ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਸ੍ਥਾਨਮ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤੇ ऽਮ੍ਭਸਿ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ਏਕਾਰ੍ਣਵਂ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਤਤ੍ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਤਤਃ
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲਏ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਸਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਹਰ ਥਾਂ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਇਹ ਸਾਰੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕੀ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਥ ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਜੋ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ ਵਾਯੁਸ੍ ਤਾਞ੍ ਜਲਦਾਂਸ੍ ਤਤਃ ਨਾਸ਼ਂ ਨਯਤਿ ਭੋ ਵਿਪ੍ਰਾ ਵਰ੍षਾਣਾਮ੍ ਅਧਿਕਂ ਸ਼ਤਮ੍
ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਾਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹਵਾ ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਮਯੋ ऽਚਿਨ੍ਤ੍ਯੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਭੂਤਭਾਵਨਃ ਅਨਾਦਿਰ੍ ਆਦਿਰ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਪੀਤ੍ਵਾ ਵਾਯੁਮ੍ ਅਸ਼ੇषਤਃ
ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੋਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਆਰੰਭ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਹਵਾ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕਾਰ੍ਣਵੇ ਤਤਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਞ੍ ਸ਼ੇषਸ਼ਯ੍ਯਾਸ੍ਥਿਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਧਰਃ ਸ਼ੇਤੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਆਦਿਕृਦ੍ ਧਰਿਃ
ਫਿਰ, ਉਸ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਸੇਸ਼ ਨਾਗ ਦੀ ਸੇਜ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਰੰਭਕ ਹੈ, ਉਥੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਨਲੋਕਗਤੈਃ ਸਿਦ੍ਧੈਃ ਸਨਕਾਦ੍ਯੈਰ੍ ਅਭਿष੍ਟੁਤਃ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਗਤੈਸ਼੍ ਚੈਵ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮਾਨੋ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਭਿਃ
ਉਹ ਜਨਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸੰਨਕ ਆਦਿ ਸਿੱਧਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਮਾਯਾਮਯੀਂ ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾਂ ਸਮਾਸ੍ਥਿਤਃ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਵਾਸੁਦੇਵਾਖ੍ਯਂ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਦਿਵਿਆ ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਏष ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕੋ ਨਾਮ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਤਿਸਂਚਰਃ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰ ਯਚ੍ ਛੇਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਧਰੋ ਹਰਿਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਨੈਮਿਤਿਕ ਪ੍ਰਲੈ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਜਾਗਰ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸ ਤਦਾ ਚੇष੍ਟਤੇ ਜਗਤ੍ ਨਿਮੀਲਤ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਅਖਿਲਂ ਮਾਯਾਸ਼ਯ੍ਯਾਸ਼ਯੇ ऽਚ੍ਯੁਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਭ ਦਾ ਸਰੂਪ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਸੰਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਸੇਜ ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਅਚਲ, ਤਦ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਦ੍ਮਯੋਨੇਰ੍ ਦਿਨਂ ਯਤ੍ ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਵਤ੍ ਏਕਾਰ੍ਣਵਕृਤੇ ਲੋਕੇ ਤਾਵਤੀ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਕੰਵਲ-ਜਨਮ ਦੇ ਦਿਨ, ਜੋ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਰਾਤ ਵੀ ਉਤਨੀ ਹੀ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪੁਨਃ ਸृष੍ਟਿਂ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਅਜਃ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਧृਗ੍ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ ਯਥਾ ਵਃ ਕਥਿਤਂ ਪੁਰਾ
ਫਿਰ, ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਅਜਨਮਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਮੁੜ ਰਚਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਏष ਕਲ੍ਪਸਂਹਾਰੋ ਅਨ੍ਤਰਪ੍ਰਲਯੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕੋ ਵਃ ਕਥਿਤਃ ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਕृਤਂ ਪਰਮ੍
ਇਹ ਕਲਪ ਦਾ ਸੰਹਾਰ, ਅੰਤਰਾ ਪ੍ਰਲੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲਏ ਹੋਏ, ਨੈਮਿਤਿਕ ਪ੍ਰਲੈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਹੁਣ ਪਰਮ, ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਲੈ ਸੁਣੋ।
ਅਵृष੍ਟ੍ਯਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਕृਤੇ ਸ਼ਯ੍ਯਾਲਯੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸਮਸ੍ਤੇष੍ਵ੍ ਏਵ ਲੋਕੇषੁ ਪਾਤਾਲੇष੍ਵ੍ ਅਖਿਲੇषੁ ਚ
ਜਦੋਂ ਸੁੱਕਾ, ਅੱਗ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਸੇਜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ,
ਮਹਦਾਦੇਰ੍ ਵਿਕਾਰਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇषਾਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਸਂਕ੍ਸ਼ਯੇ ਕृष੍ਣੇਚ੍ਛਾਕਾਰਿਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸਂਚਰੇ
ਜਦੋਂ ਮਹਤ ਆਦਿ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੰਹਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਸੰਚਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਆਪੋ ਗ੍ਰਸਨ੍ਤਿ ਵੈ ਪੂਰ੍ਵਂ ਭੂਮੇਰ੍ ਗਨ੍ਧਾਦਿਕਂ ਗੁਣਮ੍ ਆਤ੍ਤਗਨ੍ਧਾ ਤਤੋ ਭੂਮਿਃ ਪ੍ਰਲਯਾਯ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਤੇ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ, ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਲੈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਨष੍ਟੇ ਗਨ੍ਧਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਉਰ੍ਵੀ ਜਲਾਤ੍ਮਿਕਾ ਆਪਸ੍ ਤਦਾ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਸ੍ ਤੁ ਵੇਗਵਤ੍ਯੋ ਮਹਾਸ੍ਵਨਾਃ
ਜਦੋਂ ਸੁਗੰਧ ਦਾ ਤੱਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਪਾਣੀ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਧੁਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਪੂਰਯਨ੍ਤੀਦਂ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਵਿਚਰਨ੍ਤਿ ਚ ਸਲਿਲੇਨੈਵੋਰ੍ਮਿਮਤਾ ਲੋਕਾਲੋਕਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ
ਸਭ ਕੁਝ ਭਰ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਆਪ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਟਿਕਦੇ ਅਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਲੋਕ-ਅਲੋਕ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਪਾਮ੍ ਅਪਿ ਗੁਣੋ ਯਸ੍ ਤੁ ਜ੍ਯੋਤਿषਾ ਪੀਯਤੇ ਤੁ ਸਃ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਪਃ ਸੁਤਪ੍ਤਾਸ਼੍ ਚ ਰਸਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸਂਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍
ਜਦ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਅੱਗ ਵਲੋਂ ਲੈ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਗੁਆ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਸ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤਸ਼੍ ਚਾਪੋ ऽਮृਤਰਸਾ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਟ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਵੈ ਅਗ੍ਨ੍ਯਵਸ੍ਥੇ ਤੁ ਸਲਿਲੇ ਤੇਜਸਾ ਸਰ੍ਵਤੋ ਵृਤੇ
ਫਿਰ, ਪਾਣੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅੱਗ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਪਾਣੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੱਗੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ ਚਾਗ੍ਨਿਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਆਦਤ੍ਤੇ ਤਜ੍ ਜਲਂ ਤਦਾ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਪੂਰ੍ਯਤੋ ਚਾਭਿਸ੍ ਤਦਾ ਜਗਦ੍ ਇਦਂ ਸ਼ਨੈਃ
ਉਹ ਅੱਗ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਕੇ, ਉਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਭਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਚਿਭਿਃ ਸਂਤਤੇ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮ੍ ਅਧਸ੍ ਤਥਾ ਜ੍ਯੋਤਿषੋ ऽਪਿ ਪਰਂ ਰੂਪਂ ਵਾਯੁਰ੍ ਅਤ੍ਤਿ ਪ੍ਰਭਾਕਰਮ੍
ਜਦ ਅੱਗ ਆਪਣੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪਾਸੇ, ਉਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਵਾ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਉੱਚੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਜੋਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਲੀਨੇ ਚ ਤਤਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਾਯੁਭੂਤੇ ऽਖਿਲਾਤ੍ਮਕੇ ਪ੍ਰਨष੍ਟੇ ਰੂਪਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇ ਕृਤਰੂਪੋ ਵਿਭਾਵਸੁਃ
ਜਦ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਵਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋਤ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਤਦਾ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ ਵਾਯੁਰ੍ ਦੋਧੂਯਤੇ ਮਹਾਨ੍ ਨਿਰਾਲੋਕੇ ਤਦਾ ਲੋਕੇ ਵਾਯੁਸਂਸ੍ਥੇ ਚ ਤੇਜਸਿ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੋਤ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਹਵਾ ਹਿਲਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਸੰਸਾਰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਲਯਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਵਾਯੁਸਂਭਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਵਾਯੁਸ੍ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਚ ਦੋਧਵੀਤਿ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼
ਫਿਰ, ਪ੍ਰਲੈ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਆਤਮਾ ਉਪਰ ਤੇ ਪਾਸੇ ਪਾਸੇ ਚਲਦੀ ਹੈ; ਹਵਾ ਦਸੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦੀ ਹੈ।
ਵਾਯੋਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਪਿ ਗੁਣਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਂ ਗ੍ਰਸਤੇ ਤਤਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਤਦਾ ਵਾਯੁਃ ਖਂ ਤੁ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਨਾਵृਤਮ੍
ਹਵਾ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ, ਜੋ ਛੂਹਣ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਹਵਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਖੁਲ੍ਹਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰੂਪਮ੍ ਅਰਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮ੍ ਅਗਨ੍ਧਵਦ੍ ਅਮੂਰ੍ਤਿਮਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਪੂਰਯਚ੍ ਚੈਵ ਸੁਮਹਤ੍ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਜੋ ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਰਸ ਰਹਿਤ, ਛੂਹਣ ਰਹਿਤ, ਸੁਗੰਧ ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਵਿਸਤਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਭਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਤਸ੍ ਤਤ੍ ਤੁ ਆਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ਬ੍ਦਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਤਥਾਕਾਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਵृਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਉਹ ਅਕਾਸ਼, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਲ ਹੈ ਤੇ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧੁਨੀ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਸ਼ਬ੍ਦਗੁਣਂ ਤਸ੍ਯ ਭੂਤਾਦਿਰ੍ ਗ੍ਰਸਤੇ ਪੁਨਃ ਭੂਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇषੁ ਯੁਗਪਦ੍ ਭੂਤਾਦੌ ਸਂਸ੍ਥਿਤੇषੁ ਵੈ
ਫਿਰ, ਧੁਨੀ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਮੁੜ ਭੂਤਾਦਿ ਤੱਤ ਵਲ ਸਮਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਭੂਤ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਇਕੱਠੇ ਭੂਤਾਦਿ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਭਿਮਾਨਾਤ੍ਮਕੋ ਹ੍ਯ੍ ਏष ਭੂਤਾਦਿਸ੍ ਤਾਮਸਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਭੂਤਾਦਿਂ ਗ੍ਰਸਤੇ ਚਾਪਿ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਾ
ਇਹ ਭੂਤਾਦਿ ਤੱਤ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਬੁੱਧੀ, ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈ, ਭੂਤਾਦਿ ਤੱਤ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਉਰ੍ਵੀ ਮਹਾਂਸ਼੍ ਚ ਜਗਤਃ ਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਬਾਹ੍ਯਤਸ੍ ਤਥਾ ਏਵਂ ਸਪ੍ਤ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧਿਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਕृਤਯਸ੍ ਤਥਾ
ਧਰਤੀ ਤੇ ਮਹਾਂਤੱਤ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਤੱਤ ਤੇ ਮਹਾਂਬੁੱਧੀ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਮੁੱਢਲੇ ਸੁਭਾਵ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰੈਸ੍ ਤੁ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਯੇਨੇਦਮ੍ ਆਵृਤਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਣ੍ਡਮ੍ ਅਪ੍ਸੁ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ
ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।