯੋਗੇषੁ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਸੁ
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਸੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਾਂਖਿਆ ਤੇ ਯੋਗ ਵਿਚ ਅਸਲ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਏਵ ਯੋਗਾਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਾਂਖ੍ਯਂ ਤਦ੍ ਅਨੁਗਮ੍ਯਤੇ ਏਕਂ ਸਾਂਖ੍ਯਂ ਚ ਯੋਗਂ ਚ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਯੋਗੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਾਂਖਿਆ ਵਿਚ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਂਖਿਆ ਤੇ ਯੋਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੈ।
ਤ੍ਵਙ੍ ਮਾਂਸਂ ਰੁਧਿਰਂ ਮੇਦਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਜ੍ਜਾਸ੍ਥਿ ਸ੍ਨਾਯੁ ਚ ਏਤਦ੍ ਐਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕਂ ਤਾਤ ਯਦ੍ ਭਵਾਨ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਆਤ੍ਥ ਮਾਮ੍
ਚਮੜੀ, ਮਾਸ, ਖੂਨ, ਚਰਬੀ, ਪਿੱਤ, ਮੱਦ, ਹੱਡੀ ਤੇ ਨਸਾਂ—ਇਹ ਸਾਰੇ, ਪਿਆਰੇ, ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਅੰਗ ਹਨ ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੇ ਹਨ।
ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਤਥਾ ਦੇਹਾਦ੍ ਦੇਹਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਬੀਜਾਦ੍ ਬੀਜਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਪਦਾਰਥ ਤੋਂ ਪਦਾਰਥ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਇੰਦ੍ਰੀ ਤੋਂ ਇੰਦ੍ਰੀ, ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਬੀਜ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
ਨਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਬੀਜਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਦੇਹਿਨਃ ਕਥਂ ਗੁਣਾ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਗੁਣਤ੍ਵਾਨ੍ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵਿਚ ਗੁਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਣੀ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਜੀ, ਉਹ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ।
ਗੁਣਾ ਗੁਣੇषੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰੈਵ ਵਿਰਮਨ੍ਤਿ ਚ ਏਵਂ ਗੁਣਾਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਜਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਨ ਚ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ
ਗੁਣ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਣ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਥੇ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਵਙ੍ ਮਾਂਸਂ ਰੁਧਿਰਂ ਮੇਦਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਜ੍ਜਾਸ੍ਥਿ ਸ੍ਨਾਯੁ ਚ ਅष੍ਟੌ ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਥ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਣ ਜਾਨੀਹਿ ਪ੍ਰਾਕृਤੇਨ ਵੈ
ਚਮੜੀ, ਮਾਸ, ਖੂਨ, ਚਰਬੀ, ਪਿੱਤ, ਮੱਦ, ਹੱਡੀ ਤੇ ਨਸਾਂ—ਇਹ ਅੱਠ, ਤੂੰ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕੁਦਰਤੀ ਬੀਜ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਪੁਮਾਂਸ਼੍ ਚੈਵਾਪੁਮਾਂਸ਼੍ ਚੈਵ ਸ੍ਤ੍ਰੀਲਿਙ੍ਗਂ ਪ੍ਰਾਕृਤਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ਵਾਯੁਰ੍ ਏष ਪੁਮਾਂਸ਼੍ ਚੈਵ ਰਸ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ
ਪੁਰਖ, ਅਪੁਰਖ ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹਵਾ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਤੇ ਰਸ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁਰਖ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਲਿਙ੍ਗਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ ਉਪਲਭ੍ਯਤਿ ਸਾਤ੍ਮਜੈਃ ਯਥਾ ਪੁष੍ਪਫਲੈਰ੍ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮੂਰ੍ਤਂ ਚਾਮੂਰ੍ਤਯਸ੍ ਤਥਾ
ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਮੂਰਤ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨੁਮਾਨੇਨ ਸ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ ਉਪਲਭ੍ਯਤੇ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਕਸ੍ ਤਾਤ ਲਿਙ੍ਗੇषੁ ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਕਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਿਆਰੇ, ਪਚੀਸ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਹੈ।
ਅਨਾਦਿਨਿਧਨੋ ऽਨਨ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨਕੇਵਲਃ ਕੇਵਲਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਭਿਮਾਨਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਗੁਣੇषੁ ਗੁਣ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਅਨੰਤ, ਸਿਰਫ਼ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਕਰਕੇ 'ਗੁਣਵਾਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਣਾ ਗੁਣਵਤਃ ਸਨ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਗੁਣਸ੍ਯ ਕੁਤੋ ਗੁਣਾਃ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਏਵਂ ਵਿਜਾਨਨ੍ਤਿ ਯੇ ਜਨਾ ਗੁਣਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ
ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਚ ਹੀ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੁਣ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਗੁਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਲੋਕ ਗੁਣ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਯਦਾ ਤ੍ਵ੍ ਏष ਗੁਣਾਨ੍ ਏਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਨ੍ ਅਭਿਮਨ੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਸ ਗੁਣਵਾਨ੍ ਏਵ ਗੁਣਭੇਦਾਨ੍ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਦ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਫਰਕ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।