ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ਯੋ ਹਿ ਨਾਚਰਤੇ ਧਰ੍ਮਂ ਭਵੇਤ੍ ਸ ਖਲੁ ਵਞ੍ਚਿਤਃ
ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਵਿਰਲੇ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਠੱਗਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੁਤ੍ਸਿਤਾ ਯੇ ਦਰਿਦ੍ਰਾਸ਼੍ ਚ ਵਿਰੂਪਾ ਵ੍ਯਾਧਿਤਾਸ੍ ਤਥਾ ਪਰਪ੍ਰੇष੍ਯਾਸ਼੍ ਚ ਮੂਰ੍ਖਾਸ਼੍ ਚ ਜ੍ਞੇਯਾ ਧਰ੍ਮਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਜਿਹੜੇ ਘਟੀਆ, ਗਰੀਬ, ਬਦਸੂਰਤ, ਬਿਮਾਰ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਨੌਕਰ ਜਾਂ ਮੂਰਖ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸਮਝੋ।
ਯੇ ਹਿ ਦੀਰ੍ਘਾਯੁषਃ ਸ਼ੂਰਾਃ ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਭੋਗਿਨੋ ऽਰ੍ਥਿਨਃ ਅਰੋਗਾ ਰੂਪਵਨ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਤੈਸ੍ ਤੁ ਧਰ੍ਮਃ ਪੁਰਾ ਕृਤਃ
ਜਿਹੜੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਬਹਾਦਰ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਰਸ-ਵਿਲਾਸੀ, ਧਨਵੰਤ, ਤੰਦਰੁਸਤ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਏਵਂ ਧਰ੍ਮਰਤਾ ਵਿਪ੍ਰਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਗਤਿਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਾਮ੍ ਅਧਰ੍ਮਂ ਸੇਵਮਾਨਾਸ੍ ਤੁ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਦਿਕ ਲੋਕੋ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਵਧੀਆ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਅਧਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਯੇ ਨਰਾ ਨਰਕਧ੍ਵਂਸਿਵਾਸੁਦੇਵਮ੍ ਅਨੁਵ੍ਰਤਾਃ ਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ऽਪਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਮਂ ਵਾ ਨਰਕਾਣਿ ਵਾ
ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯਮ ਜਾਂ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਂ ਦੇਵਂ ਦੈਤ੍ਯਦਾਨਵਦਾਰਣਮ੍ ਯੇ ਨਮਨ੍ਤਿ ਨਰਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਹਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਯਮਮ੍
ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਯੇ ऽਚ੍ਯੁਤਂ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤਾਃ ਨ ਸਮਰ੍ਥੋ ਯਮਸ੍ ਤੇषਾਂ ਤੇ ਮੁਕ੍ਤਿਫਲਭਾਗਿਨਃ
ਜਿਹੜੇ ਕਰਮ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲ ਰਾਹੀਂ ਅਚੁਤ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੱਕ ਯਮ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ; ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਯੇ ਜਨਾ ਜਗਤਾਂ ਨਾਥਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਨਮਨ੍ਤਿ ਨਹਿ ਤੇ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸ੍ਥਾਨਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਗਾਮਿਨਃ
ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ, ਵੈਦਿਕ ਲੋਕੋ, ਸਦਾ ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਥ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।
ਨ ਤੇ ਦੂਤਾਨ੍ ਨ ਤਨ੍ ਮਾਰ੍ਗਂ ਨ ਯਮਂ ਨ ਚ ਤਾਂ ਪੁਰੀਮ੍ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਵਿष੍ਣੁਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਰਕਾਣਿ ਕਥਂਚਨ
ਉਹ ਨਾ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ, ਨਾ ਉਹ ਰਾਹ, ਨਾ ਯਮ, ਨਾ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
ਕृਤ੍ਵਾਪਿ ਬਹੁਸ਼ਃ ਪਾਪਂ ਨਰਾ ਮੋਹਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ ਨ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨਰਕਂ ਨਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰਂ ਹਰਿਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਟਕਣ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ, ਜੇ ਹਰਿ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।
ਸ਼ਾਠ੍ਯੇਨਾਪਿ ਨਰਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯੇ ਸ੍ਮਰਨ੍ਤਿ ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍ ਤੇ ऽਪਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਨੁਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਵੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਕ੍ਰੋਧਸਕ੍ਤੋ ऽਪਿ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕੀਰ੍ਤਯੇਦ੍ ਧਰਿਮ੍ ਸੋ ऽਪਿ ਦੋषਕ੍ਸ਼ਯਾਨ੍ ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਲਭੇਚ੍ ਚੇਦਿਪਤਿਰ੍ ਯਥਾ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਹਰਿ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਵਿਕਾਰ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰਤਾਜ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਵਂ ਯਮਮਾਰ੍ਗਂ ਤੇ ਨਰਕੇषੁ ਚ ਯਾਤਨਾਮ੍ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਸ਼੍ ਚ ਪੁਨਰ੍ ਵ੍ਯਾਸਂ ਸਂਸ਼ਯਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਜਦੋਂ ਯਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਨਰਕ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੰਦੇਹ ਫਿਰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ।
ਭਗਵਨ੍ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦ ਮਰ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਕਃ ਸਹਾਯੋ ਵੈ ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਸੁਤੋ ਗੁਰੁਃ
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹੋ, ਮਰਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਾਥੀ ਕੌਣ ਹੈ—ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਗੁਰੂ?
ਜ੍ਞਾਤਿਸਂਬਨ੍ਧਿਵਰ੍ਗਸ਼੍ ਚ ਮਿਤ੍ਰਵਰ੍ਗਸ੍ ਤਥੈਵ ਚ ਗृਹਂ ਸ਼ਰੀਰਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਕਾष੍ਠਲੋष੍ਟਸਮਂ ਜਨਾਃ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮੁਤ੍ਰ ਲੋਕੇ ਵੈ ਕਸ਼੍ ਚ ਤਾਨ੍ ਅਨੁਗਚ੍ਛਤਿ
ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਿਤਰਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਘਰ ਤੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੌਣ ਉਸਨੂੰ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਸਾਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?
ਏਕਃ ਪ੍ਰਸੂਯਤੇ ਵਿਪ੍ਰਾ ਏਕ ਏਵ ਹਿ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਏਕਸ੍ ਤਰਤਿ ਦੁਰ੍ਗਾਣਿ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯ੍ ਏਕਸ੍ ਤੁ ਦੁਰ੍ਗਤਿਮ੍
ਇਨਸਾਨ ਇਕੱਲਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਬੁਰੇ ਹਾਲਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸਹਾਯਃ ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਤਥਾ ਭ੍ਰਾਤਾ ਸੁਤੋ ਗੁਰੁਃ ਜ੍ਞਾਤਿਸਂਬਨ੍ਧਿਵਰ੍ਗਸ਼੍ ਚ ਮਿਤ੍ਰਵਰ੍ਗਸ੍ ਤਥੈਵ ਚ
ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ, ਗੁਰੂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਤੇ ਮਿਤਰਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ—ਇਹ ਸਭ ਇਕੱਲੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਮृਤਂ ਸ਼ਰੀਰਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਕਾष੍ਠਲੋष੍ਟਸਮਂ ਜਨਾਃ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮ੍ ਇਵ ਰੋਦਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਾਙ੍ਮੁਖਾਃ
ਮਨੁੱਖ ਮਰੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਰੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਪਿੱਛੇ ਮੂੰਹ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਤੈਸ੍ ਤਚ੍ ਛਰੀਰਮ੍ ਉਤ੍ਸृष੍ਟਂ ਧਰ੍ਮ ਏਕੋ ऽਨੁਗਚ੍ਛਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਧਰ੍ਮਃ ਸਹਾਯਸ਼੍ ਚ ਸੇਵਿਤਵ੍ਯਃ ਸਦਾ ਨृਭਿਃ
ਉਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਹੀ ਸਾਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾਥੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣੀ ਧਰ੍ਮਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਗਗਤਿਂ ਪਰਾਮ੍ ਤਥੈਵਾਧਰ੍ਮਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਨਰਕਂ ਚੋਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਜੀਵ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਸੁਰਗ ਦਾ ਰਸਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜੇ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਾਪਾਗਤੈਰ੍ ਅਰ੍ਥੈਰ੍ ਨਾਨੁਰਜ੍ਯੇਤ ਪਣ੍ਡਿਤਃ ਧਰ੍ਮ ਏਕੋ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਸਹਾਯਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਾਪ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਾਥੀ ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਹੀ ਹੈ।
ਲੋਭਾਨ੍ ਮੋਹਾਦ੍ ਅਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਾਦ੍ ਭਯਾਦ੍ ਵਾਥ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤਃ ਨਰਃ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਅਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਪਰਾਰ੍ਥੇ ਲੋਭਮੋਹਿਤਃ
ਲੋਭ, ਭੁਲੇਖੇ, ਦਇਆ ਜਾਂ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਪਰਾਏ ਲਈ ਲੋਭ ਤੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਸ਼੍ ਚਾਰ੍ਥਸ਼੍ ਚ ਕਾਮਸ਼੍ ਚ ਤ੍ਰਿਤਯਂ ਜੀਵਤਃ ਫਲਮ੍ ਏਤਤ੍ ਤ੍ਰਯਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ ਅਧਰ੍ਮਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਜੀਵਨ ਦੇ ਫਲ ਹਨ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਭਗਵਤੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਂ ਪਰਂ ਹਿਤਮ੍ ਸ਼ਰੀਰਨਿਚਯਂ ਜ੍ਞਾਤੁਂ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਨੋ ऽਤ੍ਰ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰੇ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਸਚਾਈ ਜਾਣਨ ਲਈ ਮਨ ਨਹੀਂ ਉਠਦਾ।
ਮृਤਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਹਿ ਨृਣਾਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਮ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਤਾਂ ਗਤਮ੍ ਅਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਿषਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕਥਂ ਧਰ੍ਮੋ ऽਨੁਗਚ੍ਛਤਿ
ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਰਾ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਸੁਖਮ ਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਸਾਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?
ਪृਥਿਵੀ ਵਾਯੁਰ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਪੋ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ ਮਨੋਨ੍ਤਰਮ੍ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਚ ਸਹਿਤਾ ਧਰ੍ਮਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਦਾ
ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਅੰਦਰਲਾ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਆਤਮਾ—ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਮ੍ ਇਹ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਭੂਤਾ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍ ਏਤੈਸ਼੍ ਚ ਸਹ ਧਰ੍ਮੋ ਹਿ ਤਂ ਜੀਵਮ੍ ਅਨੁਗਚ੍ਛਤਿ
ਇਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਗਵਾਹ ਹਨ; ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਵੀ ਉਸ ਜੀਵ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਵਗ੍ ਅਸ੍ਥਿ ਮਾਂਸਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਚ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਚ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਵਰ੍ਜਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਜੀਵਿਤੇਨ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਚਮੜੀ, ਹੱਡੀ, ਮਾਸ, ਵੀਰਜ ਤੇ ਲਹੂ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਜੀਵਨ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਤੋ ਧਰ੍ਮਸਮਾਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਜੀਵਃ ਸੁਖਮ੍ ਏਧਤੇ ਇਹਲੋਕੇ ਪਰੇ ਚੈਵ ਕਿਂ ਭੂਯਃ ਕਥਯਾਮਿ ਵਃ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਫਲਦਾ-ਫੂਲਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ?
ਤਦ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਂ ਭਗਵਤਾ ਯਥਾ ਧਰ੍ਮੋ ऽਨੁਗਚ੍ਛਤਿ ਏਤਤ੍ ਤੁ ਜ੍ਞਾਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਾਮਃ ਕਥਂ ਰੇਤਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਇਹ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਬੀਜ ਕਿਵੇਂ ਚਲਦਾ ਹੈ?