ਸ਼ਬ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਨਿष੍ਣਾਤਃ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ਦ੍ਵੇ ਵਿਦ੍ਯੇ ਵੈ ਵੇਦਿਤਵ੍ਯੇ ਇਤਿ ਚਾਥਰ੍ਵਣੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਜਾਣਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਯਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ ऋਗ੍ਵੇਦਾਦਿਮਯਾਪਰਾ ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਮ੍ ਅਜਰਮ੍ ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮ੍ ਅਜਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍
ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਅਕਸ਼ਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਨੀਵਾਂ ਗਿਆਨ ਰਿਗਵੇਦ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਬਿਨਾ ਉਮਰ, ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਨਾਸ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਅਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਰੂਪਂ ਚ ਪਾਣਿਪਾਦਾਦ੍ਯਸਂਯੁਤਮ੍ ਵਿਤ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭੂਤਯੋਨਿਮ੍ ਅਕਾਰਣਮ੍
ਉਹ ਅਵਰਨਣਯ, ਨਿਰਾਕਾਰ, ਹੱਥ ਪੈਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਯਤਃ ਸਰ੍ਵਂ ਤਦ੍ ਵੈ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੂਰਯਃ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਮਂ ਧਾਮ ਤਦ੍ ਧੇਯਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ
ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਪਰਮ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਵਾਕ੍ਯੋਦਿਤਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਤਦ੍ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਲਯਂ ਚੈਵ ਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਆਗਤਿਂ ਗਤਿਮ੍
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਉਹ ਸੁਖਮ ਪਰਮ ਪਦ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਲੈ, ਆਉਣ ਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।
ਵੇਤ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਮ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਂ ਚ ਸ ਵਾਚ੍ਯੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਕ੍ਤਿਬਲੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਵੀਰ੍ਯਤੇਜਾਂਸ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੇषਤਃ
ਉਹ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਗਿਆਨ, ਸ਼ਕਤੀ, ਬਲ, ਸਰਵਤਾ, ਉਰਜਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਪੂਰਨ ਹਨ।
ਭਗਵਚ੍ਛਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯਾਨਿ ਵਿਨਾ ਹੇਯੈਰ੍ ਗੁਣਾਦਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤਤ੍ਰ ਭੂਤਾਨਿ ਨਿਵਸਨ੍ਤਿ ਪਰਾਤ੍ਮਨਿ
ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਜਿਸ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਉਲਲੇਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਨੀਵਾਂ ਗੁਣ ਤੇ ਲਕੜੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਭੂਤੇषੁ ਚ ਸ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਉਵਾਚੇਦਂ ਮਹਰ੍षਿਭ੍ਯਃ ਪੁਰਾ ਪृष੍ਟਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸੀ।
ਨਾਮਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ਭੂਤੇषੁ ਵਸਤੇ ਯੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਵਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਚ ਤਾਨਿ ਯਤ੍ ਧਾਤਾ ਵਿਧਾਤਾ ਜਗਤਾਂ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ ਤਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਅਨੰਤ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਸੱਚੀ ਵਿਆਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੀਵ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਧਾਤਾ ਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵਾਸੁਦੇਵ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਸ ਸਰ੍ਵਭੂਤਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਗੁਣਾਂਸ਼੍ ਚ ਦੋषਾਂਸ਼੍ ਚ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸਗੁਣੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਤੀਤਃ ਅਤੀਤਸਰ੍ਵਾਵਰਣੋ ऽਖਿਲਾਤ੍ਮਾ ਤੇਨਾਵृਤਂ ਯਦ੍ ਭੁਵਨਾਨ੍ਤਰਾਲਮ੍
ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਹੈ; ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸਮਸ੍ਤਕਲ੍ਯਾਣਗੁਣਾਤ੍ਮਕੋ ਹਿ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਲੇਸ਼ਾਦृਤਭੂਤਸਰ੍ਗਃ ਇਚ੍ਛਾਗृਹੀਤਾਭਿਮਤੋਰੁਦੇਹਃ ਸਂਸਾਧਿਤਾਸ਼ੇषਜਗਦ੍ਧਿਤੋ ऽਸੌ
ਉਹ ਸਭ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਮਨ-ਮਤਾਬਕ ਦੇਹ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤੇਜੋਬਲੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਹਾਵਰੋਧਃ ਸ੍ਵਵੀਰ੍ਯਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾਦਿਗੁਣੈਕਰਾਸ਼ਿਃ ਪਰਃ ਪਰਾਣਾਂ ਸਕਲਾ ਨ ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਦਯਃ ਸਨ੍ਤਿ ਪਰਾਪਰੇਸ਼ੇ
ਉਹ ਤੇਜ, ਬਲ, ਸਰਵਤਾ, ਮਹਾ-ਸੰਯਮ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੁਖ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬੁਰਾਈ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਉੱਚੇ ਤੇ ਨੀਵੇਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਸ ਈਸ਼੍ਵਰੋ ਵ੍ਯष੍ਟਿਸਮष੍ਟਿਰੂਪੋ ऽਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪਃ ਪ੍ਰਕਟਸ੍ਵਰੂਪਃ ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸਰ੍ਵਦृਕ੍ ਸਰ੍ਵਵੇਤ੍ਤਾ ਸਮਸ੍ਤਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਾਖ੍ਯਃ
ਉਹ ਇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਵਿਅਕਤੀਕ ਤੇ ਸਮੂਹਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ; ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਪਰਮ-ਇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਵਾਲਾ।
ਸਂਜ੍ਞਾਯਤੇ ਯੇਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਦੋषਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਪਰਂ ਨਿਰ੍ਮਲਮ੍ ਏਕਰੂਪਮ੍ ਸਂਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਥ ਗਮ੍ਯਤੇ ਵਾ ਤਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਤੋ ऽਨ੍ਯਦ੍ ਉਕ੍ਤਮ੍
ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਰਮ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਬਿਨਾ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਹੈ; ਉਹ ਇਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।
ਇਦਾਨੀਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਯੋਗਂ ਚ ਦੁਃਖਸਂਯੋਗਭੇषਜਮ੍ ਯਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾਵ੍ਯਯਂ ਤਤ੍ਰ ਯੁਞ੍ਜਾਮਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਜੋਗ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੈ; ਉਸ ਅਟੱਲ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਕਰੀਏ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ ਵਚਨਂ ਤੇषਾਂ ਕृष੍ਣਦ੍ਵੈਪਾਯਨਸ੍ ਤਦਾ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤੋ ਯੋਗੀ ਯੋਗਵਿਦਾਂ ਵਰਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦਵੈਪਾਯਨ, ਜੋ ਜੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਜੋਗ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ।
ਯੋਗਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭੋ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਭਵਨਾਸ਼ਨਮ੍ ਯਮ੍ ਅਭ੍ਯਸ੍ਯਾਪ੍ਨੁਯਾਦ੍ ਯੋਗੀ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਪਰਮਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਪੰਡਿਤੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਜੋਗ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੁਣੋ—ਇਸ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ ਜੋਗੀ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਦੌ ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਗੁਰੁਮ੍ ਆਰਾਧ੍ਯ ਭਕ੍ਤਿਤਃ ਇਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਣਂ ਚ ਵੇਦਾਂਸ਼੍ ਚੈਵ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋਗ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ,
ਆਹਾਰਂ ਯੋਗਦੋषਾਂਸ਼੍ ਚ ਦੇਸ਼ਕਾਲਂ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸਮਭ੍ਯਸੇਦ੍ ਯੋਗਂ ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਂਦ੍ਵੋ ਨਿष੍ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ
ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਜੋਗ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ, ਥਾਂ ਤੇ ਸਮਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋਗ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ, ਜੋ ਦੁਵਿਧਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਬਿਨਾ ਮਾਲਕੀਆਂ ਦੇ ਹੋਵੇ।
ਭੁਞ੍ਜਨ੍ ਸਕ੍ਤੁਂ ਯਵਾਗੂਂ ਚ ਤਕ੍ਰਮੂਲਫਲਂ ਪਯਃ ਯਾਵਕਂ ਕਣਪਿਣ੍ਯਾਕਮ੍ ਆਹਾਰਂ ਯੋਗਸਾਧਨਮ੍
ਸੱਤੂ, ਜੌ ਦੀ ਖੀਰ, ਛਾਛ, ਜੜਾਂ, ਫਲ, ਦੁੱਧ, ਜੌ, ਤੇ ਮੋਟਾ ਆਟਾ ਖਾਣਾ—ਇਹ ਜੋਗ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਭੋਜਨ ਹਨ।
ਨ ਮਨੋਵਿਕਲੇ ਧ੍ਮਾਤੇ ਨ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੁਧਿਤੇ ਤਥਾ ਨ ਦ੍ਵਂਦ੍ਵੇ ਨ ਚ ਸ਼ੀਤੇ ਚ ਨ ਚੋष੍ਣੇ ਨਾਨਿਲਾਤ੍ਮਕੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਵੇ, ਸਾਹ ਰੁਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਥੱਕਿਆ ਜਾਂ ਭੁੱਖਾ ਹੋਵੇ, ਦੁਵਿਧਾ ਵਿੱਚ, ਠੰਡ ਜਾਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ—ਇਸ ਵੇਲੇ ਜੋਗ ਨਾ ਕਰੋ।
ਸਸ਼ਬ੍ਦੇ ਨ ਜਲਾਭ੍ਯਾਸੇ ਜੀਰ੍ਣਗੋष੍ਠੇ ਚਤੁष੍ਪਥੇ ਸਰੀਸृਪੇ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨੇ ਚ ਨ ਨਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ऽਗ੍ਨਿਸਂਨਿਧੌ
ਸ਼ੋਰ ਵਾਲੀ ਥਾਂ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਢਹਿ ਗਏ ਗੋਸ਼ਾਲੇ, ਚੌਰਾਹੇ, ਰਿੰਗਣ ਵਾਲੇ ਜੰਤੂਆਂ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਨੇੜੇ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜੋਗ ਨਾ ਕਰੋ।
ਨ ਚੈਤ੍ਯੇ ਨ ਚ ਵਲ੍ਮੀਕੇ ਸਭਯੇ ਕੂਪਸਂਨਿਧੌ ਨ ਸ਼ੁष੍ਕਪਰ੍ਣਨਿਚਯੇ ਯੋਗਂ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍
ਮੰਦਰ, ਚੀਟੀ ਦੇ ਬੂਹੇ, ਡਰਾਉਣੀ ਥਾਂ, ਕੂਏ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜਾਂ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ 'ਤੇ—ਕਦੇ ਵੀ ਜੋਗ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾ ਕਰੋ।
ਦੇਸ਼ਾਨ੍ ਏਤਾਨ੍ ਅਨਾਦृਤ੍ਯ ਮੂਢਤ੍ਵਾਦ੍ ਯੋ ਯੁਨਕ੍ਤਿ ਵੈ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤਸ੍ਯ ਯੇ ਦੋषਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਿਘ੍ਨਕਾਰਕਾਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਮੂਰਖਤਾ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ ਜੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਵਾਲੇ ਦੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਬਾਧਿਰ੍ਯਂ ਜਡਤਾ ਲੋਪਃ ਸ੍ਮृਤੇਰ੍ ਮੂਕਤ੍ਵਮ੍ ਅਨ੍ਧਤਾ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ ਚ ਜਾਯਤੇ ਸਦ੍ਯਸ੍ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਸਂਭਵਃ
ਬਹਿਰਾਪਣ, ਮੰਦਤਾ, ਯਾਦ ਦੀ ਘਟ, ਗੂੰਗਾਪਣ, ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ, ਤੇ ਬੁਖਾਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੁਰੰਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਰਕ੍ਸ਼ਾ ਯੋਗਵਿਦਾ ਸਦਾ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਸਾਧਨਂ ਯਤਃ
ਇਸ ਲਈ ਜੋਗ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਰੀਰ ਹੀ ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ।
ਆਸ਼੍ਰਮੇ ਵਿਜਨੇ ਗੁਹ੍ਯੇ ਨਿਃਸ਼ਬ੍ਦੇ ਨਿਰ੍ਭਯੇ ਨਗੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਗਾਰੇ ਸ਼ੁਚੌ ਰਮ੍ਯੇ ਚੈਕਾਨ੍ਤੇ ਦੇਵਤਾਲਯੇ
ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਇਕਾਂਤ, ਗੁਪਤ, ਚੁੱਪ ਤੇ ਨਿਰਭੈ ਥਾਂ, ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਖਾਲੀ ਘਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁਹਣੀ ਇਕੱਲੀ ਥਾਂ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ।
ਰਜਨ੍ਯਾਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਯਾਮੇ ਪੂਰ੍ਵੇ ਚ ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਮਧ੍ਯਮੇ ਚਾਹ੍ਨਿ ਯੁਕ੍ਤਾਹਾਰੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਰਾਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪਹਰ ਜਾਂ ਸਵੇਰੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ; ਸਵੇਰੇ ਜਾਂ ਦੁਪਹਿਰ, ਮਿਠਾ ਖਾਣਾ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖ ਕੇ।
ਆਸੀਨਃ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖੋ ਰਮ੍ਯ ਆਸਨੇ ਸੁਖਨਿਸ਼੍ਚਲੇ ਨਾਤਿਨੀਚੇ ਨ ਚੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤੇ ਨਿਃਸ੍ਪृਹਃ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ ਸ਼ੁਚਿਃ
ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਸੁਹਣੇ, ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਤੇ ਅਡੋਲ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠੋ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਹੇਠਾਂ ਨਾ ਬਹੁਤ ਉੱਪਰ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ।
ਯੁਕ੍ਤਨਿਦ੍ਰੋ ਜਿਤਕ੍ਰੋਧਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਹਿਤੇ ਰਤਃ ਸਰ੍ਵਦ੍ਵਂਦ੍ਵਸਹੋ ਧੀਰਃ ਸਮਕਾਯਾਙ੍ਘ੍ਰਿਮਸ੍ਤਕਃ
ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਮਿਤ, ਗੁੱਸੇ 'ਤੇ ਕਾਬੂ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਦੁਵਿਧਾ ਸਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਡੋਲਣ ਰਹਿਤ, ਸਰੀਰ, ਪੈਰ ਤੇ ਸਿਰ ਇਕਸਾਰ ਰੱਖ ਕੇ।