ਸਮਸ੍ਤਕਲ੍ਯਾਣਗੁਣਾਤ੍ਮਕੋ ਹਿ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਲੇਸ਼ਾਦृਤਭੂਤਸਰ੍ਗਃ ਇਚ੍ਛਾਗृਹੀਤਾਭਿਮਤੋਰੁਦੇਹਃ ਸਂਸਾਧਿਤਾਸ਼ੇषਜਗਦ੍ਧਿਤੋ ऽਸੌ
ਉਹ ਸਭ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਮਨ-ਮਤਾਬਕ ਦੇਹ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤੇਜੋਬਲੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਹਾਵਰੋਧਃ ਸ੍ਵਵੀਰ੍ਯਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾਦਿਗੁਣੈਕਰਾਸ਼ਿਃ ਪਰਃ ਪਰਾਣਾਂ ਸਕਲਾ ਨ ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਦਯਃ ਸਨ੍ਤਿ ਪਰਾਪਰੇਸ਼ੇ
ਉਹ ਤੇਜ, ਬਲ, ਸਰਵਤਾ, ਮਹਾ-ਸੰਯਮ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੁਖ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬੁਰਾਈ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਉੱਚੇ ਤੇ ਨੀਵੇਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਸ ਈਸ਼੍ਵਰੋ ਵ੍ਯष੍ਟਿਸਮष੍ਟਿਰੂਪੋ ऽਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪਃ ਪ੍ਰਕਟਸ੍ਵਰੂਪਃ ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸਰ੍ਵਦृਕ੍ ਸਰ੍ਵਵੇਤ੍ਤਾ ਸਮਸ੍ਤਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਾਖ੍ਯਃ
ਉਹ ਇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਵਿਅਕਤੀਕ ਤੇ ਸਮੂਹਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ; ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਪਰਮ-ਇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਵਾਲਾ।
ਸਂਜ੍ਞਾਯਤੇ ਯੇਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਦੋषਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਪਰਂ ਨਿਰ੍ਮਲਮ੍ ਏਕਰੂਪਮ੍ ਸਂਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਥ ਗਮ੍ਯਤੇ ਵਾ ਤਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਤੋ ऽਨ੍ਯਦ੍ ਉਕ੍ਤਮ੍
ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਰਮ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਬਿਨਾ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਹੈ; ਉਹ ਇਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।
ਇਦਾਨੀਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਯੋਗਂ ਚ ਦੁਃਖਸਂਯੋਗਭੇषਜਮ੍ ਯਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾਵ੍ਯਯਂ ਤਤ੍ਰ ਯੁਞ੍ਜਾਮਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਜੋਗ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੈ; ਉਸ ਅਟੱਲ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਕਰੀਏ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ ਵਚਨਂ ਤੇषਾਂ ਕृष੍ਣਦ੍ਵੈਪਾਯਨਸ੍ ਤਦਾ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤੋ ਯੋਗੀ ਯੋਗਵਿਦਾਂ ਵਰਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦਵੈਪਾਯਨ, ਜੋ ਜੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਜੋਗ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ।
ਯੋਗਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭੋ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਭਵਨਾਸ਼ਨਮ੍ ਯਮ੍ ਅਭ੍ਯਸ੍ਯਾਪ੍ਨੁਯਾਦ੍ ਯੋਗੀ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਪਰਮਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਪੰਡਿਤੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਜੋਗ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੁਣੋ—ਇਸ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ ਜੋਗੀ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਦੌ ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਗੁਰੁਮ੍ ਆਰਾਧ੍ਯ ਭਕ੍ਤਿਤਃ ਇਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਣਂ ਚ ਵੇਦਾਂਸ਼੍ ਚੈਵ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋਗ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ,
ਆਹਾਰਂ ਯੋਗਦੋषਾਂਸ਼੍ ਚ ਦੇਸ਼ਕਾਲਂ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸਮਭ੍ਯਸੇਦ੍ ਯੋਗਂ ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਂਦ੍ਵੋ ਨਿष੍ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ
ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਜੋਗ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ, ਥਾਂ ਤੇ ਸਮਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋਗ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ, ਜੋ ਦੁਵਿਧਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਬਿਨਾ ਮਾਲਕੀਆਂ ਦੇ ਹੋਵੇ।
ਭੁਞ੍ਜਨ੍ ਸਕ੍ਤੁਂ ਯਵਾਗੂਂ ਚ ਤਕ੍ਰਮੂਲਫਲਂ ਪਯਃ ਯਾਵਕਂ ਕਣਪਿਣ੍ਯਾਕਮ੍ ਆਹਾਰਂ ਯੋਗਸਾਧਨਮ੍
ਸੱਤੂ, ਜੌ ਦੀ ਖੀਰ, ਛਾਛ, ਜੜਾਂ, ਫਲ, ਦੁੱਧ, ਜੌ, ਤੇ ਮੋਟਾ ਆਟਾ ਖਾਣਾ—ਇਹ ਜੋਗ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਭੋਜਨ ਹਨ।
ਨ ਮਨੋਵਿਕਲੇ ਧ੍ਮਾਤੇ ਨ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੁਧਿਤੇ ਤਥਾ ਨ ਦ੍ਵਂਦ੍ਵੇ ਨ ਚ ਸ਼ੀਤੇ ਚ ਨ ਚੋष੍ਣੇ ਨਾਨਿਲਾਤ੍ਮਕੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਵੇ, ਸਾਹ ਰੁਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਥੱਕਿਆ ਜਾਂ ਭੁੱਖਾ ਹੋਵੇ, ਦੁਵਿਧਾ ਵਿੱਚ, ਠੰਡ ਜਾਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ—ਇਸ ਵੇਲੇ ਜੋਗ ਨਾ ਕਰੋ।
ਸਸ਼ਬ੍ਦੇ ਨ ਜਲਾਭ੍ਯਾਸੇ ਜੀਰ੍ਣਗੋष੍ਠੇ ਚਤੁष੍ਪਥੇ ਸਰੀਸृਪੇ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨੇ ਚ ਨ ਨਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ऽਗ੍ਨਿਸਂਨਿਧੌ
ਸ਼ੋਰ ਵਾਲੀ ਥਾਂ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਢਹਿ ਗਏ ਗੋਸ਼ਾਲੇ, ਚੌਰਾਹੇ, ਰਿੰਗਣ ਵਾਲੇ ਜੰਤੂਆਂ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਨੇੜੇ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜੋਗ ਨਾ ਕਰੋ।
ਨ ਚੈਤ੍ਯੇ ਨ ਚ ਵਲ੍ਮੀਕੇ ਸਭਯੇ ਕੂਪਸਂਨਿਧੌ ਨ ਸ਼ੁष੍ਕਪਰ੍ਣਨਿਚਯੇ ਯੋਗਂ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍
ਮੰਦਰ, ਚੀਟੀ ਦੇ ਬੂਹੇ, ਡਰਾਉਣੀ ਥਾਂ, ਕੂਏ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜਾਂ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ 'ਤੇ—ਕਦੇ ਵੀ ਜੋਗ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾ ਕਰੋ।
ਦੇਸ਼ਾਨ੍ ਏਤਾਨ੍ ਅਨਾਦृਤ੍ਯ ਮੂਢਤ੍ਵਾਦ੍ ਯੋ ਯੁਨਕ੍ਤਿ ਵੈ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤਸ੍ਯ ਯੇ ਦੋषਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਿਘ੍ਨਕਾਰਕਾਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਮੂਰਖਤਾ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ ਜੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਵਾਲੇ ਦੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਬਾਧਿਰ੍ਯਂ ਜਡਤਾ ਲੋਪਃ ਸ੍ਮृਤੇਰ੍ ਮੂਕਤ੍ਵਮ੍ ਅਨ੍ਧਤਾ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ ਚ ਜਾਯਤੇ ਸਦ੍ਯਸ੍ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਸਂਭਵਃ
ਬਹਿਰਾਪਣ, ਮੰਦਤਾ, ਯਾਦ ਦੀ ਘਟ, ਗੂੰਗਾਪਣ, ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ, ਤੇ ਬੁਖਾਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੁਰੰਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਰਕ੍ਸ਼ਾ ਯੋਗਵਿਦਾ ਸਦਾ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਸਾਧਨਂ ਯਤਃ
ਇਸ ਲਈ ਜੋਗ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਰੀਰ ਹੀ ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ।
ਆਸ਼੍ਰਮੇ ਵਿਜਨੇ ਗੁਹ੍ਯੇ ਨਿਃਸ਼ਬ੍ਦੇ ਨਿਰ੍ਭਯੇ ਨਗੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਗਾਰੇ ਸ਼ੁਚੌ ਰਮ੍ਯੇ ਚੈਕਾਨ੍ਤੇ ਦੇਵਤਾਲਯੇ
ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਇਕਾਂਤ, ਗੁਪਤ, ਚੁੱਪ ਤੇ ਨਿਰਭੈ ਥਾਂ, ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਖਾਲੀ ਘਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁਹਣੀ ਇਕੱਲੀ ਥਾਂ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ।
ਰਜਨ੍ਯਾਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਯਾਮੇ ਪੂਰ੍ਵੇ ਚ ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਮਧ੍ਯਮੇ ਚਾਹ੍ਨਿ ਯੁਕ੍ਤਾਹਾਰੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਰਾਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪਹਰ ਜਾਂ ਸਵੇਰੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ; ਸਵੇਰੇ ਜਾਂ ਦੁਪਹਿਰ, ਮਿਠਾ ਖਾਣਾ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖ ਕੇ।
ਆਸੀਨਃ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖੋ ਰਮ੍ਯ ਆਸਨੇ ਸੁਖਨਿਸ਼੍ਚਲੇ ਨਾਤਿਨੀਚੇ ਨ ਚੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤੇ ਨਿਃਸ੍ਪृਹਃ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ ਸ਼ੁਚਿਃ
ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਸੁਹਣੇ, ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਤੇ ਅਡੋਲ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠੋ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਹੇਠਾਂ ਨਾ ਬਹੁਤ ਉੱਪਰ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ।
ਯੁਕ੍ਤਨਿਦ੍ਰੋ ਜਿਤਕ੍ਰੋਧਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਹਿਤੇ ਰਤਃ ਸਰ੍ਵਦ੍ਵਂਦ੍ਵਸਹੋ ਧੀਰਃ ਸਮਕਾਯਾਙ੍ਘ੍ਰਿਮਸ੍ਤਕਃ
ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਮਿਤ, ਗੁੱਸੇ 'ਤੇ ਕਾਬੂ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਦੁਵਿਧਾ ਸਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਡੋਲਣ ਰਹਿਤ, ਸਰੀਰ, ਪੈਰ ਤੇ ਸਿਰ ਇਕਸਾਰ ਰੱਖ ਕੇ।
ਨਾਭੌ ਨਿਧਾਯ ਹਸ੍ਤੌ ਦ੍ਵੌ ਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਪਦ੍ਮਾਸਨੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਦृष੍ਟਿਂ ਨਾਸਾਗ੍ਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਆਯਮ੍ਯ ਵਾਗ੍ਯਤਃ
ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਨਾਭੀ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ, ਪਦਮ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਨੱਕ ਦੀ ਨੋਕ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਸਾਹ ਰੋਕ ਕੇ ਤੇ ਬੋਲੀ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖ ਕੇ।
ਸਮਾਹृਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਮਂ ਮਨਸਾ ਹृਦਯੇ ਮੁਨਿਃ ਪ੍ਰਣਵਂ ਦੀਰ੍ਘਮ੍ ਉਦ੍ਯਮ੍ਯ ਸਂਵृਤਾਸ੍ਯਃ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਲਃ
ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਮੁਨੀ, ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ, ਲੰਬਾ 'ਓਮ' ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਰਜਸਾ ਤਮਸੋ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਰਜਸਸ੍ ਤਥਾ ਸਂਛਾਦ੍ਯ ਨਿਰ੍ਮਲੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸਂਵृਤਲੋਚਨਃ
ਰਜੋ ਗੁਣ ਨਾਲ ਤਮੋ ਗੁਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਤੋ ਗੁਣ ਨਾਲ ਰਜੋ ਗੁਣ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹृਤ੍ਪਦ੍ਮਕੋਟਰੇ ਲੀਨਂ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਪਿ ਨਿਰਞ੍ਜਨਮ੍ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਸਤਤਂ ਯੋਗੀ ਮੁਕ੍ਤਿਦਂ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਆਪਣਾ ਮਨ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ, ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਜੋੜੇ।
ਕਰਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭੂਤਾਨਿ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞੇ ਪ੍ਰਥਮਂ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਸ਼੍ ਚ ਪਰੇ ਯੋਜ੍ਯਸ੍ ਤਤੋ ਯੁਞ੍ਜਤਿ ਯੋਗਵਿਤ੍
ਯੋਗੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖੇ, ਫਿਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਨਾਲ ਜੋੜੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਯੋਗ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋ ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਭ੍ਯੇਤਿ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ ਚਞ੍ਚਲਮ੍ ਸਂਤ੍ਯਜ੍ਯ ਵਿषਯਾਂਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਯੋਗਸਿਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਾ
ਜਿਸ ਦਾ ਚੰਚਲ ਮਨ, ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਰਵੋਤਮ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਯੋਗ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦਾ ਨਿਰ੍ਵਿषਯਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਲੀਯਤੇ ਸਮਾਧੌ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਤਦਾਭ੍ਯੇਤਿ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਯੋਗ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸਂਸਕ੍ਤਂ ਯਦਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਯੋਗਿਨਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਨਨ੍ਦਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਤਦਾ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ऋਚ੍ਛਤਿ
ਜਦੋਂ ਯੋਗੀ ਦਾ ਮਨ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਅਸੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਧਾਮਤ੍ਰਯਾਤੀਤਂ ਤੁਰ੍ਯਾਖ੍ਯਂ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਮ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਯੋਗਬਲਾਦ੍ ਯੋਗੀ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ, ਤਿੰਨ ਧਾਮਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਚੌਥਾ ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਖ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਯੋਗੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਨਿਃਸ੍ਪृਹਃ ਸਰ੍ਵਕਾਮੇਭ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਨਿਤ੍ਯਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ ਤੁ ਯੋਗੀ ਮੁਚ੍ਯੇਤ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਹਰ ਥਾਂ ਚੰਗਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।