ਪ੍ਰਲੀਨੇ ਚ ਤਤਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਾਯੁਭੂਤੇ ऽਖਿਲਾਤ੍ਮਕੇ ਪ੍ਰਨष੍ਟੇ ਰੂਪਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇ ਕृਤਰੂਪੋ ਵਿਭਾਵਸੁਃ
ਜਦ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਵਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋਤ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਤਦਾ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ ਵਾਯੁਰ੍ ਦੋਧੂਯਤੇ ਮਹਾਨ੍ ਨਿਰਾਲੋਕੇ ਤਦਾ ਲੋਕੇ ਵਾਯੁਸਂਸ੍ਥੇ ਚ ਤੇਜਸਿ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੋਤ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਹਵਾ ਹਿਲਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਸੰਸਾਰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਲਯਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਵਾਯੁਸਂਭਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਵਾਯੁਸ੍ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਚ ਦੋਧਵੀਤਿ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼
ਫਿਰ, ਪ੍ਰਲੈ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਆਤਮਾ ਉਪਰ ਤੇ ਪਾਸੇ ਪਾਸੇ ਚਲਦੀ ਹੈ; ਹਵਾ ਦਸੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦੀ ਹੈ।
ਵਾਯੋਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਪਿ ਗੁਣਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਂ ਗ੍ਰਸਤੇ ਤਤਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਤਦਾ ਵਾਯੁਃ ਖਂ ਤੁ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਨਾਵृਤਮ੍
ਹਵਾ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ, ਜੋ ਛੂਹਣ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਹਵਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਖੁਲ੍ਹਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰੂਪਮ੍ ਅਰਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮ੍ ਅਗਨ੍ਧਵਦ੍ ਅਮੂਰ੍ਤਿਮਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਪੂਰਯਚ੍ ਚੈਵ ਸੁਮਹਤ੍ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਜੋ ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਰਸ ਰਹਿਤ, ਛੂਹਣ ਰਹਿਤ, ਸੁਗੰਧ ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਵਿਸਤਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਭਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਤਸ੍ ਤਤ੍ ਤੁ ਆਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ਬ੍ਦਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਤਥਾਕਾਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਵृਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਉਹ ਅਕਾਸ਼, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਲ ਹੈ ਤੇ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧੁਨੀ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਸ਼ਬ੍ਦਗੁਣਂ ਤਸ੍ਯ ਭੂਤਾਦਿਰ੍ ਗ੍ਰਸਤੇ ਪੁਨਃ ਭੂਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇषੁ ਯੁਗਪਦ੍ ਭੂਤਾਦੌ ਸਂਸ੍ਥਿਤੇषੁ ਵੈ
ਫਿਰ, ਧੁਨੀ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਮੁੜ ਭੂਤਾਦਿ ਤੱਤ ਵਲ ਸਮਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਭੂਤ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਇਕੱਠੇ ਭੂਤਾਦਿ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਭਿਮਾਨਾਤ੍ਮਕੋ ਹ੍ਯ੍ ਏष ਭੂਤਾਦਿਸ੍ ਤਾਮਸਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਭੂਤਾਦਿਂ ਗ੍ਰਸਤੇ ਚਾਪਿ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਾ
ਇਹ ਭੂਤਾਦਿ ਤੱਤ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਬੁੱਧੀ, ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈ, ਭੂਤਾਦਿ ਤੱਤ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਉਰ੍ਵੀ ਮਹਾਂਸ਼੍ ਚ ਜਗਤਃ ਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਬਾਹ੍ਯਤਸ੍ ਤਥਾ ਏਵਂ ਸਪ੍ਤ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧਿਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਕृਤਯਸ੍ ਤਥਾ
ਧਰਤੀ ਤੇ ਮਹਾਂਤੱਤ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਤੱਤ ਤੇ ਮਹਾਂਬੁੱਧੀ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਮੁੱਢਲੇ ਸੁਭਾਵ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰੈਸ੍ ਤੁ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਯੇਨੇਦਮ੍ ਆਵृਤਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਣ੍ਡਮ੍ ਅਪ੍ਸੁ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ
ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਸਮੁਦ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਸਪ੍ਤਲੋਕਂ ਸਪਰ੍ਵਤਮ੍ ਉਦਕਾਵਰਣਂ ਹ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਜ੍ਯੋਤਿषਾ ਪੀਯਤੇ ਤੁ ਤਤ੍
ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ, ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੇਰਾ ਹੈ; ਇਹ ਅੱਗ ਵਲੋਂ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ ਵਾਯੌ ਲਯਂ ਯਾਤਿ ਯਾਤ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ੇ ਸਮੀਰਣਃ ਆਕਾਸ਼ਂ ਚੈਵ ਭੂਤਾਦਿਰ੍ ਗ੍ਰਸਤੇ ਤਂ ਤਥਾ ਮਹਾਨ੍
ਅੱਗ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਵਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਭੂਤਾਦਿ ਤੱਤ ਵਲ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਹਾਂਤੱਤ ਵੀ।
ਮਹਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਭਿਃ ਸਹਿਤਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਗ੍ਰਸਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਗੁਣਸਾਮ੍ਯਮ੍ ਅਨੁਦ੍ਰਿਕ੍ਤਮ੍ ਅਨ੍ਯੂਨਂ ਚ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਮਹਾਂਤੱਤ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਲ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਨਾ ਵਧੇਰੇ ਨਾ ਘੱਟ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਹੇਤੁਃ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਕਾਰਣਂ ਪਰਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏषਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸਰ੍ਵਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਕਾਰਨ, ਮੁੱਖ ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਸਰੋਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪਮ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਤਸ੍ਯਾਂ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ ਏਕਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ऽਕ੍ਸ਼ਰੋ ਨਿਤ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਪੀ ਤਥਾ ਪੁਨਃ
ਪੰਡਿਤੋ, ਜਦੋਂ ਅਪਰਗਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਗਟ ਰੂਪ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਟੱਲ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭੂ ਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ।
ਸੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜੇਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾ ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਨਾਮਜਾਤ੍ਯਾਦਿਕਲ੍ਪਨਾਃ
ਉਹ ਵੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ; ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਵੱਖਰੇਪਣ, ਨਾਂ, ਜਾਤੀ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕੇ ਜ੍ਞੇਯੇ ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ ਪਰੇ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਤ੍ ਪਰਂ ਧਾਮ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਪਰੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਠਿਕਾਣਾ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਸ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਯਤੋ ਨਾਵਰ੍ਤਤੇ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਯਾ ਮਯਾਖ੍ਯਾਤਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ
ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਹੀ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਜਿਹੜੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਮੈਂ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਪਰਗਟ ਤੇ ਅਪਰਗਟ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਪੁਰੁषਸ਼੍ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਉਭਾਵ੍ ਏਤੌ ਲੀਯੇਤੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਆਧਾਰਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਪੁਰਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੋਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਨਾਮ੍ਨਾ ਸ ਵੇਦੇषੁ ਵੇਦਾਨ੍ਤੇषੁ ਚ ਗੀਯਤੇ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਂ ਚ ਨਿਵृਤ੍ਤਂ ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਕਰ੍ਮ ਵੈਦਿਕਮ੍
ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਦੀਕ ਕਰਮ ਦੋ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਹਨ — ਇੱਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦੂਜਾ ਕਰਮ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ।
ਤਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਉਭਾਭ੍ਯਾਂ ਪੁਰੁषੈਰ੍ ਯਜ੍ਞਮੂਰ੍ਤਿਃ ਸ ਇਜ੍ਯਤੇ ऋਗ੍ਯਜੁਃਸਾਮਭਿਰ੍ ਮਾਰ੍ਗੈਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੈਰ੍ ਇਜ੍ਯਤੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਸੌ
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਯਜਨ ਰੂਪ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਜ੍ਞੇਸ਼੍ਵਰੋ ਯਜ੍ਞਪੁਮਾਨ੍ ਪੁਰੁषੈਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਾ ਜ੍ਞਾਨਯੋਗੇਨ ਜ੍ਞਾਨਮੂਰ੍ਤਿਃ ਸ ਇਜ੍ਯਤੇ
ਯਜਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਯਜਨ ਦਾ ਪੁਰਸ਼, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਰਸ਼ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਆਤਮਾ, ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ, ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਨਿਵृਤ੍ਤੈਰ੍ ਯੋਗਮਾਰ੍ਗੈਸ਼੍ ਚ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ ਮੁਕ੍ਤਿਫਲਪ੍ਰਦਃ ਹ੍ਰਸ੍ਵਦੀਰ੍ਘਪ੍ਲੁਤੈਰ੍ ਯਤ੍ ਤੁ ਕਿਂਚਿਦ੍ ਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ
ਜੋ ਕਰਮ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਯੋਗ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ, ਛੋਟਾ, ਲੰਮਾ ਜਾਂ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਚ੍ ਚ ਵਾਚਾਮ੍ ਅਵਿषਯਸ੍ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ ਅਵ੍ਯਯਃ ਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਸ ਏਵਮ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਸ ਏਵ ਪੁਰੁषੋ ऽਵ੍ਯਯਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਹ ਪਰਗਟ ਵੀ ਹੈ, ਅਪਰਗਟ ਵੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਟੱਲ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ।
ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਧਰੋ ਹਰਿਃ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਮਿਕਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸਾ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਪਰਮਾਤਮਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹਰੀ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਰਗਟ ਤੇ ਅਪਰਗਟ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੁਰੁषਸ਼੍ ਚਾਪਿ ਭੋ ਵਿਪ੍ਰਾ ਯਸ੍ ਤਦ੍ ਅਵ੍ਯਾਕृਤਾਤ੍ਮਨਿ ਦ੍ਵਿਪਰਾਰ੍ਧਾਤ੍ਮਕਃ ਕਾਲਃ ਕਥਿਤੋ ਯੋ ਮਯਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਵੀ, ਹੇ ਪੰਡਿਤੋ, ਜੋ ਅਪਰਗਟ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਦੋ ਪਰਾਰਧਾਂ ਵਾਲਾ ਕਾਲ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ।
ਤਦ੍ ਅਹਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ ਈਸ਼ਸ੍ਯ ਕਥ੍ਯਤੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਤੁ ਪ੍ਰਕृਤੌ ਲੀਨੇ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾਂ ਪੁਰੁषੇ ਤਥਾ
ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਦਿਨ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਪਰਗਟ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ।
ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਥਿਤੇ ਨਿਸ਼ਾ ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਾ ਤਪੋਧਨਾਃ ਨੈਵਾਹਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਚ ਨਿਸ਼ਾ ਨਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਥੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੀ ਰਾਤ ਵੀ ਉਤਨੀ ਹੀ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਤਪਸਵੀਆਂ; ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਦਿਨ ਹੈ, ਨਾ ਰਾਤ।
ਉਪਚਾਰਾਤ੍ ਤਥਾਪ੍ਯ੍ ਏਤਤ੍ ਤਸ੍ਯੇਸ਼ਸ੍ਯ ਤੁ ਕਥ੍ਯਤੇ ਇਤ੍ਯ੍ ਏष ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾਃ ਕਥਿਤਃ ਪ੍ਰਾਕृਤੋ ਲਯਃ
ਫਿਰ ਵੀ ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਲੈ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਾਦਿ ਭੋ ਵਿਪ੍ਰਾ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਾਪਤ੍ਰਯਂ ਬੁਧਃ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਜ੍ਞਾਨਵੈਰਾਗ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਯਨ੍ਤਿਕਂ ਲਯਮ੍
ਹੇ ਪੰਡਿਤੋ, ਆਤਮਕ ਆਦਿ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਜਾਣ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਨਾਲ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਨ ਲੈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।