ਸਕृਦ੍ ਉਚ੍ਚਾਰਿਤੇ ਵਾਕ੍ਯੇ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਮਹਾਸ਼੍ਰਮਃ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਮਯਾਯਾਸਸਮੁਦ੍ਭੂਤਪ੍ਰਜਾਗਰਃ
ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੀ ਵੱਡਾ ਥਕਾਵਟ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸਾਹ ਲੈਣ, ਖੰਘਣ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਜਾਗ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੇਨੋਤ੍ਥਾਪ੍ਯਤੇ ऽਨ੍ਯੇਨ ਤਥਾ ਸਂਵੇਸ਼੍ਯਤੇ ਜਰੀ ਭृਤ੍ਯਾਤ੍ਮਪੁਤ੍ਰਦਾਰਾਣਾਮ੍ ਅਪਮਾਨਪਰਾਕृਤਃ
ਉਹ ਇੱਕ ਵੱਲੋਂ ਉਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਵੱਲੋਂ ਲੇਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬੁਢਾਪੇ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਤਰਕਾਰੀ ਤੇ ਬੇਇੱਜਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣਾਖਿਲਸ਼ੌਚਸ਼੍ ਚ ਵਿਹਾਰਾਹਾਰਸਂਸ੍ਪृਹਃ ਹਾਸ੍ਯਃ ਪਰਿਜਨਸ੍ਯਾਪਿ ਨਿਰ੍ਵਿਣ੍ਣਾਸ਼ੇषਬਾਨ੍ਧਵਃ
ਸਾਰੇ ਸੁਚੱਜੇ ਗੁਣ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵਿਹਾਰ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਲਾਲਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਹਾਸੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨੁਭੂਤਮ੍ ਇਵਾਨ੍ਯਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਨ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ ਸਂਸ੍ਮਰਨ੍ ਯੌਵਨੇ ਦੀਰ੍ਘਂ ਨਿਸ਼੍ਵਸਿਤ੍ਯ੍ ਅਤਿਤਾਪਿਤਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿਚ ਹੋਏ ਹੋਣ, ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਬੁਢਾਪੇ ਵਿਚ ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮਾਦੀਨਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਜਰਾਯਾਮ੍ ਅਨੁਭੂਯ ਚ ਮਰਣੇ ਯਾਨਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ਼ृਣੁ ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਬੁਢਾਪੇ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੁਣ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਣ।
ਸ਼੍ਲਥਗ੍ਰੀਵਾਙ੍ਘ੍ਰਿਹਸ੍ਤੋ ऽਥ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਵੇਪਥੁਨਾ ਨਰਃ ਮੁਹੁਰ੍ ਗ੍ਲਾਨਿਪਰਸ਼੍ ਚਾਸੌ ਮੁਹੁਰ੍ ਜ੍ਞਾਨਬਲਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਫਿਰ, ਗਰਦਨ, ਪੈਰ ਤੇ ਹੱਥ ਢੀਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਦਮੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਪਲ ਉਹ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਲ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਤੇ ਤਾਕਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਿਰਣ੍ਯਧਾਨ੍ਯਤਨਯਭਾਰ੍ਯਾਭृਤ੍ਯਗृਹਾਦਿषੁ ਏਤੇ ਕਥਂ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯ੍ ਅਤੀਵ ਮਮਤਾਕੁਲਃ
ਉਹ ਮਮਤਾ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੋਚਦਾ ਹੈ—'ਮੇਰਾ ਸੋਨਾ, ਅਨਾਜ, ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਨੌਕਰ, ਘਰ ਆਦਿ ਦਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?'
ਮਰ੍ਮਵਿਦ੍ਭਿਰ੍ ਮਹਾਰੋਗੈਃ ਕ੍ਰਕਚੈਰ੍ ਇਵ ਦਾਰੁਣੈਃ ਸ਼ਰੈਰ੍ ਇਵਾਨ੍ਤਕਸ੍ਯੋਗ੍ਰੈਸ਼੍ ਛਿਦ੍ਯਮਾਨਾਸ੍ਥਿਬਨ੍ਧਨਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜ, ਜਿਵੇਂ ਕਠੋਰ ਆਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮਰਮ ਪਤਾ ਹਨ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰਿਵਰ੍ਤਮਾਨਤਾਰਾਕ੍ਸ਼ਿ ਹਸ੍ਤਪਾਦਂ ਮੁਹੁਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪਨ੍ ਸਂਸ਼ੁष੍ਯਮਾਣਤਾਲ੍ਵੋष੍ਠਕਣ੍ਠੋ ਘੁਰਘੁਰਾਯਤੇ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਝਟਕਦਾ ਹੈ, ਜੀਭ, ਹੋਠ ਤੇ ਗਲ ਸੁੱਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਘੁਰ-ਘੁਰ ਕਰਕੇ ਕਰਾਹਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰੁਦ੍ਧਕਣ੍ਠਦੇਸ਼ੋ ऽਪਿ ਉਦਾਨਸ਼੍ਵਾਸਪੀਡਿਤਃ ਤਾਪੇਨ ਮਹਤਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਸ੍ ਤृषਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਸ੍ ਤਥਾ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾ
ਗਲ ਰੁਕ ਗਿਆ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਉਪਰੋਂ ਸਾਹ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਗਰਮੀ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਸ ਤੇ ਭੁੱਖ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਦ੍ ਉਤ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਯਾਮ੍ਯਕਿਂਕਰਪੀਡਿਤਃ ਤਤਸ਼੍ ਚ ਯਾਤਨਾਦੇਹਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ
ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੰਗ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਹ ਛੱਡਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁਖਾਂ ਵਾਲਾ ਯਾਤਨਾ-ਦੇਹ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਚੋਗ੍ਰਾਣਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਮਰਣੇ ਨृਣਾਮ੍ ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਨਰਕੇ ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪੁਰੁषੈਰ੍ ਮृਤੈਃ
ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਣੋ, ਤੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਕਲੇਸ਼ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ।
ਯਾਮ੍ਯਕਿਂਕਰਪਾਸ਼ਾਦਿਗ੍ਰਹਣਂ ਦਣ੍ਡਤਾਡਨਮ੍ ਯਮਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚੋਗ੍ਰਮ੍ ਉਗ੍ਰਮਾਰ੍ਗਵਿਲੋਕਨਮ੍
ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਫੰਦੇ ਤੇ ਹੋਰ ਸੰਦਾਂ ਨਾਲ ਫੜਨਾ, ਲਾਠੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ, ਯਮ ਦਾ ਡਰਾਉਣਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰਸਤੇ ਦੀ ਝਲਕ।
ਕਰਮ੍ਭਵਾਲੁਕਾਵਹ੍ਨਿਯਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਭੀषਣੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਯਾਤਨਾਯਾਸ਼੍ ਚ ਯਾਤਨਾਦਿ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਹਰ ਇਕ ਯਾਤਨਾ ਡਰਾਉਣੀ ਹੈ—ਚੱਕੀ ਵਿਚ ਪੀਸਣਾ, ਰੇਤ ਤੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸਾੜਨਾ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਸੰਦਾਂ ਨਾਲ ਤੰਗ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਦੁਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ।
ਕ੍ਰਕਚੈਃ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਾਨਾਂ ਮृषਾਯਾਂ ਚਾਪਿ ਧ੍ਮਾਪ੍ਯਤਾਮ੍ ਕੁਠਾਰੈਃ ਪਾਟ੍ਯਮਾਨਾਨਾਂ ਭੂਮੌ ਚਾਪਿ ਨਿਖਨ੍ਯਤਾਮ੍
ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਆਰੀਆਂ ਨਾਲ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਤੇ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਦਫਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੂਲੇष੍ਵ੍ ਆਰੋਪ੍ਯਮਾਣਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ ਗृਧ੍ਰੈਃ ਸਂਭਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਾਨਾਂ ਦ੍ਵੀਪਿਭਿਸ਼੍ ਚੋਪਭੁਜ੍ਯਤਾਮ੍
ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਸੂਲਾਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਬਾਘਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਗਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਗਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਵਥ੍ਯਤਾਂ ਤੈਲਮਧ੍ਯੇ ਚ ਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤਾਂ ਕ੍ਸ਼ਾਰਕਰ੍ਦਮੇ ਉਚ੍ਚਾਨ੍ ਨਿਪਾਤ੍ਯਮਾਨਾਨਾਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯਤਾਂ ਕ੍ਸ਼ੇਪਯਨ੍ਤ੍ਰਕੈਃ
ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਤੇਲ ਵਿਚ ਉਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਖਾਰ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਡੁਬੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਰਕੇ ਯਾਨਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਪਾਪਹੇਤੂਦ੍ਭਵਾਨਿ ਵੈ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਾਰਕੈਰ੍ ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ ਤੇषਾਂ ਸਂਖ੍ਯਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਨਰਕ ਵਿਚ ਪਾਪਾਂ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜੋ ਦੁੱਖ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।
ਨ ਕੇਵਲਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਨਰਕੇ ਦੁਃਖਪਦ੍ਧਤਿਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ऽਪਿ ਪਾਤਭੀਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਯਿष੍ਣੋਰ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਃ
ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਨਰਕ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਵੀ, ਡਰ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਟਿਕਾਉ ਸੁਖ ਨਹੀਂ।
ਪੁਨਸ਼੍ ਚ ਗਰ੍ਭੋ ਭਵਤਿ ਜਾਯਤੇ ਚ ਪੁਨਰ੍ ਨਰਃ ਗਰ੍ਭੇ ਵਿਲੀਯਤੇ ਭੂਯੋ ਜਾਯਮਾਨੋ ऽਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਚ
ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਗਰਭ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਗਰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਾਤਮਾਤ੍ਰਸ਼੍ ਚ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਬਾਲਭਾਵੇ ਚ ਯੌਵਨੇ ਯਦ੍ ਯਤ੍ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰਂ ਪੁਂਸਾਂ ਵਸ੍ਤੁ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਕਈ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਬਚਪਨ ਵਿਚ, ਕਈ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ; ਜੋ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਏਵ ਦੁਃਖਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਬੀਜਤ੍ਵਮ੍ ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ ਕਲਤ੍ਰਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਾਦਿਗृਹਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਧਨਾਦਿਕੈਃ
ਇਹੀ wives, ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ, ਘਰ, ਖੇਤ, ਧਨ ਆਦਿ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਬੀਜ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨ ਤਥਾ ਭੂਰਿ ਸੁਖਂ ਪੁਂਸਾਂ ਯਥਾਸੁਖਮ੍ ਇਤਿ ਸਂਸਾਰਦੁਃਖਾਰ੍ਕਤਾਪਤਾਪਿਤਚੇਤਸਾਮ੍
ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਉਹਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਧੀਕ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਮਨ ਤੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਮੁਕ੍ਤਿਪਾਦਪਚ੍ਛਾਯਾਮ੍ ऋਤੇ ਕੁਤ੍ਰ ਸੁਖਂ ਨृਣਾਮ੍ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਿਧਸ੍ਯਾਪਿ ਦੁਃਖਜਾਤਸ੍ਯ ਪਣ੍ਡਿਤੈਃ
ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਕਿੱਥੇ ਸੁਖ ਹੈ? ਇਸ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਲਈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਗਰ੍ਭਜਨ੍ਮਜਰਾਦ੍ਯੇषੁ ਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਯਤਃ ਨਿਰਸ੍ਤਾਤਿਸ਼ਯਾਹ੍ਲਾਦਂ ਸੁਖਭਾਵੈਕਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਗਰਭ, ਜਨਮ, ਬੁਢਾਪਾ ਆਦਿ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੁਖ ਨਾ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।
ਭੇषਜਂ ਭਗਵਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ ਏਕਾ ਚਾਤ੍ਯਨ੍ਤਿਕੀ ਮਤਾ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯੇ ਯਤ੍ਨਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਪਣ੍ਡਿਤੈਰ੍ ਨਰੈਃ
ਇਕੋ ਅੰਤਮ ਇਲਾਜ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਹੇਤੁਰ੍ ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਕਰ੍ਮ ਚੋਕ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ਆਗਮੋਤ੍ਥਂ ਵਿਵੇਕਾਚ੍ ਚ ਦ੍ਵਿਧਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਤਥੋਚ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਹੀ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਗਿਆਨ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ।
ਸ਼ਬ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮਾਗਮਮਯਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿਵੇਕਜਮ੍ ਅਨ੍ਧਂ ਤਮ ਇਵਾਜ੍ਞਾਨਂ ਦੀਪਵਚ੍ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਦ੍ਭਵਮ੍
ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਅਗਿਆਨ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹਨੇਰੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਗਿਆਨ ਦੀਪਕ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ ਤਥਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਯਦ੍ ਵੈ ਵਿਪ੍ਰਾ ਵਿਵੇਕਜਮ੍ ਮਨੁਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਹ ਵੇਦਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਯਨ੍ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ, ਤਿਵੇਂ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ। ਮਨੂ ਨੇ ਵੀ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।
ਤਦ੍ ਏਤਚ੍ ਛ੍ਰੂਯਤਾਮ੍ ਅਤ੍ਰ ਸਂਬਨ੍ਧੇ ਗਦਤੋ ਮਮ ਦ੍ਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੀ ਵੇਦਿਤਵ੍ਯੇ ਸ਼ਬ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਚ ਯਤ੍
ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਬੰਧ 'ਤੇ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹਾਂ: ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਣਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ—ਸ਼ਬਦ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ।