ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਦ੍ ਉਤ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਯਾਮ੍ਯਕਿਂਕਰਪੀਡਿਤਃ ਤਤਸ਼੍ ਚ ਯਾਤਨਾਦੇਹਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ
ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੰਗ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਹ ਛੱਡਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁਖਾਂ ਵਾਲਾ ਯਾਤਨਾ-ਦੇਹ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਚੋਗ੍ਰਾਣਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਮਰਣੇ ਨृਣਾਮ੍ ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਨਰਕੇ ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪੁਰੁषੈਰ੍ ਮृਤੈਃ
ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਣੋ, ਤੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਕਲੇਸ਼ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ।
ਯਾਮ੍ਯਕਿਂਕਰਪਾਸ਼ਾਦਿਗ੍ਰਹਣਂ ਦਣ੍ਡਤਾਡਨਮ੍ ਯਮਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚੋਗ੍ਰਮ੍ ਉਗ੍ਰਮਾਰ੍ਗਵਿਲੋਕਨਮ੍
ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਫੰਦੇ ਤੇ ਹੋਰ ਸੰਦਾਂ ਨਾਲ ਫੜਨਾ, ਲਾਠੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ, ਯਮ ਦਾ ਡਰਾਉਣਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰਸਤੇ ਦੀ ਝਲਕ।
ਕਰਮ੍ਭਵਾਲੁਕਾਵਹ੍ਨਿਯਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਭੀषਣੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਯਾਤਨਾਯਾਸ਼੍ ਚ ਯਾਤਨਾਦਿ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਹਰ ਇਕ ਯਾਤਨਾ ਡਰਾਉਣੀ ਹੈ—ਚੱਕੀ ਵਿਚ ਪੀਸਣਾ, ਰੇਤ ਤੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸਾੜਨਾ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਸੰਦਾਂ ਨਾਲ ਤੰਗ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਦੁਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ।
ਕ੍ਰਕਚੈਃ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਾਨਾਂ ਮृषਾਯਾਂ ਚਾਪਿ ਧ੍ਮਾਪ੍ਯਤਾਮ੍ ਕੁਠਾਰੈਃ ਪਾਟ੍ਯਮਾਨਾਨਾਂ ਭੂਮੌ ਚਾਪਿ ਨਿਖਨ੍ਯਤਾਮ੍
ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਆਰੀਆਂ ਨਾਲ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਤੇ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਦਫਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੂਲੇष੍ਵ੍ ਆਰੋਪ੍ਯਮਾਣਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ ਗृਧ੍ਰੈਃ ਸਂਭਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਾਨਾਂ ਦ੍ਵੀਪਿਭਿਸ਼੍ ਚੋਪਭੁਜ੍ਯਤਾਮ੍
ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਸੂਲਾਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਬਾਘਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਗਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਗਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਵਥ੍ਯਤਾਂ ਤੈਲਮਧ੍ਯੇ ਚ ਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤਾਂ ਕ੍ਸ਼ਾਰਕਰ੍ਦਮੇ ਉਚ੍ਚਾਨ੍ ਨਿਪਾਤ੍ਯਮਾਨਾਨਾਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯਤਾਂ ਕ੍ਸ਼ੇਪਯਨ੍ਤ੍ਰਕੈਃ
ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਤੇਲ ਵਿਚ ਉਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਖਾਰ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਡੁਬੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਰਕੇ ਯਾਨਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਪਾਪਹੇਤੂਦ੍ਭਵਾਨਿ ਵੈ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਾਰਕੈਰ੍ ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ ਤੇषਾਂ ਸਂਖ੍ਯਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਨਰਕ ਵਿਚ ਪਾਪਾਂ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜੋ ਦੁੱਖ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।
ਨ ਕੇਵਲਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਨਰਕੇ ਦੁਃਖਪਦ੍ਧਤਿਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ऽਪਿ ਪਾਤਭੀਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਯਿष੍ਣੋਰ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਃ
ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਨਰਕ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਵੀ, ਡਰ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਟਿਕਾਉ ਸੁਖ ਨਹੀਂ।
ਪੁਨਸ਼੍ ਚ ਗਰ੍ਭੋ ਭਵਤਿ ਜਾਯਤੇ ਚ ਪੁਨਰ੍ ਨਰਃ ਗਰ੍ਭੇ ਵਿਲੀਯਤੇ ਭੂਯੋ ਜਾਯਮਾਨੋ ऽਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਚ
ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਗਰਭ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਗਰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਾਤਮਾਤ੍ਰਸ਼੍ ਚ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਬਾਲਭਾਵੇ ਚ ਯੌਵਨੇ ਯਦ੍ ਯਤ੍ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰਂ ਪੁਂਸਾਂ ਵਸ੍ਤੁ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਕਈ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਬਚਪਨ ਵਿਚ, ਕਈ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ; ਜੋ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਏਵ ਦੁਃਖਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਬੀਜਤ੍ਵਮ੍ ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ ਕਲਤ੍ਰਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਾਦਿਗृਹਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਧਨਾਦਿਕੈਃ
ਇਹੀ wives, ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ, ਘਰ, ਖੇਤ, ਧਨ ਆਦਿ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਬੀਜ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨ ਤਥਾ ਭੂਰਿ ਸੁਖਂ ਪੁਂਸਾਂ ਯਥਾਸੁਖਮ੍ ਇਤਿ ਸਂਸਾਰਦੁਃਖਾਰ੍ਕਤਾਪਤਾਪਿਤਚੇਤਸਾਮ੍
ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਉਹਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਧੀਕ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਮਨ ਤੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਮੁਕ੍ਤਿਪਾਦਪਚ੍ਛਾਯਾਮ੍ ऋਤੇ ਕੁਤ੍ਰ ਸੁਖਂ ਨृਣਾਮ੍ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਿਧਸ੍ਯਾਪਿ ਦੁਃਖਜਾਤਸ੍ਯ ਪਣ੍ਡਿਤੈਃ
ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਕਿੱਥੇ ਸੁਖ ਹੈ? ਇਸ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਲਈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਗਰ੍ਭਜਨ੍ਮਜਰਾਦ੍ਯੇषੁ ਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਯਤਃ ਨਿਰਸ੍ਤਾਤਿਸ਼ਯਾਹ੍ਲਾਦਂ ਸੁਖਭਾਵੈਕਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਗਰਭ, ਜਨਮ, ਬੁਢਾਪਾ ਆਦਿ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੁਖ ਨਾ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।
ਭੇषਜਂ ਭਗਵਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ ਏਕਾ ਚਾਤ੍ਯਨ੍ਤਿਕੀ ਮਤਾ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯੇ ਯਤ੍ਨਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਪਣ੍ਡਿਤੈਰ੍ ਨਰੈਃ
ਇਕੋ ਅੰਤਮ ਇਲਾਜ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਹੇਤੁਰ੍ ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਕਰ੍ਮ ਚੋਕ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ਆਗਮੋਤ੍ਥਂ ਵਿਵੇਕਾਚ੍ ਚ ਦ੍ਵਿਧਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਤਥੋਚ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਹੀ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਗਿਆਨ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ।
ਸ਼ਬ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮਾਗਮਮਯਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿਵੇਕਜਮ੍ ਅਨ੍ਧਂ ਤਮ ਇਵਾਜ੍ਞਾਨਂ ਦੀਪਵਚ੍ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਦ੍ਭਵਮ੍
ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਅਗਿਆਨ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹਨੇਰੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਗਿਆਨ ਦੀਪਕ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ ਤਥਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਯਦ੍ ਵੈ ਵਿਪ੍ਰਾ ਵਿਵੇਕਜਮ੍ ਮਨੁਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਹ ਵੇਦਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਯਨ੍ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ, ਤਿਵੇਂ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ। ਮਨੂ ਨੇ ਵੀ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।
ਤਦ੍ ਏਤਚ੍ ਛ੍ਰੂਯਤਾਮ੍ ਅਤ੍ਰ ਸਂਬਨ੍ਧੇ ਗਦਤੋ ਮਮ ਦ੍ਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੀ ਵੇਦਿਤਵ੍ਯੇ ਸ਼ਬ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਚ ਯਤ੍
ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਬੰਧ 'ਤੇ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹਾਂ: ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਣਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ—ਸ਼ਬਦ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ।
ਸ਼ਬ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਨਿष੍ਣਾਤਃ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ਦ੍ਵੇ ਵਿਦ੍ਯੇ ਵੈ ਵੇਦਿਤਵ੍ਯੇ ਇਤਿ ਚਾਥਰ੍ਵਣੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਜਾਣਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਯਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ ऋਗ੍ਵੇਦਾਦਿਮਯਾਪਰਾ ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਮ੍ ਅਜਰਮ੍ ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮ੍ ਅਜਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍
ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਅਕਸ਼ਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਨੀਵਾਂ ਗਿਆਨ ਰਿਗਵੇਦ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਬਿਨਾ ਉਮਰ, ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਨਾਸ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਅਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਰੂਪਂ ਚ ਪਾਣਿਪਾਦਾਦ੍ਯਸਂਯੁਤਮ੍ ਵਿਤ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭੂਤਯੋਨਿਮ੍ ਅਕਾਰਣਮ੍
ਉਹ ਅਵਰਨਣਯ, ਨਿਰਾਕਾਰ, ਹੱਥ ਪੈਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਯਤਃ ਸਰ੍ਵਂ ਤਦ੍ ਵੈ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੂਰਯਃ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਮਂ ਧਾਮ ਤਦ੍ ਧੇਯਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ
ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਪਰਮ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਵਾਕ੍ਯੋਦਿਤਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਤਦ੍ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਲਯਂ ਚੈਵ ਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਆਗਤਿਂ ਗਤਿਮ੍
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਉਹ ਸੁਖਮ ਪਰਮ ਪਦ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਲੈ, ਆਉਣ ਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।
ਵੇਤ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਮ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਂ ਚ ਸ ਵਾਚ੍ਯੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਕ੍ਤਿਬਲੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਵੀਰ੍ਯਤੇਜਾਂਸ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੇषਤਃ
ਉਹ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਗਿਆਨ, ਸ਼ਕਤੀ, ਬਲ, ਸਰਵਤਾ, ਉਰਜਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਪੂਰਨ ਹਨ।
ਭਗਵਚ੍ਛਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯਾਨਿ ਵਿਨਾ ਹੇਯੈਰ੍ ਗੁਣਾਦਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤਤ੍ਰ ਭੂਤਾਨਿ ਨਿਵਸਨ੍ਤਿ ਪਰਾਤ੍ਮਨਿ
ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਜਿਸ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਉਲਲੇਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਨੀਵਾਂ ਗੁਣ ਤੇ ਲਕੜੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਭੂਤੇषੁ ਚ ਸ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਉਵਾਚੇਦਂ ਮਹਰ੍षਿਭ੍ਯਃ ਪੁਰਾ ਪृष੍ਟਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸੀ।
ਨਾਮਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ਭੂਤੇषੁ ਵਸਤੇ ਯੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਵਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਚ ਤਾਨਿ ਯਤ੍ ਧਾਤਾ ਵਿਧਾਤਾ ਜਗਤਾਂ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ ਤਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਅਨੰਤ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਸੱਚੀ ਵਿਆਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੀਵ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਧਾਤਾ ਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵਾਸੁਦੇਵ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਸ ਸਰ੍ਵਭੂਤਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਗੁਣਾਂਸ਼੍ ਚ ਦੋषਾਂਸ਼੍ ਚ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸਗੁਣੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਤੀਤਃ ਅਤੀਤਸਰ੍ਵਾਵਰਣੋ ऽਖਿਲਾਤ੍ਮਾ ਤੇਨਾਵृਤਂ ਯਦ੍ ਭੁਵਨਾਨ੍ਤਰਾਲਮ੍
ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਹੈ; ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।