ਮृਗੈਰ੍ ਮਤ੍ਸ੍ਯੈਰ੍ ਵਿਹਂਗੈਸ਼੍ ਚ ਸ਼੍ਵਾਪਦੈਃ ਸਰ੍ਪਕੀਟਕੈਃ ਮਧੁਸ਼ਾਕਫਲੈਰ੍ ਮੂਲੈਰ੍ ਵਰ੍ਤਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ
ਲੋਕ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਮੱਛੀਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਕੀੜਿਆਂ, ਮਧੂ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲਾਂ ਤੇ ਜੜਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਣਗੇ।
ਸ਼ੀਰ੍ਣਪਰ੍ਣਫਲਾਹਾਰਾ ਵਲ੍ਕਲਾਨ੍ਯ੍ ਅਜਿਨਾਨਿ ਚ ਸ੍ਵਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਨਿਵਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਮੁਨਿਜਨਸ੍ ਤਥਾ
ਗਿਰੇ ਹੋਏ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰ ਕੇ, ਛਾਲ ਦੀਆਂ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਣਾਕੇ, ਉਹ ਸਾਧੂਆਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿਣਗੇ।
ਬੀਜਾਨਾਮ੍ ਅਕृਤਸ੍ਨੇਹਾ ਆਹਤਾਃ ਕਾष੍ਠਸ਼ਙ੍ਕੁਭਿਃ ਅਜੈਡਕਂ ਖਰੋष੍ਟ੍ਰਂ ਚ ਪਾਲਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ
ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਤੇਲ ਨਾ ਲਗਾ ਕੇ, ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਕਰੀਆਂ, ਭੇੜਾਂ, ਗਧਿਆਂ ਤੇ ਉਠਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨਗੇ।
ਨਦੀਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਰੋਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੋਯਾਰ੍ਥਂ ਕੂਲਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨਵ੍ਯਵਹਾਰੇਣ ਵਿਪਣਨ੍ਤਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਉਹ ਪਾਣੀ ਲਈ ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਹਾਅ ਖੋਦਣਗੇ, ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵਸਣਗੇ, ਤੇ ਪੱਕੇ ਖਾਣੇ ਨਾਲ ਆਪਸ ਵਿਚ ਵਪਾਰ ਕਰਨਗੇ।
ਤਨੂਰੁਹੈਰ੍ ਯਥਾਜਾਤੈਃ ਸਮਲਾਨ੍ਤਰਸਂਭृਤੈਃ ਬਹ੍ਵਪਤ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਜਾਹੀਨਾਃ ਕੁਲਸ਼ੀਲਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਮਲ ਵੀ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹੋਣਗੇ, ਪਰ ਵੰਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਨੇਕੀਆਂ ਤੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਏਵਂ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਦਾ ਨਰਾਸ਼੍ ਚਾਧਰ੍ਮਜੀਵਿਨਃ ਹੀਨਾ ਹੀਨਂ ਤਥਾ ਧਰ੍ਮਂ ਪ੍ਰਜਾ ਸਮਨੁਵਤ੍ਸ੍ਯਤਿ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੋਕ ਅਧਰਮ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਵਣਗੇ; ਜੋ ਘੱਟ ਹਨ, ਉਹ ਘੱਟ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਗੇ, ਤੇ ਲੋਕ ਵੀ ਓਹੀ ਰਾਹ ਅਪਣਾਵਣਗੇ।
ਆਯੁਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਚ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਨਾਂ ਪਰਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਦੁਰ੍ਬਲਾ ਵਿषਯਗ੍ਲਾਨਾ ਜਰਾਸ਼ੋਕੈਰ੍ ਅਭਿਪ੍ਲੁਤਾਃ
ਉਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਤੀਹ ਸਾਲ ਹੋਵੇਗੀ; ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰਹਿਣਗੇ।
ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਦਾ ਤੇषਾਂ ਰੋਗੈਰ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਕ੍ਸ਼ਯਃ ਆਯੁਃਪ੍ਰਤ੍ਯਯਸਂਰੋਧਾਦ੍ ਵਿषਯਾਦ੍ ਉਪਰਂਸ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਘਟਾਈ ਕਰ ਦੇਣਗੀਆਂ; ਉਮਰ ਦੀ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਣਗੇ।
ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਵੋ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਾਧੂਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਰਤਾਃ ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਵਹਾਰੋਪਸਂਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍
ਉਹ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣਗੇ, ਸੁਣਨ-ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਸਚ ਨੂੰ ਅਪਣਾਵਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ-ਵਿਹਾਰ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਕਾਮਾਨਾਮ੍ ਅਲਾਭਾਦ੍ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਿਨਃ ਕਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਸ੍ਵਯਂ ਚ ਕ੍ਸ਼ਯਪੀਡਿਤਾਃ
ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਣਗੇ, ਜਦ ਕਿ ਨਾਸ ਤੇ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋਣਗੇ।
ਏਵਂ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਵੋ ਦਾਨੇ ਸਤ੍ਯੇ ਪ੍ਰਾਣ੍ਯਭਿਰਕ੍ਸ਼ਣੇ ਤਤਃ ਪਾਦਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਤੁ ਧਰ੍ਮੇ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਨਿਪਤ੍ਸ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਾਨ, ਸਚ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਚੁਸਤ ਹੋਣਗੇ; ਜਦ ਧਰਮ ਜੜ ਪਾ ਲਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਚੰਗਿਆਈ ਮਿਲੇਗੀ।
ਤੇषਾਂ ਲਬ੍ਧਾਨੁਮਾਨਾਨਾਂ ਗੁਣੇषੁ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤਾਮ੍ ਸ੍ਵਾਦੁ ਕਿਂ ਤ੍ਵ੍ ਇਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਧਰ੍ਮ ਏਵ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਝੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਸਲ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਹਾਨਿਕ੍ਰਮਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਸ੍ ਤਥਾ ऋਦ੍ਧਿਕ੍ਰਮਂ ਗਤਾਃ ਪ੍ਰਗृਹੀਤੇ ਤਤੋ ਧਰ੍ਮੇ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਕृਤਂ ਯੁਗਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਾਨੀ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਆਇਆ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਧਾ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਧਰਮ ਪੱਕਾ ਫੜ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਧੁਵृਤ੍ਤਿਃ ਕृਤਯੁਗੇ ਕषਾਯੇ ਹਾਨਿਰ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਏਕ ਏਵ ਤੁ ਕਾਲੋ ऽਯਂ ਹੀਨਵਰ੍ਣੋ ਯਥਾ ਸ਼ਸ਼ੀ
ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਮਲ-ਮਿਲੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਹਾਨੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਿੱਕਾ ਹੈ।
ਛਨ੍ਨਸ਼੍ ਚ ਤਮਸਾ ਸੋਮੋ ਯਥਾ ਕਲਿਯੁਗਂ ਤਥਾ ਮੁਕ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਤਮਸਾ ਸੋਮ ਏਵਂ ਕृਤਯੁਗਂ ਚ ਤਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਲਿਯੁਗ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵੀ।
ਅਰ੍ਥਵਾਦਃ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵੇਦਾਰ੍ਥ ਇਤਿ ਤਂ ਵਿਦੁਃ ਅਵਿਵਿਕ੍ਤਮ੍ ਅਵਿਜ੍ਞਾਤਂ ਦਾਯਾਦ੍ਯਮ੍ ਇਹ ਧਾਰ੍ਯਤੇ
ਸਤਿਕਾਰ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਅਸਪਸ਼ਟ ਤੇ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਵਾਰਸਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇष੍ਟਵਾਦਸ੍ ਤਪੋ ਨਾਮ ਤਪੋ ਹਿ ਸ੍ਥਵਿਰੀਕृਤਃ ਗੁਣੈਃ ਕਰ੍ਮਾਭਿਨਿਰ੍ਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਗੁਣਾਃ ਸ਼ੁਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਰ੍ਮਣਾ
ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਤਪਸਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਪਸਿਆ ਉਮਰ ਨਾਲ ਪੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਰਮ ਨਾਲ ਗੁਣ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਸ਼ੀਸ੍ ਤੁ ਪੁਰੁषਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਨੁਵਰ੍ਤਿਨੀ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ ਯਥਾਕਾਲਮ੍ ऋषਿਭਿਃ ਸਮੁਦਾਹृਤਾ
ਅਸੀਸ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਸ਼ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦੀ ਹੈ; ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਦੇਵਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾ ਆਸ਼ਿषਸ਼੍ ਚ ਸ਼ਿਵਾਃ ਪੁਣ੍ਯਾਸ੍ ਤਥੈਵਾਯੁਰ੍ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ
ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ, ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮ ਹਨ; ਚੰਗੀਆਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸੀਸਾਂ, ਤੇ ਉਮਰ ਵੀ, ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ।
ਤਥਾ ਯੁਗਾਨਾਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨਾਨਿ ਚਿਰਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਨਿ ਵਿਧਿਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਨ ਸਂਤਿष੍ਠਤਿ ਜੀਵਲੋਕਃ ਕ੍ਸ਼ਯੋਦਯਾਭ੍ਯਾਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤਮਾਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ; ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਪਲ ਭਰ ਵੀ ਟਿਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਸ ਤੇ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਏਵ ਭੂਤਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਪ੍ਰਤਿਸਂਚਰਃ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਿਕਸ੍ ਤਥੈਵਾਤ੍ਯਨ੍ਤਿਕੋ ਮਤਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਲੈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਨਿਮਿਤਤਕ, ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਕ, ਤੇ ਅਤਿ-ਅੰਤਕ, ਜਿਵੇਂ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੋ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਸ੍ ਤੇषਾਂ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸਂਚਰਃ ਆਤ੍ਯਨ੍ਤਿਕੋ ਵੈ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ ਚ ਪ੍ਰਾਕृਤੋ ਦ੍ਵਿਪਰਾਰ੍ਧਿਕਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਲਾ ਨਿਮਿਤਤਕ ਪ੍ਰਲੈ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤਿ-ਅੰਤਕ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਕ ਦੋ ਪਰਾਰਧਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਾਰ੍ਧਸਂਖ੍ਯਾਂ ਭਗਵਂਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਆਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਯਥੋਦਿਤਾਮ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣੀਕृਤਯਜ੍ਜ੍ਞੇਯਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਃ ਪ੍ਰਤਿਸਂਚਰਃ
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਪਰਾਰਧ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰੋ। ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਲੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੋ ਗੁਣਾ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਸ੍ਥਾਨਂ ਦਸ਼ਗੁਣਮ੍ ਏਕੈਕਂ ਗਣ੍ਯਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਤਤੋ ऽष੍ਟਾਦਸ਼ਮੇ ਭਾਗੇ ਪਰਾਰ੍ਧਮ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ
ਹਰੇਕ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ। ਅਠਾਰਵੀਂ ਭਾਗ 'ਚ ਪਰਾਰਧ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰਾਰ੍ਧਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਯਤ੍ ਤੁ ਪ੍ਰਾਕृਤਃ ਸ ਲਯੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਤਦਾਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ऽਖਿਲਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸਹੇਤੌ ਲਯਮ੍ ਏਤਿ ਵੈ
ਪਰਾਰਧ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਲੈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰਾ ਵਿਅਕਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਿਮੇषੋ ਮਾਨੁषੋ ਯੋ ऽਯਂ ਮਾਤ੍ਰਾਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਮਾਣਤਃ ਤੈਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਭਿਃ ਕਾष੍ਠਾ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਕਾष੍ਠਾਸ੍ ਤਥਾ ਕਲਾ
ਮਾਨਵ ਦੀ ਪਲਕ, ਜੋ ਠੀਕ ਮਾਪ ਨਾਲ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਪ ਹੈ। ਪੰਦਰਾਂ ਪਲਕਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਾਠਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੀਹ ਕਾਠਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਲਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਨਾਡਿਕਾ ਤੁ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਕਲਾ ਚ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ ਉਨ੍ਮਾਨੇਨਾਮ੍ਭਸਃ ਸਾ ਤੁ ਪਲਾਨ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਧਤ੍ਰਯੋਦਸ਼
ਇੱਕ ਨਾਡੀਕਾ ਪੰਦਰਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ, ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅੱਧ ਪਲਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹੇਮਮਾषੈਃ ਕृਤਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾ ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ਼੍ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੈਃ ਮਾਗਧੇਨ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਜਲਪ੍ਰਸ੍ਥਸ੍ ਤੁ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ
ਚਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਾਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਛਿਦਰ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਪਾਤੀ, ਜੋ ਚਾਰ ਅੰਗੁਲ ਵੱਡੀ ਹੋਵੇ, ਮਾਗਧ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਡਿਕਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਅਥ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਸ੍ ਤੁ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ ਮਾਸੋ ਦਿਨੈਸ੍ ਤਥਾ
ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਦੋ ਨਾਡੀਕਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਤੀਹ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹੀਨਾ ਐਸੇ ਦਿਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਮਾਸੈਰ੍ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਰ੍ ਵਰ੍षਮ੍ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਤਦ੍ ਦਿਵਿ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ ਵਰ੍षਸ਼ਤੈਰ੍ ਵਰ੍षਂ षष੍ਟ੍ਯਾ ਚੈਵਾਸੁਰਦ੍ਵਿषਾਮ੍
ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਾਲ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।