ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਾਨਿ ਵਿਧਿਵਲ੍ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ਚਾਤੁਰਾਸ਼੍ਰਮ੍ਯਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਾਸ਼੍ਰਯਾਣ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਗੇ ਕਰਮ, ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਤੇ ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ।
ਉਪਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਪਰਾਨ੍ ਪਾਖਣ੍ਡਾਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਅਪਿ ਵਿਵਿਕ੍ਤਾਸ਼੍ ਚ ਸ਼ਿਲਾਛਾਯਾਸ੍ ਤਥਾ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣਾਨਿ ਚ
ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਥਾਂ ਹਨ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗਲਤ ਰਾਹ ਹਨ, ਇਕੱਲੇ ਟਿਕਾਣੇ, ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਚਸ਼ਮੇ ਵੀ ਹਨ।
ਪੁਲਿਨਾਨਿ ਵਿਵਿਕ੍ਤਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਵਨਾਨਿ ਚ ਕਾਨਨੇषੁ ਵਿਵਿਕ੍ਤਾਸ਼੍ ਚ ਸ਼ੈਲਾਨਾਂ ਮਹਤੀਰ੍ ਗੁਹਾਃ
ਨਦੀ ਦੇ ਇਕੱਲੇ ਕੰਢੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲ, ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ।
ਨਿਯਮਾਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਂਸ਼੍ ਚਾਪਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਤਪਾਂਸਿ ਚ ਯਜ੍ਞਾਂਸ਼੍ ਚ ਵਿਵਿਧਾਕਾਰਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਸ਼੍ ਚ ਵਿਵਿਧਾਸ੍ ਤਥਾ
ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਿਯਮ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਪ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵੀ ਹਨ।
ਵਣਿਕ੍ਪਥਂ ਦ੍ਵਿਜਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵੈਸ਼੍ਯਸ਼ੂਦ੍ਰਾਂਸ੍ ਤਥੈਵ ਚ ਦਾਨਂ ਚ ਵਿਵਿਧਾਕਾਰਂ ਦੀਨਾਨ੍ਧਕृਪਣਾਦਿषੁ
ਵਪਾਰ ਦਾ ਰਾਹ, ਚਾਰੇ ਵਰਗ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਛੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ—ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ, ਗਰੀਬਾਂ, ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਲਈ ਵੀ ਹਨ।
ਅਭਿਮਨ੍ਯੇਤ ਸਂਧਾਤੁਂ ਤਥੈਵ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਗੁਣਾਨ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ ਤਮਸ਼੍ ਚੈਵ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥੌ ਕਾਮ ਏਵ ਚ
ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਸੋਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣ—ਸਤ, ਰਜ, ਤਮ—ਅਤੇ ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਵੀ।
ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਾ ਏਵਂ ਪ੍ਰਵਿਭਜਤ੍ਯ੍ ਉਤ ਸ੍ਵਾਹਾਕਾਰਵषਟ੍ਕਾਰੌ ਸ੍ਵਧਾਕਾਰਨਮਸ੍ਕ੍ਰਿਯੇ
ਆਤਮਾ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਵੰਡ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; 'ਸ੍ਵਾਹਾ', 'ਵਸ਼ਟ', ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਭੇਟਾਂ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਜਨਾਧ੍ਯਯਨੇ ਦਾਨਂ ਤਥੈਵਾਹੁਃ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਮ੍ ਯਾਜਨਾਧ੍ਯਾਪਨੇ ਚੈਵ ਤਥਾਨ੍ਯਦ੍ ਅਪਿ ਕਿਂਚਨ
ਯਜ, ਪਾਠ, ਦਾਨ, ਉਪਹਾਰ ਲੈਣਾ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਯਜ ਕਰਨਾ, ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਵੀ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਵਿਧਾਨੇਨ ਤਥਾ ਵਿਸ਼ਸਨੇਨ ਚ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਭਯਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਤਦ੍ ਆਹੁਃ ਸਨਾਤਨਮ੍
ਜਨਮ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਇਦੇ ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਡਰ—ਇਹ ਸਭ ਸਦਾ ਲਈ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਕੁਰੁਤੇ ਦੇਵੀ ਭਯਂ ਪ੍ਰਲਯਮ੍ ਏਵ ਚ ਦਿਵਸਾਨ੍ਤੇ ਗੁਣਾਨ੍ ਏਤਾਨ੍ ਅਤੀਤ੍ਯੈਕੋ ऽਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਕੁਦਰਤ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਡਰ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਇਹ ਗੁਣ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਕੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਸ਼੍ਮਿਜਾਲਮ੍ ਇਵਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਸਂਨਿਯਚ੍ਛਤਿ ਏਵਮ੍ ਏਵੈष ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਕ੍ਰੀਡਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਭਿਮਨ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਕਿਰਣਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਉਸਦੀ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਰੂਪਗੁਣਾਨ੍ ਏਤਾਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਹृਦਯਪ੍ਰਿਯਾਨ੍ ਏਵਮ੍ ਏਤਾਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਾਣਃ ਸਰ੍ਗਪ੍ਰਲਯਧਰ੍ਮਿਣੀਮ੍
ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਤੇ ਗੁਣ, ਜੋ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦੀ ਲੀਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਪਥੇ ਰਕ੍ਤਸ੍ ਤ੍ਰਿਗੁਣਸ੍ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਧਿਪਃ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਿਯਾਪਥੋਪੇਤਸ੍ ਤਥਾ ਤਦ੍ ਇਤਿ ਮਨ੍ਯਤੇ
ਕਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਕਰਮ ਤੇ ਅਕਰਮ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਐਸਾ ਹੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਜਗਦ੍ ਅਨ੍ਧੀਕृਤਂ ਵਿਭੋ ਰਜਸਾ ਤਮਸਾ ਚੈਵ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਨੇਕਧਾ
ਕੁਦਰਤ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਵਂ ਦ੍ਵਂਦ੍ਵਾਨ੍ਯ੍ ਅਤੀਤਾਨਿ ਮਮ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ਮਤ੍ਤ ਏਤਾਨਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਲਯੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਾਮ੍ ਅਪਿ
ਇਹ ਦੁੰਦਵਾਂ, ਜਦ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਿਸ੍ਤਰ੍ਤਵ੍ਯਾਣ੍ਯ੍ ਅਥੈਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣੀਤਿ ਨਰਾਧਿਪ ਮਨ੍ਯਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ਬੁਦ੍ਧਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਥੈਵ ਸੁਕृਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਸਭ ਪਾਰ ਕਰਣ ਯੋਗ ਹਨ, ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਸੋਚ ਅਧੂਰੀ ਹੈ; ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਐਸਾ ਹੀ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾਨਿ ਮਮੈਤਾਨਿ ਦੇਵਲੋਕਗਤੇਨ ਵੈ ਇਹੈਵ ਚੈਨਂ ਭੋਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਫਲੋਦਯਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਭੋਗਣਾ ਹੈ, ਜੇ ਕੋਈ ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਇੱਥੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਵਾਂਗਾ।
ਸੁਖਮ੍ ਏਵਂ ਤੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਕृਤ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਸੁਖਂ ਮਮ ਯਾਵਦ੍ ਏਵ ਤੁ ਮੇ ਸੌਖ੍ਯਂ ਜਾਤ੍ਯਾਂ ਜਾਤ੍ਯਾਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਿਰਫ ਸੁਖ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸੁਖ ਲੈ ਕੇ, ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਮੇਰਾ ਸੁਖ ਰਹੇ, ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।
ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਨ ਮੇ ਦੁਃਖਂ ਕृਤੇਨੇਹਾਪ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਕਮ੍ ਸੁਖਦੁਃਖਂ ਹਿ ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਨਿਰਯੇ ਚਾਪਿ ਮਜ੍ਜਨਮ੍
ਇਥੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅੰਤਹੀਣ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਚਾਹੇ ਮੈਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰ ਲੈਵਾਂ। ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡੁੱਬਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰਯਾਚ੍ ਚਾਪਿ ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਕਾਲੇਨੈष੍ਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਪੁਨਃ ਮਨੁष੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ ਚ ਦੇਵਤ੍ਵਂ ਦੇਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੌਰੁषਂ ਪੁਨਃ
ਨਰਕ ਤੋਂ ਵਕਤ ਆਉਣ ਤੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਲੈ ਲਾਂਗਾ। ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਤੋਂ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨੁष੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ ਚ ਨਿਰਯਂ ਪਰ੍ਯਾਯੇਣੋਪਗਚ੍ਛਤਿ ਏष ਏਵਂ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਵੈ ਸ ਗੁਣੈਰ੍ ਵृਤਃ
ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਮੁੜ ਨਰਕ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤੇਨ ਦੇਵਮਨੁष੍ਯੇषੁ ਨਿਰਯਂ ਚੋਪਪਦ੍ਯਤੇ ਮਮਤ੍ਵੇਨਾਵृਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰੈਵ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗਕੋਟਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਮਰਣਾਨ੍ਤਾਸੁ ਮੂਰ੍ਤਿषੁ ਯ ਏਵਂ ਕੁਰੁਤੇ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਫਲਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੌਤ ਨਾਲ ਮੁਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਕਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵੀ ਇੰਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਏਵਂ ਫਲਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਕੁਰੁਤੇ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਫਲਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਉਹੀ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕृਤਿਸ਼੍ ਚ ਤਥਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਕਾਮਗਾ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿਮਨੁष੍ਯਤ੍ਵੇ ਦੇਵਲੋਕੇ ਤਥੈਵ ਚ
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ: ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਜਾਤੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ।
ਤ੍ਰੀਣਿ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਚੈਤਾਨਿ ਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਨਿ ਹ ਅਲਿਙ੍ਗਪ੍ਰਕृਤਿਤ੍ਵਾਚ੍ ਚ ਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨੁਮੀਯਤੇ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ ਹਨ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਲਕੜਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਥੈਵ ਪੌਰੁषਂ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ ਅਨੁਮਾਨਾਦ੍ ਧਿ ਮਨ੍ਯਤੇ ਸ ਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਤਰਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਾਕृਤਂ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ ਅਵ੍ਰਣਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਸ਼ਤਾ ਦਾ ਲਕੜਾ ਵੀ ਤਰਕ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਲਕੜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ ਲਕੜਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਰਣਦ੍ਵਾਰਾਣ੍ਯ੍ ਅਧਿष੍ਠਾਯ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਮਨ੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦੀਨਿ ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਪਞ੍ਚ ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯ੍ ਅਥ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕਰਮ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਪੰਜੇ ਕਰਮ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹਨ।
ਰਾਗਾਦੀਨਿ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਗੁਣੇष੍ਵ੍ ਇਹ ਗੁਣੈਃ ਸਹ ਅਹਮ੍ ਏਤਾਨਿ ਵੈ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਮਮੈਤਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਹ
ਰਾਗ ਆਦਿਕ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
ਨਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਹਿ ਮਨ੍ਯੇਤ ਵ੍ਰਣਵਾਨ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਨਿਰ੍ਵ੍ਰਣਃ ਅਲਿਙ੍ਗੋ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਕਾਲਂ ਕਾਲਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜਖਮੀ ਜਾਂ ਅਜਖਮੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਲਕੜਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਕੜਾ ਵਾਲਾ, ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।