ਰਜਸ੍ ਤਮਸ਼੍ ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਤ੍ਰਯ ਏਤੇ ਸ੍ਵਯੋਨਿਜਾਃ ਸਮਾਃ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਤਾਨ੍ ਗੁਣਾਨ੍ ਉਪਲਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍
ਰਜ, ਤਮ ਅਤੇ ਸਤ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣੋ।
ਤਤ੍ਰ ਯਤ੍ ਪ੍ਰੀਤਿਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਕਿਂਚਿਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਲਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਵ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ ਉਪਧਾਰਯੇਤ੍
ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਜੇ ਕੁਝ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਮਿਲਾਪ ਵਾਲਾ ਦਿੱਸੇ, ਉਹ ਸਤ ਗੁਣ ਸਮਝੋ।
ਯਤ੍ ਤੁ ਸਂਤਾਪਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਕਾਯੇ ਮਨਸਿ ਵਾ ਭਵੇਤ੍ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਂ ਰਜ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਤਤ੍ਰ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਉਪਲਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਤਨ ਜਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੇਚੈਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਚਲਾਇਤ ਹੈ, ਉਹ ਓਥੇ ਰਜ ਗੁਣ ਸਮਝੋ।
ਯਤ੍ ਤੁ ਸਂਮੋਹਸਂਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਵਿषਮਂ ਭਵੇਤ੍ ਅਪ੍ਰਤਰ੍ਕ੍ਯਮ੍ ਅਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਤਮਸ੍ ਤਦ੍ ਉਪਧਾਰਯੇਤ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਭੁਲਾਵੇ ਨਾਲ, ਅਸਪਸ਼ਟ, ਅਸਮਾਨ, ਸੋਚਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਅਣਜਾਣ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤਮ ਗੁਣ ਸਮਝੋ।
ਪ੍ਰਹਰ੍षਃ ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ ਆਨਨ੍ਦਂ ਸ੍ਵਾਮ੍ਯਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਤ੍ਮਚਿਤ੍ਤਤਾ ਅਕਸ੍ਮਾਦ੍ ਯਦਿ ਵਾ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ ਵਦਨ੍ਤਿ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਨ੍ ਗੁਣਾਨ੍
ਉਤਸ਼ਾਹ, ਖੁਸ਼ੀ, ਆਨੰਦ, ਹਕੂਮਤ, ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਅਪਣੀ ਅਵਸਥਾ—ਚਾਹੇ ਅਚਾਨਕ ਆਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਤ ਗੁਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਭਿਮਾਨੋ ਮृषਾਵਾਦੋ ਲੋਭੋ ਮੋਹਸ੍ ਤਥਾਕ੍ਸ਼ਮਾ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਰਜਸਸ੍ ਤਾਨਿ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਹੇਤੁਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਅਹੰਕਾਰ, ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ, ਲਾਲਚ, ਭੁਲਾਵਾ ਤੇ ਅਧੀਰਤਾ—ਇਹ ਰਜ ਗੁਣ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਥਾ ਮੋਹਃ ਪ੍ਰਮਾਦਸ਼੍ ਚ ਤਨ੍ਦ੍ਰੀ ਨਿਦ੍ਰਾਪ੍ਰਬੋਧਿਤਾ ਕਥਂਚਿਦ੍ ਅਭਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ ਤਾਮਸਾ ਗੁਣਾਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਟਕਣਾ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ, ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਉਠਣ ਵਾਲੀ ਅਲਸਤਾ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਹਨ ਹਨੇਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ।
ਮਨਃ ਪ੍ਰਸृਜਤੇ ਭਾਵਂ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਅਧ੍ਯਵਸਾਯਿਨੀ ਹृਦਯਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ਏਵੇਹ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਕਰ੍ਮਚੋਦਨਾ
ਮਨ ਵਿਚ ਇਰਾਦਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਫੈਸਲਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦਿਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਕਰਮ ਵਲ ਤੋਰਦੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਭ੍ਯਃ ਪਰਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਾ ਅਰ੍ਥੇਭ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਪਰਂ ਮਨਃ ਮਨਸਸ੍ ਤੁ ਪਰਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਪਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਸ਼ੇ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਮਨ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਮਨ ਨਾਲੋਂ ਬੁੱਧੀ ਵਧੀਆ ਹੈ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲੋਂ ਆਤਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਮਨੁष੍ਯਸ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਨਾਯਿਕਾ ਯਦਾ ਵਿਕੁਰੁਤੇ ਭਾਵਂ ਤਦਾ ਭਵਤਿ ਸਾ ਮਨਃ
ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਆਤਮਾ ਬੁੱਧੀ ਹੀ ਹੈ; ਬੁੱਧੀ ਹੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਇਰਾਦੇ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਇਹ ਮਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪृਥਗ੍ਭਾਵਾਦ੍ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਵਿਕੁਰੁਤੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਨੁ ਸ਼ृਣ੍ਵਤੀ ਭਵਤਿ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਸ੍ਪृਸ਼ਤੀ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ: ਸੁਣਨਾ ਕੰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਛੂਹਣਾ ਛੂਹਣ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀ ਚ ਭਵੇਦ੍ ਦृष੍ਟੀ ਰਸਨ੍ਤੀ ਰਸਨਾ ਭਵੇਤ੍ ਜਿਘ੍ਰਨ੍ਤੀ ਭਵਤਿ ਘ੍ਰਾਣਂ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਵਿਕੁਰੁਤੇ ਪृਥਕ੍
ਵੇਖਣਾ ਨੈਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੱਖਣਾ ਜੀਭ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੁੰਘਣਾ ਨੱਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬੁੱਧੀ ਹਰ ਇਕ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਤੁ ਤਾਨ੍ਯ੍ ਆਹੁਸ੍ ਤੇषਾਂ ਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਤਿष੍ਠਤਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ਪੁਰੁषੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਬੁਦ੍ਧਿਭਾਵਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨਸਾਨ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ, ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਦਾਚਿਲ੍ ਲਭਤੇ ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਸ਼ੋਚਤਿ ਨ ਸੁਖੇਨ ਚ ਦੁਃਖੇਨ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਇਹ ਮੁਹ੍ਯਤੇ
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਕਈ ਵਾਰੀ ਸੁੱਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ ਇਹ ਇੱਥੇ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਂ ਭਾਵਾਤ੍ਮਿਕਾ ਭਾਵਾਂਸ੍ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਏਤਾਨ੍ ਅਤਿਵਰ੍ਤਤੇ ਸਰਿਤਾਂ ਸਾਗਰੋ ਭਰ੍ਤਾ ਮਹਾਵੇਲਾਮ੍ ਇਵੋਰ੍ਮਿਮਾਨ੍
ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੀ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਡੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਤੇ ਕਿਂਚਿਤ੍ ਤਦਾ ਭਵਤਿ ਸਾ ਮਨਃ ਅਧਿष੍ਠਾਨੇ ਚ ਵੈ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਪृਥਗ੍ ਏਤਾਨਿ ਸਂਸ੍ਮਰੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਇਹ ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਾਦ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ ਮੇਧ੍ਯਾਨਿ ਵਿਚੇਤਵ੍ਯਾਨਿ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯ੍ ਏਵਾਨੁਪੂਰ੍ਵੇਣ ਯਦ੍ ਯਦਾ ਚ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸੁੱਚੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਵਿਭਾਗਮਨਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਭਾਵੋ ਮਨਸਿ ਵਰ੍ਤਤੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਸ੍ ਤੁ ਰਜਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਤਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਦੋਂ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਮਨ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਰਾਦਾ ਮਨ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਚਲਚਲਾਪਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਜੋ ਗੁਣ ਸਤਗੁਣ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੇ ਵੈ ਭਾਵੇਨ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੇष੍ਵ੍ ਏਤੇषੁ ਤੇ ਤ੍ਰਿषੁ ਅਨ੍ਵ੍ ਅਰ੍ਥਾਨ੍ ਸਂਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਰਥਨੇਮਿਮ੍ ਅਰਾ ਇਵ
ਜੋ ਲੋਕ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਲ ਇਉਂ ਵਧਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਪਹੀਏ ਦੀਆਂ ਤੀਲੀਆਂ ਗੇੜ ਵਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਦੀਪਾਰ੍ਥਂ ਮਨਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ ਬੁਦ੍ਧਿਸਤ੍ਤਮੈਃ ਨਿਸ਼੍ਚਰਦ੍ਭਿਰ੍ ਯਥਾਯੋਗਮ੍ ਉਦਾਸੀਨੈਰ੍ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ
ਮਨ ਨੂੰ ਦੀਵੇ ਵਰਗਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇ।
ਏਵਂਸ੍ਵਭਾਵਮ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਇਤਿ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਨ ਮੁਹ੍ਯਤਿ ਅਸ਼ੋਚਨ੍ ਸਂਪ੍ਰਹृष੍ਯਂਸ਼੍ ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿਗਤਮਤ੍ਸਰਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਣ ਕਿ ਇਹੀ ਇਸ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਦੁੱਖ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਹ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ ਕਾਮਗੋਚਰੈਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨੈਰ੍ ਅਨੇਕੈਰ੍ ਦੁਰ੍ਧਰੈਰ੍ ਅਕृਤਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਅਣਅਭਿਆਸ ਹੈ।
ਤੇषਾਂ ਤੁ ਮਨਸਾ ਰਸ਼੍ਮੀਨ੍ ਯਦਾ ਸਮ੍ਯਙ੍ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ ਤਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ ਸ਼੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਦੀਪਦੀਪ੍ਤਾ ਯਥਾਕृਤਿਃ
ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਆਤਮਾ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਏਵ ਭੂਤਾਨਾਂ ਤਮਸ੍ਯ੍ ਉਪਗਤੇ ਯਥਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਭਵਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਤਥੈਵਮ੍ ਉਪਧਾਰ੍ਯਤਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹਨੇਰਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਚਾਨਣ ਸਭ ਲਈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਵਾਰਿਚਰਃ ਪਕ੍ਸ਼ੀ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤਿ ਜਲੇ ਚਰਨ੍ ਵਿਮੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਤਥਾ ਯੋਗੀ ਗੁਣਦੋषੈਰ੍ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਯੋਗੀ ਆਤਮਕ ਮੁਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਅਵਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਏਵਮ੍ ਏਵ ਕृਤਪ੍ਰਜ੍ਞੋ ਨ ਦੋषੈਰ੍ ਵਿषਯਾਂਸ਼੍ ਚਰਨ੍ ਅਸਜ੍ਜਮਾਨਃ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਨ ਕਥਂਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਲਿਪ੍ਯਤੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਲਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਲੱਗਣ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਰਦਾ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਰਤਿਰ੍ ਯਸ੍ਯ ਸਦਾਤ੍ਮਨਿ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਤ੍ਮਭੂਤਸ੍ਯ ਗੁਣਸਙ੍ਗੇਨ ਸਜ੍ਜਤਃ
ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।
ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਸਵਤਿ ਗੁਣੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ ਕਦਾਚਨ ਨ ਗੁਣਾ ਵਿਦੁਰ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਗੁਣਾਨ੍ ਵੇਦ ਸ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਆਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਕਦੇ ਕਦੇ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਣ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਆਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਪਰਿਦਧ੍ਯਾਦ੍ ਗੁਣਾਨਾਂ ਸ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਚੈਵ ਯਥਾਤਥਮ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਯੋਰ੍ ਏਵਮ੍ ਅਨ੍ਤਰਂ ਲਕ੍ਸ਼ਯੇਨ੍ ਨਰਃ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖੇ ਤੇ ਸੋਚੇ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਵ ਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਪਛਾਣੇ।
ਸृਜਤੇ ਤੁ ਗੁਣਾਨ੍ ਏਕ ਏਕੋ ਨ ਸृਜਤੇ ਗੁਣਾਨ੍ ਪृਥਗ੍ਭੂਤੌ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯੈਤੌ ਸਂਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੌ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਇਕ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖਰੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੱਠੇ ਤੇ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।