ਸਮਃ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਲਭ੍ਯਾਲਭ੍ਯੇਨ ਵਰ੍ਤਯਨ੍ ਧੂਤਪਾਪ੍ਮਾ ਤੁ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਲਘ੍ਵਾਹਾਰੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਰੱਖ ਕੇ, ਲਾਭ-ਹਾਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਹੀ ਰਵਾਇਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਪਾਪ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ, ਚਮਕਦਾਰ, ਘੱਟ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਢਿੱਠ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਮਕ੍ਰੋਧੌ ਵਸ਼ੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਨਿषੇਵੇਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਮ੍ ਮਨਸਸ਼੍ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਚ ਕृਤ੍ਵੈਕਾਗ੍ਰ੍ਯਂ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ।
ਪੂਰ੍ਵਰਾਤ੍ਰੇ ਪਰਾਰ੍ਧੇ ਚ ਧਾਰਯੇਨ੍ ਮਨ ਆਤ੍ਮਨਃ ਜਨ੍ਤੋਃ ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਯਦ੍ਯ੍ ਏਕਂ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍
ਰਾਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਕੇ ਰੱਖੋ; ਜੇ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵੀ ਡੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਤਤੋ ऽਸ੍ਯ ਸ੍ਰਵਤਿ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਗਿਰੇਃ ਪਾਦਾਦ੍ ਇਵੋਦਕਮ੍ ਮਨਸਃ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਆਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਕੂਰ੍ਮਾਣਾਮ੍ ਇਵ ਮਤ੍ਸ੍ਯਹਾ
ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਰਿਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕੋ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਕਛੂਆਂ ਨੂੰ ਫੜਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਤਤਸ਼੍ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਜਿਹ੍ਵਾ ਘ੍ਰਾਣਂ ਚ ਯੋਗਵਿਤ੍ ਤਤ ਏਤਾਨਿ ਸਂਯਮ੍ਯ ਮਨਸਿ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ ਯਦਿ
ਫਿਰ, ਜੋ ਯੋਗ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਨ, ਫਿਰ ਅੱਖ, ਜੀਭ ਅਤੇ ਨੱਕ ਨੂੰ ਰੋਕੇ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਦੇਵੇ।
ਤਥੈਵਾਪੋਹ੍ਯ ਸਂਕਲ੍ਪਾਨ੍ ਮਨੋ ਹ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਧਾਰਯੇਤ੍ ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਮਨਸਿ ਹृਦਿ ਸਂਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ ਯਦਿ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਰਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਾ ਲਵੇ; ਜੇ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਲਵੇ,
ਯਦੈਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਵਤਿष੍ਠਨ੍ਤੇ ਮਨਃषष੍ਠਾਨਿ ਚਾਤ੍ਮਨਿ ਪ੍ਰਸੀਦਨ੍ਤਿ ਚ ਸਂਸ੍ਥਾਯਾਂ ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਛੇ—ਮਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ—ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਧੂਮ ਇਵ ਦੀਪ੍ਤਾਰ੍ਚਿਰ੍ ਆਦਿਤ੍ਯ ਇਵ ਦੀਪ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਵੈਦ੍ਯੁਤੋ ऽਗ੍ਨਿਰ੍ ਇਵਾਕਾਸ਼ੇ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਲਪਕਦੀ ਲੋ, ਚਮਕਦਾ ਸੂਰਜ, ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰ ਤੁ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵ੍ਯਾਪਕਤ੍ਵਾਚ੍ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਯੇ ਮਨੀषਿਣਃ
ਉਥੇ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ, ਉਹ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ; ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਹਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਧृਤਿਮਨ੍ਤੋ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਹਿਤੇ ਰਤਾਃ ਏਵਂ ਪਰਿਮਿਤਂ ਕਾਲਮ੍ ਆਚਰਨ੍ ਸਂਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤਃ
ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਪੱਕੇ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਸੀਨੋ ਹਿ ਰਹਸ੍ਯ੍ ਏਕੋ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਰਸਾਮ੍ਯਤਾਮ੍ ਪ੍ਰਮੋਹੋ ਭ੍ਰਮ ਆਵਰ੍ਤੋ ਘ੍ਰਾਣਂ ਸ਼੍ਰਵਣਦਰ੍ਸ਼ਨੇ
ਇਕੱਲਾ, ਚੁਪ ਚਾਪ ਥਾਂ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਅਟੱਲ ਦੇ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਭਟਕਣਾ, ਭੁੱਲ ਅਤੇ ਉਲਝਣ ਸੁੰਘਣ, ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਦ੍ਭੁਤਾਨਿ ਰਸਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਃ ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਮਾਰੁਤਾਕृਤਿਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਨ੍ ਉਪਸਰ੍ਗਾਸ਼੍ ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਂਗृਹ੍ਯ ਯੋਗਤਃ
ਸੁਆਦ, ਛੂਹ, ਠੰਢ-ਗਰਮੀ, ਹਵਾ ਦੇ ਰੂਪ, ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਚ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ, ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ, ਰੋਕਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਾਂਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦ੍ ਅਨਾਦृਤ੍ਯ ਸਾਮ੍ਯੇਨੈਵ ਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਿਚਯਂ ਯੋਗੇ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਨਿਯਤੋ ਮੁਨਿਃ
ਸੱਚ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ, ਬਰਾਬਰੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵੇ; ਨਿਯਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੁਨਿ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਬਣਾਏ।
ਗਿਰਿਸ਼ृਙ੍ਗੇ ਤਥਾ ਚੈਤ੍ਯੇ ਵृਕ੍ਸ਼ਮੂਲੇषੁ ਯੋਜਯੇਤ੍ ਸਂਨਿਯਮ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਮਂ ਕੋष੍ਠੇ ਭਾਣ੍ਡਮਨਾ ਇਵ
ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ, ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਰੁੱਖ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਖਜਾਨੇ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਧਰਣ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ।
ਏਕਾਗ੍ਰਂ ਚਿਨ੍ਤਯੇਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯੋਗਾਨ੍ ਨੋਦ੍ਵਿਜਤੇ ਮਨਃ ਯੇਨੋਪਾਯੇਨ ਸ਼ਕ੍ਯੇਤ ਨਿਯਨ੍ਤੁਂ ਚਞ੍ਚਲਂ ਮਨਃ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ ਨੂੰ ਇੱਕਾਗਰ ਕਰਕੇ ਸੋਚੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਯੋਗ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਮਨ ਉਲਝ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਤਰੀਕਾ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਹੀ ਵਰਤੋ।
ਤਤ੍ਰ ਯੁਕ੍ਤੋ ਨਿषੇਵੇਤ ਨ ਚੈਵ ਵਿਚਲੇਤ੍ ਤਤਃ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਗਾਰਾਣਿ ਚੈਕਾਗ੍ਰੋ ਨਿਵਾਸਾਰ੍ਥਮ੍ ਉਪਕ੍ਰਮੇਤ੍
ਉਥੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹੋ ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਡੋਲੋ ਨਾ। ਮਨ ਨੂੰ ਇੱਕਾਗਰ ਕਰਕੇ ਖਾਲੀ ਘਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੋ, ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਲਈ।
ਨਾਤਿਵ੍ਰਜੇਤ੍ ਪਰਂ ਵਾਚਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਮਨਸਾਪਿ ਵਾ ਉਪੇਕ੍ਸ਼ਕੋ ਯਤਾਹਾਰੋ ਲਬ੍ਧਾਲਬ੍ਧਸਮੋ ਭਵੇਤ੍
ਬੋਲਣ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਮਨ ਨਾਲ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾ ਜਾਓ। ਬੇਪਰਵਾਹ ਰਹੋ, ਖਾਣ-ਪੀਣ 'ਚ ਮਿਆਰੀ ਹੋਵੋ, ਤੇ ਮਿਲਣ ਜਾਂ ਨਾ ਮਿਲਣ 'ਚ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹੋ।
ਯਸ਼੍ ਚੈਨਮ੍ ਅਭਿਨਨ੍ਦੇਤ ਯਸ਼੍ ਚੈਨਮ੍ ਅਭਿਵਾਦਯੇਤ੍ ਸਮਸ੍ ਤਯੋਸ਼੍ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਉਭਯੋਰ੍ ਨਾਭਿਧ੍ਯਾਯੇਚ੍ ਛੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਨ ਰਹੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਮਾੜੀ ਨੀਅਤ 'ਤੇ ਮਨ ਨਾ ਲਾਏ।
ਨ ਪ੍ਰਹृष੍ਯੇਤ ਲਾਭੇषੁ ਨਾਲਾਭੇषੁ ਚ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ ਸਮਃ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਸਧਰ੍ਮਾ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਨਃ
ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੋ, ਨਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ 'ਤੇ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹੋ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਸਾਰੇ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰੋ।
ਏਵਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਤ੍ਮਨਃ ਸਾਧੋਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਮਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ षਣ੍ ਮਾਸਾਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮਾਭਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਸ ਸਾਧੂ ਦਾ ਮਨ ਠੀਕ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਸਮਾਨ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤਕ ਸਦਾ ਯੋਗ 'ਚ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਬਦ-ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵੇਦਨਾਰ੍ਤਾਨ੍ ਪਰਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਮਲੋष੍ਟਾਸ਼੍ਮਕਾਞ੍ਚਨਃ ਏਵਂ ਤੁ ਨਿਰਤੋ ਮਾਰ੍ਗਂ ਵਿਰਮੇਨ੍ ਨ ਵਿਮੋਹਿਤਃ
ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖੀ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਹ 'ਤੇ ਲੱਗੇ ਰਹੋ, ਨਾ ਭਟਕੋ ਤੇ ਨਾ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆਵੋ।
ਅਪਿ ਵਰ੍ਣਾਵਕृष੍ਟਸ੍ ਤੁ ਨਾਰੀ ਵਾ ਧਰ੍ਮਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ਤਾਵ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਤੇਨ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਗਚ੍ਛੇਤਾਂ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍
ਚਾਹੇ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਜਿਲ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅਜਂ ਪੁਰਾਣਮ੍ ਅਜਰਂ ਸਨਾਤਨਂ ਯਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਤਿਗਮ੍ ਅਗੋਚਰਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਅਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚੇਮਾਂ ਪਰਮੇष੍ਠਿਸਾਮ੍ਯਤਾਂ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨਾਵृਤ੍ਤਿਗਤਿਂ ਮਨੀषਿਣਃ
ਜੋ ਅਜਨਮਾ, ਪੁਰਾਣਾ, ਬੁੱਢਾ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਸਦੀਵੀ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਉਸ ਪਰਮ ਸਮਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁੜ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਦ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਵੇਦਵਚਨਂ ਕੁਰੁ ਕਰ੍ਮ ਤ੍ਯਜੇਤਿ ਚ ਕਾਂ ਦਿਸ਼ਂ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕਾਂ ਚ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਕਰ੍ਮਣਾ
ਜੇ ਵੇਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ 'ਕਰਮ ਕਰੋ' ਤੇ 'ਕਰਮ ਛੱਡੋ', ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਲੋਕ ਕਿਹੜਾ ਰਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ?
ਏਤਦ੍ ਵੈ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਾਮਸ੍ ਤਦ੍ ਭਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਬ੍ਰਵੀਤੁ ਨਃ ਏਤਦ੍ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਵੈਰੂਪ੍ਯਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਤਃ
ਅਸੀਂ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਇਸ ਵਿਚ ਆਪਸੀ ਵਿਰੋਧ ਤੇ ਟਕਰਾਅ ਹੈ।
ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾ ਯਤ੍ ਪृਚ੍ਛਧ੍ਵਂ ਸਮਾਸਤਃ ਕਰ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਮਯੌ ਚੋਭੌ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਰੌ
ਹੇ ਮੁਨੀਓ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਕਰਮ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਰਾਹ, ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਅਬਿਨਾਸੀ, ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ।
ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਂ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਯਾਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਚ ਕਰ੍ਮਣਾ ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਵਿਪ੍ਰਾ ਗਹਨਂ ਹ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਉਤ੍ਤਰਮ੍
ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਲੋਕ ਕਿਹੜਾ ਰਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ—ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਤੇ ਔਖਾ ਸਵਾਲ ਹੈ।
ਅਸ੍ਤਿ ਧਰ੍ਮ ਇਤਿ ਯੁਕ੍ਤਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰੈਵ ਯੋ ਵਦੇਤ੍ ਯਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸਾਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਯਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯੇਦਂ ਭਵੇਦ੍ ਅਥ
ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ 'ਧਰਮ ਹੈ', ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ 'ਧਰਮ ਨਹੀਂ', ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯਕਸ਼ ਦੀ ਮਿਸਲ ਹੈ; ਇਹ ਯਕਸ਼ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਵ੍ ਇਮਾਵ੍ ਅਥ ਪਨ੍ਥਾਨੌ ਯਤ੍ਰ ਵੇਦਾਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣੋ ਧਰ੍ਮੋ ਨਿਵृਤ੍ਤੋ ਵਾ ਵਿਭਾषਿਤਃ
ਇੱਥੇ ਦੋ ਰਾਹ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੇਦ ਟਿਕੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਕਰਮ ਵਾਲਾ, ਦੂਜਾ ਤਿਆਗ ਵਾਲਾ, ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਬਧ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਚ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਨ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯਤਯਃ ਪਾਰਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ
ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੀਵ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਯਤੀ ਸਾਫ-ਸੂਥਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।