ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਧਰ੍ਮਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮ ਪਰਮਂ ਦ੍ਵਿਜ ਮਗ੍ਨਸ੍ਯ ਹਿ ਪਰੇ ਜ੍ਞਾਨੇ ਕਿਂਤੁ ਦੁਃਖਾਨ੍ਤਰਂ ਭਵੇਤ੍
ਅਸੀਂ ਕਰਮ ਵਾਲਾ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਪਰ ਜੋ ਉੱਚੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਦੁਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਃ ਪृष੍ਟਸ਼੍ ਚ ਸਂਕਟਃ ਬੁਧਾਨਾਮ੍ ਅਪਿ ਸਂਮੋਹਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਠੀਕ ਹੈ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀਓ, ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੱਥਰਾ ਹੈ; ਇਸ ਸਵਾਲ ਵਿਚ, ਹੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਮੁਨੀਓ, ਚਤੁਰ ਲੋਕ ਵੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪਰਮਂ ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਵਚਨਂ ਮਮ ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ ਚ ਪਰਮਾ ਯਤ੍ਰ ਕਪਿਲਾਨਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਇੱਥੇ ਵੀ, ਮੇਰਾ ਉੱਚਾ ਸੱਚ ਸੁਣੋ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਕਪਿਲਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਝ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਬੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਵਦੇਹਂ ਦੇਹਿਨਾਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਕਰਣਾਨ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਸ੍ ਤਾਨਿ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੈਸ੍ ਤੁ ਸਃ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੀ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਦੇਹਧਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹਨ; ਆਤਮਾ ਦੇ ਉਹ ਸਾਧਨ, ਨਾਜ਼ੁਕ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨਾ ਵਿਪ੍ਰਹੀਣਾਨਿ ਕਾष੍ਠਕੁਡ੍ਯਸਮਾਨਿ ਤੁ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂਦੇਹੋ ਵੇਲਾ ਇਵ ਮਹਾਰ੍ਣਵੇ
ਜਦ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਕੰਧ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਕੰਢੇ ਵਾਂਗ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ ਸਹ ਸੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨੋ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਸ਼੍ ਚਰਤਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਨਭਸੀਵ ਸਮੀਰਣਃ
ਜਦ ਦੇਹਧਾਰੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੁੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਨਾਜ਼ੁਕ ਆਤਮਾ ਹਰ ਥਾਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਹਵਾ ਵਾਂਗ।
ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਪृਸ਼ਤਿ ਚਾਨਘਾਃ ਬੁਧ੍ਯਮਾਨੋ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਅਖਿਲੇਨੇਹ ਭੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਠੀਕ ਹੈ, ਵੇਖਦਾ, ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕੋ; ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਾਗ ਕੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਹ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਨੀਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਪਾ ਵਿषਹਤਾ ਇਵ
ਸਭ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਠੀਕ ਹੈ, ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਲੱਗੇ ਸੱਪ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨੇष੍ਵ੍ ਏਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯ ਗਤਯਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾ ਵਰਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਪਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਚਾਲ, ਸਭ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਘੇਰ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਚ ਗੁਣਾਨ੍ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਨ੍ ਰਜਸਸ਼੍ ਚ ਗੁਣਾਨ੍ ਪੁਨਃ ਗੁਣਾਂਸ਼੍ ਚ ਤਮਸਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਗੁਣਾਨ੍ ਬੁਦ੍ਧੇਸ਼੍ ਚ ਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਤੇ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀਓ, ਸਤਵ ਦੇ ਸਭ ਗੁਣ, ਰਜਸ ਦੇ ਗੁਣ ਮੁੜ, ਅਤੇ ਤਮਸ ਦੇ ਸਭ ਗੁਣ, ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਗੁਣ।
ਗੁਣਾਂਸ਼੍ ਚ ਮਨਸਸ਼੍ ਚਾਪਿ ਨਭਸਸ਼੍ ਚ ਗੁਣਾਂਸ੍ ਤਥਾ ਗੁਣਾਨ੍ ਵਾਯੋਸ਼੍ ਚ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਃ ਸ੍ਨੇਹਜਾਂਸ਼੍ ਚ ਗੁਣਾਨ੍ ਪੁਨਃ
ਮਨ ਦੇ ਗੁਣ, ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਗੁਣ, ਹਵਾ ਦੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਗੁਣ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨੋ, ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।
ਅਪਾਂ ਗੁਣਾਸ੍ ਤਥਾ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਂਸ਼੍ ਚ ਗੁਣਾਨ੍ ਅਪਿ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਏਵ ਗੁਣੈਰ੍ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞੇषੁ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਪਾਣੀ ਦੇ ਗੁਣ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੁਣ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ 'ਖੇਤਰ' ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ।
ਆਤ੍ਮਾ ਚਰਤਿ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਕਰ੍ਮਣਾ ਚ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੇ ਸ਼ਿष੍ਯਾ ਇਵ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ ਤਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਆਤਮਾ, ਜੋ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ।
ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਅਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਪਰਾਤ੍ ਪਰਮ੍ ਨਾਰਾਯਣਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਂ ਪਰਾਤ੍ ਪਰਮ੍
ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਬਹੁਤ ਸੁੱਖਮ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਂ ਚ ਹ੍ਯ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਗੁਣਂ ਨਿਰ੍ਵृਤਂ ਤਂ ਚ ਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਜੋ ਹਰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਹੀ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਲੋਕੋ।
ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਤਤ੍ਰ ਮਨੋ ਵਿਪ੍ਰਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ ਭੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਯਥਾਕਾਲਂ ਗੁਰੋਃ ਸਂਦੇਸ਼ਕਾਰਿਣਃ
ਉਥੇ ਮਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ; ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੇ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਵਾਲ੍ਪੇਨ ਕਾਲੇਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੁਂ ਗੁਣਾਂਸ੍ ਤਥਾ ਏਵਮ੍ ਉਕ੍ਤੇਨ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ਸਾਂਖ੍ਯਯੋਗੇਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ਿਣੀਮ੍
ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸਾਂਖਯ-ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਾਂਖ੍ਯਾ ਵਿਪ੍ਰਾ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ ਜ੍ਞਾਨੇਨਾਨੇਨ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ ਤੁਲ੍ਯਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਸਾਂਖਯ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਇਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ।
ਅਤ੍ਰ ਵਃ ਸਂਸ਼ਯੋ ਮਾ ਭੂਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਾਂਖ੍ਯਂ ਪਰਂ ਮਤਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ਏਵੋਕ੍ਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਨਾਤਨਮ੍
ਇਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਰਹੇ; ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਾਂਖਯ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ — ਸਨਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮ।
ਅਨਾਦਿਮਧ੍ਯਨਿਧਨਂ ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਂਦ੍ਵਂ ਕਰ੍ਤृ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ ਕੂਟਸ੍ਥਂ ਚੈਵ ਨਿਤ੍ਯਂ ਚ ਯਦ੍ ਵਦਨ੍ਤਿ ਸ਼ਮਾਤ੍ਮਕਾਃ
ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ, ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦੁਲਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸਦਾ ਕਰਤਾ, ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ — ਐਸਾ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਯਤਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਗਪ੍ਰਲਯਵਿਕ੍ਰਿਯਾਃ ਏਵਂ ਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਪ੍ਰਵਕ੍ਤਾਰੋ ਮਹਰ੍षਯਃ
ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਰਚਨਾ, ਵਿਨਾਸ਼, ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਐਸਾ ਹੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਆਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਪ੍ਰਾਸ਼੍ ਚ ਵੇਦਾਸ਼੍ ਚ ਤਥਾ ਸਾਮਵਿਦੋ ਜਨਾਃ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਦੇਵਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਂ ਪਰਮਾਚ੍ਯੁਤਮ੍
ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਸਾਮਨ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਪਰਮ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਚੁਤ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਨ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਤਂ ਵਿਪ੍ਰਾ ਵਦਨ੍ਤਿ ਗੁਣਬੁਦ੍ਧਯਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ ਤਥਾ ਯੋਗਾਃ ਸਾਂਖ੍ਯਾਸ਼੍ ਚਾਮਿਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ
ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਯੋਗ ਅਤੇ ਸਾਂਖਯ ਵਾਲੇ, ਅਸੀਮ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ, ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ਸਾਂਖ੍ਯਂ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ਅਭਿਜ੍ਞਾਨਾਨਿ ਤਸ੍ਯਾਹੁਰ੍ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ; ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਂਖਯ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵੱਡੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਹਿ ਭੂਤਾਨਿ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ ਅਗਮ੍ਯਗਮ੍ਯਸਂਜ੍ਞਾਨਿ ਗਮ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵ ਹਨ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ: 'ਪਹੁੰਚਣ ਯੋਗ' ਅਤੇ 'ਨਾ ਪਹੁੰਚਣ ਯੋਗ' ਨਾਮ ਵਾਲੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 'ਪਹੁੰਚਣ ਯੋਗ' ਵਧੀਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਮਹਦ੍ ਵੈ ਮਹਤਸ਼੍ ਚ ਵਿਪ੍ਰਾ ਵੇਦੇषੁ ਸਾਂਖ੍ਯੇषੁ ਤਥੈਵ ਯੋਗੇ ਯਚ੍ ਚਾਪਿ ਦृष੍ਟਂ ਵਿਧਿਵਤ੍ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਂਖ੍ਯਾਗਤਂ ਤਨ੍ ਨਿਖਿਲਂ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਾਃ
ਵੱਡਾ ਗਿਆਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ, ਸਾਂਖਯ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਸਾਂਖਯ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਮੁਨੀ।
ਯਚ੍ ਚੇਤਿਹਾਸੇषੁ ਮਹਤ੍ਸੁ ਦृष੍ਟਂ ਯਥਾਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਦृष੍ਟਮ੍ ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਲੋਕੇ ਯਦ੍ ਇਹਾਸ੍ਤਿ ਕਿਂਚਿਤ੍ ਸਾਂਖ੍ਯਾਗਤਂ ਤਚ੍ ਚ ਮਹਾਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਾਃ
ਜੋ ਮਹਾਨ ਇਤਿਹਾਸਾਂ, ਸਹੀ ਵਿਵਹਾਰ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਸਾਂਖਯ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ।
ਸਮਸ੍ਤਦृष੍ਟਂ ਪਰਮਂ ਬਲਂ ਚ ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ ਚ ਯਥਾਵਦ੍ ਉਕ੍ਤਮ੍ ਤਪਾਂਸਿ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਣਿ ਚ ਯਾਨਿ ਚੈਵ ਸਾਂਖ੍ਯੇ ਯਥਾਵਦ੍ ਵਿਹਿਤਾਨਿ ਵਿਪ੍ਰਾਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ, ਤਾਕਤ, ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਜੋ ਸੁੱਖਮ ਤਪ ਸਾਂਖਯ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਹ ਸਭ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਨ।
ਵਿਪਰ੍ਯਯਂ ਤਸ੍ਯ ਹਿਤਂ ਸਦੈਵ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਾਂਖ੍ਯਾਃ ਸਤਤਂ ਸੁਖੇਨ ਤਾਂਸ਼੍ ਚਾਪਿ ਸਂਧਾਰ੍ਯ ਤਤਃ ਕृਤਾਰ੍ਥਾਃ ਪਤਨ੍ਤਿ ਵਿਪ੍ਰਾਯਤਨੇषੁ ਭੂਯਃ
ਸਾਂਖਿਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਰਾਹ ਪਕੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਿਤ੍ਵਾ ਚ ਦੇਹਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਦਿਵੌਕਸਸ਼੍ ਚਾਪਿ ਚ ਯੋਗਸਾਂਖ੍ਯਾਃ ਅਤੋ ऽਧਿਕਂ ਤੇ ऽਭਿਰਤਾ ਮਹਾਰ੍ਹੇ ਸਾਂਖ੍ਯੇ ਦ੍ਵਿਜਾ ਭੋ ਇਹ ਸ਼ਿष੍ਟਜੁष੍ਟੇ
ਯੋਗੀ ਤੇ ਸਾਂਖਿਆ, ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਮੁਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਇੱਥੇ ਉੱਚੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਾਂਖਿਆ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਗਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।