ਤਤ੍ਪ੍ਰੀਤਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤੇਨ ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਸਤ੍ਪੁਤ੍ਰਦਯਾਨ੍ਵਿਤੇਨ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਿਤਂ ਪ੍ਰੀਤਮਨਾ ਯਦਰ੍ਥਂ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ ਸੁਤਸ੍ਯੇਹ ਯਦ੍ ਉਕ੍ਤਮ੍ ਏਤਤ੍
ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਗੁਣ, ਦਇਆ ਤੇ ਪਿਆਰ ਹੋਵੇ, ਭਲਾਈ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸੇ।
ਮੋਕ੍ਸ਼ਃ ਪਿਤਾਮਹੇਨੋਕ੍ਤ ਉਪਾਯਾਨ੍ ਨਾਨੁਪਾਯਤਃ ਤਮ੍ ਉਪਾਯਂ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਾਮਹੇ ਮੁਨੇ
ਮੁਕਤੀ ਪਿਤਾਮਾ ਨੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਤਰੀਕਾ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਣੀਏ।
ਅਸ੍ਮਾਸੁ ਤਨ੍ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਨਿਪੁਣਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ਯਦੁਪਾਯੇਨ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਮृਗਯਧ੍ਵਂ ਸਦਾਨਘਾਃ
ਸਾਡੇ ਵਿਚ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਤੇਜ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਲਕੜੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤੋ?
ਘਟੋਪਕਰਣੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਘਟੋਤ੍ਪਤ੍ਤੌ ਨ ਸਾ ਮਤਾ ਏਵਂ ਧਰ੍ਮਾਦ੍ਯੁਪਾਯਾਰ੍ਥੇ ਨਾਨ੍ਯਧਰ੍ਮੇषੁ ਕਾਰਣਮ੍
ਘੜੇ ਦੀ ਸੋਚ ਘੜੇ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਨਾਲ ਹੀ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ; ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਲਈ, ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।
ਪੂਰ੍ਵੇ ਸਮੁਦ੍ਰੇ ਯਃ ਪਨ੍ਥਾ ਨ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਸ਼੍ਚਿਮਮ੍ ਏਕਃ ਪਨ੍ਥਾ ਹਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਤਚ੍ ਛृਣੁਧ੍ਵਂ ਮਮਾਨਘਾਃ
ਜੋ ਰਸਤਾ ਪੂਰਬੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤੋ।
ਕ੍ਸ਼ਮਯਾ ਕ੍ਰੋਧਮ੍ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਾਮਂ ਸਂਕਲ੍ਪਵਰ੍ਜਨਾਤ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਂਸੇਵਨਾਦ੍ ਧੀਰੋ ਨਿਦ੍ਰਾਮ੍ ਉਚ੍ਛੇਤ੍ਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਤਿ
ਸਬਰ ਨਾਲ ਗੁੱਸਾ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ ਲੋਭ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਢੀਠ ਮਨੁੱਖ ਨੀਂਦ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਮਾਦਾਦ੍ ਭਯਂ ਰਕ੍ਸ਼ੇਦ੍ ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਚ ਸਂਵਿਦਮ੍ ਇਚ੍ਛਾਂ ਦ੍ਵੇषਂ ਚ ਕਾਮਂ ਚ ਧੈਰ੍ਯੇਣ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍
ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਡਰ ਤੋਂ ਬਚੋ, ਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੋ; ਇੱਛਾ, ਨਫ਼ਰਤ ਤੇ ਲੋਭ ਨੂੰ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਰੋਕੋ।
ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਭਾਂ ਚੈਵ ਜ੍ਞਾਨਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂਸ੍ ਤਥਾ ਯੋਗੀ ਹਿਤਜੀਰ੍ਣਮਿਤਾਸ਼ਨਾਤ੍
ਸੱਚ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਨੀਂਦ ਤੇ ਸੁਸਤਪਨ ਦੂਰ ਕਰੇ; ਇੱਥੇ, ਯੋਗੀ ਚੰਗੀ ਤੇ ਠੀਕ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਉਤਪਾਤ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਲੋਭਂ ਮੋਹਂ ਚ ਸਂਤੋषਾਦ੍ ਵਿषਯਾਂਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਅਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਾਦ੍ ਅਧਰ੍ਮਂ ਚ ਜਯੇਦ੍ ਧਰ੍ਮਮ੍ ਉਪੇਕ੍ਸ਼ਯਾ
ਲੋਭ ਤੇ ਭਟਕਾਵਾ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦੀ ਪਹਚਾਨ ਨਾਲ, ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਜਿੱਤੋ।
ਆਯਤ੍ਯਾ ਚ ਜਯੇਦ੍ ਆਸ਼ਾਂ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਸਙ੍ਗਵਰ੍ਜਨਾਤ੍ ਅਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਚ ਸ੍ਨੇਹਂ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਂ ਯੋਗੇਨ ਪਣ੍ਡਿਤਃ
ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਆਸ ਨੂੰ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਸਮਰਥਾ ਨੂੰ ਲਗਾਵਟ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰਤਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਤੇ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਜਿੱਤੋ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ।
ਕਾਰੁਣ੍ਯੇਨਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤृष੍ਣਾਂ ਚ ਪਰਿਤੋषਤਃ ਉਤ੍ਥਾਨੇਨ ਜਯੇਤ੍ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਂ ਵਿਤਰ੍ਕਂ ਨਿਸ਼੍ਚਯਾਜ੍ ਜਯੇਤ੍
ਦਇਆ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਆਪ ਨੂੰ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਆਲਸ, ਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਜਿੱਤੋ।
ਮੌਨੇਨ ਬਹੁਭਾषਾਂ ਚ ਸ਼ੌਰ੍ਯੇਣ ਚ ਭਯਂ ਜਯੇਤ੍ ਯਚ੍ਛੇਦ੍ ਵਾਙ੍ਮਨਸੀ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਤਾਂ ਯਚ੍ਛੇਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ
ਚੁੱਪ ਨਾਲ ਵਧੀਕ ਬੋਲਣ ਨੂੰ, ਦਿਲੇਰੀ ਨਾਲ ਡਰ ਨੂੰ, ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਬੋਲ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕੋ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕੋ।
ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਮਹਾਨ੍ ਯਚ੍ਛੇਤ੍ ਤਂ ਯਚ੍ਛੇਚ੍ ਛਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ ਤਦ੍ ਏਤਦ੍ ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤੇਨ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ ਸ਼ੁਚਿਕਰ੍ਮਣਾ
ਆਤਮਾ ਹੀ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੱਡਿਆਈ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਰੋਕੋ। ਇਹ ਗੱਲ ਉਹ ਜਾਣੇ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।
ਯੋਗਦੋषਾਨ੍ ਸਮੁਚ੍ਛਿਦ੍ਯ ਪਞ੍ਚ ਯਾਨ੍ ਕਵਯੋ ਵਿਦੁਃ ਕਾਮਂ ਕ੍ਰੋਧਂ ਚ ਲੋਭਂ ਚ ਭਯਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਚ ਪਞ੍ਚਮਮ੍
ਯੋਗ ਦੇ ਪੰਜ ਔਗੁਣ—ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਲੋਭ, ਡਰ, ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸੁੱਤ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਾ ਕੇ,
ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਨਿषੇਵੇਤ ਯਥਾਵਦ੍ ਯੋਗਸਾਧਨਾਤ੍ ਧ੍ਯਾਨਮ੍ ਅਧ੍ਯਯਨਂ ਦਾਨਂ ਸਤ੍ਯਂ ਹ੍ਰੀਰ੍ ਆਰ੍ਜਵਂ ਕ੍ਸ਼ਮਾ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਯੋਗ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਧਿਆਨ, ਪਾਠ, ਦਾਨ, ਸਚਾਈ, ਲਜਾ, ਸਾਦਗੀ ਤੇ ਧੀਰਜ ਅਭਿਆਸ ਕਰ।
ਸ਼ੌਚਮ੍ ਆਚਾਰਤਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਚ ਸਂਯਮਃ ਏਤੈਰ੍ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ ਤੇਜਃ ਪਾਪ੍ਮਾਨਮ੍ ਉਪਹਨ੍ਤਿ ਚ
ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਵਧਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਾਸ੍ਯ ਸਂਕਲ੍ਪਾ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਧੂਤਪਾਪਃ ਸ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਲਘ੍ਵਾਹਾਰੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਉਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਗਿਆਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਧੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ, ਘੱਟ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਮਕ੍ਰੋਧੌ ਵਸ਼ੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਮ੍ ਅਮੂਢਤ੍ਵਮ੍ ਅਸਙ੍ਗਿਤ੍ਵਂ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਵਿਵਰ੍ਜਨਮ੍
ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜਾਓ: ਭਟਕਾਵਾ ਮੁਕਾ ਕੇ, ਲਗਾਵਟ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਤਿਆਗੋ।
ਅਦੈਨ੍ਯਮ੍ ਅਨੁਦੀਰ੍ਣਤ੍ਵਮ੍ ਅਨੁਦ੍ਵੇਗੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਿਃ ਏष ਮਾਰ੍ਗੋ ਹਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਵਿਮਲਃ ਸ਼ੁਚਿਃ ਤਥਾ ਵਾਕ੍ਕਾਯਮਨਸਾਂ ਨਿਯਮਾਃ ਕਾਮਤੋ ऽਵ੍ਯਯਾਃ
ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹੋ—ਇਹੀ ਮੋਖ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ: ਸਾਫ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ, ਬੋਲ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਂ, ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਸਾਂਖ੍ਯਂ ਯੋਗਸ੍ਯ ਨੋ ਵਿਪ੍ਰ ਵਿਸ਼ੇषਂ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਸਿ ਤਵ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਸਰ੍ਵਂ ਹਿ ਵਿਦਿਤਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਸਾਂਖ ਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਫਰਕ ਬਤਾਓ। ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣੂ ਹੋ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ।
ਸਾਂਖ੍ਯਾਃ ਸਾਂਖ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਯੋਗਾਨ੍ ਯੋਗਵਿਦੁਤ੍ਤਮਾਃ ਵਦਨ੍ਤਿ ਕਾਰਣੈਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੈਃ ਸ੍ਵਪਕ੍ਸ਼ੋਦ੍ਭਵਨਾਯ ਵੈ
ਸਾਂਖ ਦੇ ਪੱਖੀ ਸਾਂਖ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਵਧੀਆ ਜਾਣੂ ਯੋਗ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੀਆ ਕਾਰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਨੀਸ਼੍ਵਰਃ ਕਥਂ ਮੁਚ੍ਯੇਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ ਵਦਨ੍ਤਿ ਕਾਰਣੈਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਯੋਗਂ ਸਮ੍ਯਙ੍ ਮਨੀषਿਣਃ
ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ ਵਧੀਆ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯੋਗ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ।
ਵਦਨ੍ਤਿ ਕਾਰਣਂ ਵੇਦਂ ਸਾਂਖ੍ਯਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ ਵਿਜ੍ਞਾਯੇਹ ਗਤੀਃ ਸਰ੍ਵਾ ਵਿਰਕ੍ਤੋ ਵਿषਯੇषੁ ਯਃ
ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਸਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਂਖ ਵੇਦ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਇੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਰਸਤਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤ ਹਨ।
ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ ਦੇਹਾਤ੍ ਸੁਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯੇਦ੍ ਇਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਏਤਦ੍ ਆਹੁਰ੍ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਃ ਸਾਂਖ੍ਯਂ ਵੈ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਹੀਂ। ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਂਖ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪਕ੍ਸ਼ੇ ਕਾਰਣਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਸਮਰ੍ਥਂ ਵਚਨਂ ਹਿਤਮ੍ ਸ਼ਿष੍ਟਾਨਾਂ ਹਿ ਮਤਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਭਵਦ੍ਭਿਃ ਸ਼ਿष੍ਟਸਂਮਤੈਃ
ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤਰਕ ਤੇ ਚੰਗਾ ਬੋਲ ਮੰਨੋ। ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਏ, ਜੋ ਚੰਗਿਆਂ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੰਨਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਹੇਤਵੋ ਯੋਗਾਃ ਸਾਂਖ੍ਯਾਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਾਃ ਉਭੇ ਚੈਤੇ ਮਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਸਮਵੇਤੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਯੋਗ ਤਰਕ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਸਾਂਖ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਤੇ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਏ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉਭੇ ਚੈਤੇ ਮਤੇ ਜ੍ਞਾਤੇ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ਸ਼ਿष੍ਟਸਂਮਤੇ ਅਨੁष੍ਠਿਤੇ ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਯੇਤਾਂ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਹ, ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਮਝੇ ਅਤੇ ਅਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਜਿਲ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੁਲ੍ਯਂ ਸ਼ੌਚਂ ਤਯੋਰ੍ ਯੁਕ੍ਤਂ ਦਯਾ ਭੂਤੇषੁ ਚਾਨਘਾਃ ਵ੍ਰਤਾਨਾਂ ਧਾਰਣਂ ਤੁਲ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਮਂ ਤਯੋਃ
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਹ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਪਵਿਤਰਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਤੇ ਵਚਨ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੋ ਨਹੀਂ।
ਯਦਿ ਤੁਲ੍ਯਂ ਵ੍ਰਤਂ ਸ਼ੌਚਂ ਦਯਾ ਚਾਤ੍ਰ ਮਹਾਮੁਨੇ ਤੁਲ੍ਯਂ ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਨ੍ ਨੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ
ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਚਨ, ਪਵਿਤਰਤਾ ਤੇ ਦਇਆ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਇਕੋ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਾ ਦੇ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
ਰਾਗਂ ਮੋਹਂ ਤਥਾ ਸ੍ਨੇਹਂ ਕਾਮਂ ਕ੍ਰੋਧਂ ਚ ਕੇਵਲਮ੍ ਯੋਗਾਸ੍ਥਿਰੋਦਿਤਾਨ੍ ਦੋषਾਨ੍ ਪਞ੍ਚੈਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍
ਮੋਹ, ਭਟਕਾਵਾ, ਲਗਾਵ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸਾ — ਇਹ ਪੰਜ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।