ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕੋ ऽਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ ਸ਼ਾਰੀਰੋ ਮਾਨਸਸ੍ ਤਥਾ ਸ਼ਾਰੀਰੋ ਬਹੁਭਿਰ੍ ਭੇਦੈਰ੍ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਚ ਸਃ
ਆਤਮਕ ਦੁੱਖ ਵੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ: ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਨਕ; ਸਰੀਰਕ ਦੁੱਖ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਣੋ।
ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਜ੍ਵਰਸ਼ੂਲਭਗਂਦਰੈਃ ਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ਃਸ਼੍ਵਯਥੁਸ਼੍ਵਾਸਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ ਅਨੇਕਧਾ
ਸਿਰ ਦਾ ਦਰਦ, ਜੁਕਾਮ, ਬੁਖਾਰ, ਪੀੜ, ਗੁਪਤ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਗਾਂਠ, ਪਾਈਲਸ, ਸੋਜ, ਦਮਾ, ਉਲਟੀ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ।
ਤਥਾਕ੍ਸ਼ਿਰੋਗਾਤੀਸਾਰਕੁष੍ਠਾਙ੍ਗਾਮਯਸਂਜ੍ਞਕੈਃ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਦੇਹਜਸ੍ ਤਾਪੋ ਮਾਨਸਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਥ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰੀਰਕ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਬੁਖਾਰ, ਦਸਤ, ਕੋਟ, ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮਨ ਦੇ ਦੁੱਖ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।
ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਭਯਦ੍ਵੇषਲੋਭਮੋਹਵਿषਾਦਜਃ ਸ਼ੋਕਾਸੂਯਾਵਮਾਨੇਰ੍ष੍ਯਾਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਾਭਿਭਵਸ੍ ਤਥਾ
ਮਨ ਦੇ ਦੁੱਖ ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਡਰ, ਵੈਰ, ਲੋਭ, ਭੁਲੇਖਾ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ, ਦੁਖ, ਈਰਖਾ, ਨਿੰਦਾ, ਹਲਕਾ ਸਮਝਣ, ਜਲਨ ਅਤੇ ਮਲਿਨਤਾ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮਾਨਸੋ ऽਪਿ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਸ੍ ਤਾਪੋ ਭਵਤਿ ਨੈਕਧਾ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵਮਾਦਿਭਿਰ੍ ਭੇਦੈਸ੍ ਤਾਪੋ ਹ੍ਯ੍ ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮਨ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵੀ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਦਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦੁੱਖ 'ਆਧਿਆਤਮਿਕ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮृਗਪਕ੍ਸ਼ਿਮਨੁष੍ਯਾਦ੍ਯੈਃ ਪਿਸ਼ਾਚੋਰਗਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ ਸਰੀਸृਪਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ ਚ ਨृਣਾਂ ਜਨ੍ਯਤੇ ਚਾਧਿਭੌਤਿਕਃ
ਜੋ ਦੁੱਖ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਭੂਤਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਰਾਖਸਾਂ, ਰੇੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ 'ਆਧਿਭੌਤਿਕ' ਦੁੱਖ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਵਾਤਵਰ੍षਾਮ੍ਬੁਵੈਦ੍ਯੁਤਾਦਿਸਮੁਦ੍ਭਵਃ ਤਾਪੋ ਦ੍ਵਿਜਵਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਕਥ੍ਯਤੇ ਚਾਧਿਦੈਵਿਕਃ
ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਠੰਡ, ਗਰਮੀ, ਹਵਾ, ਮੀਂਹ, ਪਾਣੀ, ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਦੁੱਖ 'ਆਧਿਦੈਵਿਕ' ਕਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਰ੍ਭਜਨ੍ਮਜਰਾਜ੍ਞਾਨਮृਤ੍ਯੁਨਾਰਕਜਂ ਤਥਾ ਦੁਃਖਂ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੋ ਭੇਦੈਰ੍ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗਰਭ, ਜਨਮ, ਬੁਢਾਪਾ, ਗਿਆਨ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਨਰਕ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਦੁੱਖ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਕੁਮਾਰਤਨੁਰ੍ ਗਰ੍ਭੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਬਹੁਮਲਾਵृਤੇ ਉਲ੍ਬਸਂਵੇष੍ਟਿਤੋ ਭਗ੍ਨਪृष੍ਠਗ੍ਰੀਵਾਸ੍ਥਿਸਂਹਤਿਃ
ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਜੀਵ, ਬਹੁਤ ਮੈਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਝਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ, ਗਰਦਨ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਤ੍ਯਮ੍ਲਕਟੁਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣੋष੍ਣਲਵਣੈਰ੍ ਮਾਤृਭੋਜਨੈਃ ਅਤਿਤਾਪਿਭਿਰ੍ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਬਾਧ੍ਯਮਾਨੋ ऽਤਿਵੇਦਨਃ
ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਖਾਏ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਖੱਟੇ, ਕੜਵੇ, ਤੇਜ਼, ਗਰਮ ਅਤੇ ਨਮਕੀਨ ਖਾਣਿਆਂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਜੀਵ ਬਹੁਤ ਪੀੜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਾਰਣਾਕੁਞ੍ਚਨਾਦੌ ਨਾਗਾਨਾਂ ਪ੍ਰਭੁਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ ਸ਼ਕृਨ੍ਮੂਤ੍ਰਮਹਾਪਙ੍ਕਸ਼ਾਯੀ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪੀਡਿਤਃ
ਮਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਹਲਚਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਘਣ-ਸਕੁੜਨ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਗੰਦਗੀ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਅਤੇ ਮੋਟੇ ਮੈਲ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸਃ ਸਚੈਤਨ੍ਯਃ ਸ੍ਮਰਞ੍ ਜਨ੍ਮਸ਼ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਥ ਆਸ੍ਤੇ ਗਰ੍ਭੇ ऽਤਿਦੁਃਖੇਨ ਨਿਜਕਰ੍ਮਨਿਬਨ੍ਧਨਃ
ਸਾਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪਰ ਚੇਤਨ, ਸੈਂਕੜੇ ਜਨਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਰਮ ਦੀ ਬਾਂਧਣ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਾਯਮਾਨਃ ਪੁਰੀषਾਸृਙ੍ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਾਵਿਲਾਨਨਃ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੇਨ ਵਾਤੇਨ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਾਸ੍ਥਿਬਨ੍ਧਨਃ
ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਗੰਦ, ਖੂਨ, ਪੇਸ਼ਾਬ, ਵੀਰਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੈਲ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਧੋਮੁਖਸ੍ ਤੈਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪ੍ਰਬਲੈਃ ਸੂਤਿਮਾਰੁਤੈਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ੈਰ੍ ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਜਠਰਾਨ੍ ਮਾਤੁਰ੍ ਆਤੁਰਃ
ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ, ਜਨਮ ਦੀਆਂ ਤੀਬਰ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਮੂਰ੍ਛਾਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਯ ਮਹਤੀਂ ਸਂਸ੍ਪृष੍ਟੋ ਬਾਹ੍ਯਵਾਯੁਨਾ ਵਿਜ੍ਞਾਨਭ੍ਰਂਸ਼ਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਜਾਤਸ੍ ਤੁ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਵੱਡੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਆ ਜਾਣ ਤੇ, ਬਾਹਰਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ, ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਗੁਆ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ।
ਕਣ੍ਟਕੈਰ੍ ਇਵ ਤੁਨ੍ਨਾਙ੍ਗਃ ਕ੍ਰਕਚੈਰ੍ ਇਵ ਦਾਰਿਤਃ ਪੂਤਿਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਨਿਪਤਿਤੋ ਧਰਣ੍ਯਾਂ ਕ੍ਰਿਮਿਕੋ ਯਥਾ
ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਕੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਚੁਭਣ ਜਾਂ ਆਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕੱਟਣ ਵਰਗਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਗੰਦੇ ਜਖਮਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕੀੜਾ।
ਕਣ੍ਡੂਯਨੇ ऽਪਿ ਚਾਸ਼ਕ੍ਤਃ ਪਰਿਵਰ੍ਤੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨੀਸ਼੍ਵਰਃ ਸ੍ਤਨਪਾਨਾਦਿਕਾਹਾਰਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪਰੇਚ੍ਛਯਾ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖੰਢਣ ਜਾਂ ਪਾਸਾ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਜਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਹੀ ਦੁਧ ਆਦਿ ਖੁਰਾਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਅਸ਼ੁਚਿਸ੍ਰਸ੍ਤਰੇ ਸੁਪ੍ਤਃ ਕੀਟਦਂਸ਼ਾਦਿਭਿਸ੍ ਤਥਾ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣੋ ऽਪਿ ਨੈਵੈषਾਂ ਸਮਰ੍ਥੋ ਵਿਨਿਵਾਰਣੇ
ਗੰਦੇ ਵਿਛੋਣੇ ਤੇ ਸੁੱਤਾ, ਕੀੜਿਆਂ ਆਦਿ ਵਲੋਂ ਕਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮਦੁਃਖਾਨ੍ਯ੍ ਅਨੇਕਾਨਿ ਜਨ੍ਮਨੋ ऽਨਨ੍ਤਰਾਣਿ ਚ ਬਾਲਭਾਵੇ ਯਦਾਪ੍ਨੋਤਿ ਆਧਿਭੂਤਾਦਿਕਾਨਿ ਚ
ਜਨਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ, ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ, ਆਧਿਭੌਤਿਕ ਆਦਿ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਜ੍ਞਾਨਤਮਸਾ ਛਨ੍ਨੋ ਮੂਢਾਨ੍ਤਃਕਰਣੋ ਨਰਃ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਕੁਤਃ ਕੋ ऽਹਂ ਕੁਤ੍ਰ ਗਨ੍ਤਾ ਕਿਮਾਤ੍ਮਕਃ
ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਮੂੜ੍ਹ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਮੇਰੀ ਸੱਚੀ ਸੁਰਤ ਕੀ ਹੈ।
ਕੇਨ ਬਨ੍ਧੇਨ ਬਦ੍ਧੋ ऽਹਂ ਕਾਰਣਂ ਕਿਮ੍ ਅਕਾਰਣਮ੍ ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਿਮ੍ ਅਕਾਰ੍ਯਂ ਵਾ ਕਿਂ ਵਾਚ੍ਯਂ ਕਿਂ ਨ ਚੋਚ੍ਯਤੇ
ਮੈਂ ਕਿਸ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ? ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤੇ ਕੀ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ? ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ? ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ?
ਕੋ ਧਰ੍ਮਃ ਕਸ਼੍ ਚ ਵਾਧਰ੍ਮਃ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਰ੍ਤੇਤ ਵੈ ਕਥਮ੍ ਕਿਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ ਅਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕਿਂ ਵਾ ਕਿਂ ਗੁਣਦੋषਵਤ੍
ਕੀ ਧਰਮ ਹੈ, ਤੇ ਕੀ ਅਧਰਮ ਹੈ? ਕਿਸ ਵਿਚ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ? ਕਿਸ ਵਿਚ ਗੁਣ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ ਹਨ?
ਏਵਂ ਪਸ਼ੁਸਮੈਰ੍ ਮੂਢੈਰ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਭਵਂ ਮਹਤ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ ਨਰੈਰ੍ ਦੁਃਖਂ ਸ਼ਿਸ਼੍ਨੋਦਰਪਰਾਯਣੈਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਮੂਰਖ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਤੇ ਇੰਦਰੀ ਭੋਗ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਤਾਮਸੋ ਭਾਵਃ ਕਾਰ੍ਯਾਰਮ੍ਭਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਯਃ ਅਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਕਰ੍ਮਲੋਪਸ੍ ਤਤੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਅਗਿਆਨਤਾ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਲਕੜੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲਗਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਗਿਆਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਲਗਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਉਣਗਣ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।
ਨਰਕਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਲੋਪਾਤ੍ ਫਲਮ੍ ਆਹੁਰ੍ ਮਹਰ੍षਯਃ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਦੁਃਖਮ੍ ਇਹ ਚਾਮੁਤ੍ਰ ਚੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਉਣਗਣ ਦਾ ਫਲ ਨਰਕ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਗਿਆਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਰਾਜਰ੍ਜਰਦੇਹਸ਼੍ ਚ ਸ਼ਿਥਿਲਾਵਯਵਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਵਿਚਲਚ੍ਛੀਰ੍ਣਦਸ਼ਨੋ ਵਲਿਸ੍ਨਾਯੁਸ਼ਿਰਾਵृਤਃ
ਜਦੋਂ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਗ ਢੀਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੰਦ ਹਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਝੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਚਮੜੀ, ਨਸਾਂ ਤੇ ਰਗਾਂ ਸਿੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦੂਰਪ੍ਰਨष੍ਟਨਯਨੋ ਵ੍ਯੋਮਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਤਾਰਕਃ ਨਾਸਾਵਿਵਰਨਿਰ੍ਯਾਤਰੋਮਪੁਞ੍ਜਸ਼੍ ਚਲਦ੍ਵਪੁਃ
ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦੂਰ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੀ, ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਤਾਰੇ ਹੀ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕੰਬਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨੱਕ ਵਿਚੋਂ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਕਟੀਭੂਤਸਰ੍ਵਾਸ੍ਥਿਰ੍ ਨਤਪृष੍ਠਾਸ੍ਥਿਸਂਹਤਿਃ ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਜਠਰਾਗ੍ਨਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਲ੍ਪਾਹਾਰੋ ऽਲ੍ਪਚੇष੍ਟਿਤਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਿੱਠ ਦੇ ਜੋੜ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਘੱਟ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਘੱਟ ਹੀ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕृਚ੍ਛ੍ਰਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣੋਤ੍ਥਾਨਸ਼ਯਨਾਸਨਚੇष੍ਟਿਤਃ ਮਨ੍ਦੀਭਵਚ੍ਛ੍ਰੋਤ੍ਰਨੇਤ੍ਰਗਲਲ੍ਲਾਲਾਵਿਲਾਨਨਃ
ਉਸ ਦੇ ਚਲਣ, ਉਠਣ, ਲੇਟਣ, ਬੈਠਣ—all ਕੁਝ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸੁਣਨ ਤੇ ਵੇਖਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਲਾਰ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨਾਯਤ੍ਤੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਸ਼੍ ਚ ਕਰਣੈਰ੍ ਮਰਣੋਨ੍ਮੁਖਃ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਅਸ੍ਮਰ੍ਤਾਖਿਲਵਸ੍ਤੁਨਾਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦਰੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਉਹ ਮੌਤ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਪਲ ਦੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।