ਇਤ੍ਯ੍ ਏष ਕਲ੍ਪਸਂਹਾਰੋ ਅਨ੍ਤਰਪ੍ਰਲਯੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕੋ ਵਃ ਕਥਿਤਃ ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਕृਤਂ ਪਰਮ੍
ਇਹ ਕਲਪ ਦਾ ਸੰਹਾਰ, ਅੰਤਰਾ ਪ੍ਰਲੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲਏ ਹੋਏ, ਨੈਮਿਤਿਕ ਪ੍ਰਲੈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਹੁਣ ਪਰਮ, ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਲੈ ਸੁਣੋ।
ਅਵृष੍ਟ੍ਯਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਕृਤੇ ਸ਼ਯ੍ਯਾਲਯੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸਮਸ੍ਤੇष੍ਵ੍ ਏਵ ਲੋਕੇषੁ ਪਾਤਾਲੇष੍ਵ੍ ਅਖਿਲੇषੁ ਚ
ਜਦੋਂ ਸੁੱਕਾ, ਅੱਗ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਸੇਜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ,
ਮਹਦਾਦੇਰ੍ ਵਿਕਾਰਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇषਾਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਸਂਕ੍ਸ਼ਯੇ ਕृष੍ਣੇਚ੍ਛਾਕਾਰਿਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸਂਚਰੇ
ਜਦੋਂ ਮਹਤ ਆਦਿ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੰਹਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਸੰਚਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਆਪੋ ਗ੍ਰਸਨ੍ਤਿ ਵੈ ਪੂਰ੍ਵਂ ਭੂਮੇਰ੍ ਗਨ੍ਧਾਦਿਕਂ ਗੁਣਮ੍ ਆਤ੍ਤਗਨ੍ਧਾ ਤਤੋ ਭੂਮਿਃ ਪ੍ਰਲਯਾਯ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਤੇ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ, ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਲੈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਨष੍ਟੇ ਗਨ੍ਧਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਉਰ੍ਵੀ ਜਲਾਤ੍ਮਿਕਾ ਆਪਸ੍ ਤਦਾ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਸ੍ ਤੁ ਵੇਗਵਤ੍ਯੋ ਮਹਾਸ੍ਵਨਾਃ
ਜਦੋਂ ਸੁਗੰਧ ਦਾ ਤੱਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਪਾਣੀ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਧੁਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਪੂਰਯਨ੍ਤੀਦਂ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਵਿਚਰਨ੍ਤਿ ਚ ਸਲਿਲੇਨੈਵੋਰ੍ਮਿਮਤਾ ਲੋਕਾਲੋਕਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ
ਸਭ ਕੁਝ ਭਰ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਆਪ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਟਿਕਦੇ ਅਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਲੋਕ-ਅਲੋਕ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਪਾਮ੍ ਅਪਿ ਗੁਣੋ ਯਸ੍ ਤੁ ਜ੍ਯੋਤਿषਾ ਪੀਯਤੇ ਤੁ ਸਃ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਪਃ ਸੁਤਪ੍ਤਾਸ਼੍ ਚ ਰਸਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸਂਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍
ਜਦ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਅੱਗ ਵਲੋਂ ਲੈ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਗੁਆ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਸ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤਸ਼੍ ਚਾਪੋ ऽਮृਤਰਸਾ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਟ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਵੈ ਅਗ੍ਨ੍ਯਵਸ੍ਥੇ ਤੁ ਸਲਿਲੇ ਤੇਜਸਾ ਸਰ੍ਵਤੋ ਵृਤੇ
ਫਿਰ, ਪਾਣੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅੱਗ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਪਾਣੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੱਗੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ ਚਾਗ੍ਨਿਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਆਦਤ੍ਤੇ ਤਜ੍ ਜਲਂ ਤਦਾ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਪੂਰ੍ਯਤੋ ਚਾਭਿਸ੍ ਤਦਾ ਜਗਦ੍ ਇਦਂ ਸ਼ਨੈਃ
ਉਹ ਅੱਗ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਕੇ, ਉਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਭਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਚਿਭਿਃ ਸਂਤਤੇ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮ੍ ਅਧਸ੍ ਤਥਾ ਜ੍ਯੋਤਿषੋ ऽਪਿ ਪਰਂ ਰੂਪਂ ਵਾਯੁਰ੍ ਅਤ੍ਤਿ ਪ੍ਰਭਾਕਰਮ੍
ਜਦ ਅੱਗ ਆਪਣੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪਾਸੇ, ਉਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਵਾ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਉੱਚੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਜੋਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਲੀਨੇ ਚ ਤਤਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਾਯੁਭੂਤੇ ऽਖਿਲਾਤ੍ਮਕੇ ਪ੍ਰਨष੍ਟੇ ਰੂਪਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇ ਕृਤਰੂਪੋ ਵਿਭਾਵਸੁਃ
ਜਦ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਵਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋਤ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਤਦਾ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ ਵਾਯੁਰ੍ ਦੋਧੂਯਤੇ ਮਹਾਨ੍ ਨਿਰਾਲੋਕੇ ਤਦਾ ਲੋਕੇ ਵਾਯੁਸਂਸ੍ਥੇ ਚ ਤੇਜਸਿ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੋਤ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਹਵਾ ਹਿਲਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਸੰਸਾਰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਲਯਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਵਾਯੁਸਂਭਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਵਾਯੁਸ੍ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਚ ਦੋਧਵੀਤਿ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼
ਫਿਰ, ਪ੍ਰਲੈ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਆਤਮਾ ਉਪਰ ਤੇ ਪਾਸੇ ਪਾਸੇ ਚਲਦੀ ਹੈ; ਹਵਾ ਦਸੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦੀ ਹੈ।
ਵਾਯੋਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਪਿ ਗੁਣਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਂ ਗ੍ਰਸਤੇ ਤਤਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਤਦਾ ਵਾਯੁਃ ਖਂ ਤੁ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਨਾਵृਤਮ੍
ਹਵਾ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ, ਜੋ ਛੂਹਣ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਹਵਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਖੁਲ੍ਹਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰੂਪਮ੍ ਅਰਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮ੍ ਅਗਨ੍ਧਵਦ੍ ਅਮੂਰ੍ਤਿਮਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਪੂਰਯਚ੍ ਚੈਵ ਸੁਮਹਤ੍ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਜੋ ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਰਸ ਰਹਿਤ, ਛੂਹਣ ਰਹਿਤ, ਸੁਗੰਧ ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਵਿਸਤਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਭਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਤਸ੍ ਤਤ੍ ਤੁ ਆਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ਬ੍ਦਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਤਥਾਕਾਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਵृਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਉਹ ਅਕਾਸ਼, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਲ ਹੈ ਤੇ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧੁਨੀ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਸ਼ਬ੍ਦਗੁਣਂ ਤਸ੍ਯ ਭੂਤਾਦਿਰ੍ ਗ੍ਰਸਤੇ ਪੁਨਃ ਭੂਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇषੁ ਯੁਗਪਦ੍ ਭੂਤਾਦੌ ਸਂਸ੍ਥਿਤੇषੁ ਵੈ
ਫਿਰ, ਧੁਨੀ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਮੁੜ ਭੂਤਾਦਿ ਤੱਤ ਵਲ ਸਮਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਭੂਤ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਇਕੱਠੇ ਭੂਤਾਦਿ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਭਿਮਾਨਾਤ੍ਮਕੋ ਹ੍ਯ੍ ਏष ਭੂਤਾਦਿਸ੍ ਤਾਮਸਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਭੂਤਾਦਿਂ ਗ੍ਰਸਤੇ ਚਾਪਿ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਾ
ਇਹ ਭੂਤਾਦਿ ਤੱਤ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਬੁੱਧੀ, ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈ, ਭੂਤਾਦਿ ਤੱਤ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਉਰ੍ਵੀ ਮਹਾਂਸ਼੍ ਚ ਜਗਤਃ ਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਬਾਹ੍ਯਤਸ੍ ਤਥਾ ਏਵਂ ਸਪ੍ਤ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧਿਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਕृਤਯਸ੍ ਤਥਾ
ਧਰਤੀ ਤੇ ਮਹਾਂਤੱਤ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਤੱਤ ਤੇ ਮਹਾਂਬੁੱਧੀ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਮੁੱਢਲੇ ਸੁਭਾਵ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰੈਸ੍ ਤੁ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਯੇਨੇਦਮ੍ ਆਵृਤਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਣ੍ਡਮ੍ ਅਪ੍ਸੁ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ
ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਸਮੁਦ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਸਪ੍ਤਲੋਕਂ ਸਪਰ੍ਵਤਮ੍ ਉਦਕਾਵਰਣਂ ਹ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਜ੍ਯੋਤਿषਾ ਪੀਯਤੇ ਤੁ ਤਤ੍
ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ, ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੇਰਾ ਹੈ; ਇਹ ਅੱਗ ਵਲੋਂ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ ਵਾਯੌ ਲਯਂ ਯਾਤਿ ਯਾਤ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ੇ ਸਮੀਰਣਃ ਆਕਾਸ਼ਂ ਚੈਵ ਭੂਤਾਦਿਰ੍ ਗ੍ਰਸਤੇ ਤਂ ਤਥਾ ਮਹਾਨ੍
ਅੱਗ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਵਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਭੂਤਾਦਿ ਤੱਤ ਵਲ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਹਾਂਤੱਤ ਵੀ।
ਮਹਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਭਿਃ ਸਹਿਤਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਗ੍ਰਸਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਗੁਣਸਾਮ੍ਯਮ੍ ਅਨੁਦ੍ਰਿਕ੍ਤਮ੍ ਅਨ੍ਯੂਨਂ ਚ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਮਹਾਂਤੱਤ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਲ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਨਾ ਵਧੇਰੇ ਨਾ ਘੱਟ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਹੇਤੁਃ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਕਾਰਣਂ ਪਰਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏषਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸਰ੍ਵਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਕਾਰਨ, ਮੁੱਖ ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਸਰੋਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪਮ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਤਸ੍ਯਾਂ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ ਏਕਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ऽਕ੍ਸ਼ਰੋ ਨਿਤ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਪੀ ਤਥਾ ਪੁਨਃ
ਪੰਡਿਤੋ, ਜਦੋਂ ਅਪਰਗਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਗਟ ਰੂਪ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਟੱਲ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭੂ ਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ।
ਸੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜੇਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾ ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਨਾਮਜਾਤ੍ਯਾਦਿਕਲ੍ਪਨਾਃ
ਉਹ ਵੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ; ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਵੱਖਰੇਪਣ, ਨਾਂ, ਜਾਤੀ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕੇ ਜ੍ਞੇਯੇ ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ ਪਰੇ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਤ੍ ਪਰਂ ਧਾਮ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਪਰੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਠਿਕਾਣਾ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਸ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਯਤੋ ਨਾਵਰ੍ਤਤੇ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਯਾ ਮਯਾਖ੍ਯਾਤਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ
ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਹੀ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਜਿਹੜੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਮੈਂ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਪਰਗਟ ਤੇ ਅਪਰਗਟ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਪੁਰੁषਸ਼੍ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਉਭਾਵ੍ ਏਤੌ ਲੀਯੇਤੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਆਧਾਰਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਪੁਰਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੋਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਨਾਮ੍ਨਾ ਸ ਵੇਦੇषੁ ਵੇਦਾਨ੍ਤੇषੁ ਚ ਗੀਯਤੇ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਂ ਚ ਨਿਵृਤ੍ਤਂ ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਕਰ੍ਮ ਵੈਦਿਕਮ੍
ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਦੀਕ ਕਰਮ ਦੋ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਹਨ — ਇੱਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦੂਜਾ ਕਰਮ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ।