ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

यं ध्यायन्ति बुधाः समाधिसमये शुद्धं वियत्संनिभम् नित्यानन्दमयं प्रसन्नम् अमलं सर्वेश्वरं निर्गुणम् व्यक्ताव्यक्तपरं प्रपञ्चरहितं ध्यानैकगम्यं विभुम् तं संसारविनाशहेतुम् अजरं वन्दे हरिं मुक्तिदम्

ਮੈਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਲੋਕ ਗਹਿਰੀ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਸਦਾ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਸੰਨ, ਨਿਰਮਲ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਜਗਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਿਰਫ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਣ ਯੋਗ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਬੁੱਢਾ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

सुपुण्ये नैमिषारण्ये पवित्रे सुमनोहरे नानामुनिजनाकीर्णे नानापुष्पोपशोभिते

ਉੱਚ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਹਾਵਣੇ ਨੈਮੀਸ਼ ਆਰਣਯ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ, ਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੋਭਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ,

सरलैः कर्णिकारैश् च पनसैर् धवखादिरैः आम्रजम्बूकपित्थैश् च न्यग्रोधैर् देवदारुभिः

ਸਿੱਧੇ ਕਰਣਿਕਾਰ, ਪਨਸ, ਧਵਾ, ਖਾਦਿਰ, ਆਮ, ਜੰਬੂ, ਕਪਿੱਠ, ਬਰ, ਤੇ ਦੇਵਦਾਰੂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ,

अश्वत्थैः पारिजातैश् च चन्दनागुरुपाटलैः बकुलैः सप्तपर्णैश् च पुंनागैर् नागकेसरैः

ਅਸ਼ਵੱਥ, ਪਾਰਿਜਾਤ, ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਪਾਟਲਾ, ਬਕੁਲ, ਸਪਤਪਰਣ, ਪੁੰਨਾਗ ਤੇ ਨਾਗਕੇਸਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ,

शालैस् तालैस् तमालैश् च नारिकेलैस् तथार्जुनैः अन्यैश् च बहुभिर् वृक्षैश् चम्पकाद्यैश् च शोभिते

ਸ਼ਾਲ, ਤਾਲ, ਤਮਾਲ, ਨਾਰੀਅਲ, ਅਰਜੁਨ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਰੁੱਖਾਂ, ਚੰਪਕ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਉਹ ਜਗਾ ਸੋਭਾ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ।

नानापक्षिगणाकीर्णे नानामृगगणैर् युते नानाजलाशयैः पुण्यैर् दीर्घिकाद्यैर् अलंकृते

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ-ਸਰੋਵਰਾਂ ਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਡਿੱਗੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ,

ब्राह्मणैः क्षत्रियैर् वैश्यैः शूद्रैश् चान्यैश् च जातिभिः वानप्रस्थैर् गृहस्थैश् च यतिभिर् ब्रह्मचारिभिः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਵਨਵਾਸੀ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਯਤੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਉਥੇ ਵਸਦੇ ਸਨ,

संपन्नैर् गोकुलैश् चैव सर्वत्र समलंकृते यवगोधूमचणकैर् माषमुद्गतिलेक्षुभिः

ਹਰ ਥਾਂ ਗੋ-ਧਨ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ, ਜੌ, ਗੇਹੂੰ, ਚਣੇ, ਮਾਸ, ਮੁੰਗ, ਤਿਲ ਤੇ ਕਣਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਸੋਭਾ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ,

चीनकाद्यैस् तथा मेध्यैः सस्यैश् चान्यैश् च शोभिते तत्र दीप्ते हुतवहे हूयमाने महामखे

ਚੀਨ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਫਸਲਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਥੇ, ਜਲਦੇ ਹੋਏ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ, ਵੱਡਾ ਯੱਗ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।

यजतां नैमिषेयाणां सत्त्रे द्वादशवार्षिके आजग्मुस् तत्र मुनयस् तथान्ये ऽपि द्विजातयः

ਨੈਮੀਸ਼ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਬਾਰ੍ਹ ਸਾਲਾ ਯੱਗ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਦੁਜਾਤੀ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।

तान् आगतान् द्विजांस् ते तु पूजां चक्रुर् यथोचिताम् तेषु तत्रोपविष्टेषु ऋत्विग्भिः सहितेषु च

ਉਥੇ ਆਏ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਨੇ ਯਥਾ-ਉਚਿਤ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ; ਜਦ ਉਹ ਰਿਤਵਿਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਏ,

तत्राजगाम सूतस् तु मतिमांल् लोमहर्षणः तं दृष्ट्वा ते मुनिवराः पूजां चक्रुर् मुदान्विताः

ਉਥੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੂਤ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਆਏ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ।

सो ऽपि तान् प्रतिपूज्यैव संविवेश वरासने कथां चक्रुस् तदान्योन्यं सूतेन सहिता द्विजाः

ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਅਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ; ਫਿਰ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਨੇ ਸੂਤ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

कथान्ते व्यासशिष्यं ते पप्रच्छुः संशयं मुदा ऋत्विग्भिः सहिताः सर्वे सदस्यैः सह दीक्षिताः

ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਦীক্ষਿਤ, ਰਿਤਵਿਕਾਂ ਤੇ ਸਭ ਸਦੱਸੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਅਾਸ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੰਦੇਹ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।

पुराणागमशास्त्राणि सेतिहासानि सत्तम जानासि देवदैत्यानां चरितं जन्म कर्म च

ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਮਨੁੱਖ, ਤੂੰ ਪੁਰਾਣੇ, ਆਗਮ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਕਰਤਬ, ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।

न ते ऽस्त्य् अविदितं किंचिद् वेदे शास्त्रे च भारते पुराणे मोक्षशास्त्रे च सर्वज्ञो ऽसि महामते

ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੇਦ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਭਾਰਤ, ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਅਜਾਣ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀਮਾਨ।

यथापूर्वम् इदं सर्वम् उत्पन्नं सचराचरम् ससुरासुरगन्धर्वं सयक्षोरगराक्षसम्

ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ ਜਗਤ, ਦੇਵਤਾ, ਦੈਤ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਨਾਗ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਕਿਵੇਂ ਉਪਜਿਆ?

श्रोतुम् इच्छामहे सूत ब्रूहि सर्वं यथा जगत् बभूव भूयश् च यथा महाभाग भविष्यति

ਸੂਤਾ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰਾ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ ਸੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਜੀ, ਇਹ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗਾ।

यतश् चैव जगत् सूत यतश् चैव चराचरम् लीनम् आसीत् तथा यत्र लयम् एष्यति यत्र च

ਸੂਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਿੱਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦੇ ਜੀਵ ਕਿੱਥੇ ਲੀਨ ਹੋਏ? ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੈ ਕਿੱਥੇ ਹੋਵੇਗੀ?

अविकाराय शुद्धाय नित्याय परमात्मने सदैकरूपरूपाय विष्णवे सर्वजिष्णवे

ਜੋ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

नमो हिरण्यगर्भाय हरये शङ्कराय च वासुदेवाय ताराय सर्गस्थित्यन्तकर्मणे

ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਹਰੀ, ਸ਼ੰਕਰ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਤੇ ਤਾਰਕ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣ ਤੇ ਸੰਘਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

एकानेकस्वरूपाय स्थूलसूक्ष्मात्मने नमः अव्यक्तव्यक्तभूताय विष्णवे मुक्तिहेतवे

ਜੋ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥੂਲ ਤੇ ਸੁਖਮ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

सर्गस्थितिविनाशाय जगतो यो ऽजरामरः मूलभूतो नमस् तस्मै विष्णवे परमात्मने

ਜਗਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਅਜਰ ਤੇ ਅਮਰ ਮੂਲ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

आधारभूतं विश्वस्याप्य् अणीयांसम् अणीयसाम् प्रणम्य सर्वभूतस्थम् अच्युतं पुरुषोत्तमम्

ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ, ਜੋ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਚ੍ਯੁਤ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

ज्ञानस्वरूपम् अत्यन्तं निर्मलं परमार्थतः तम् एवार्थस्वरूपेण भ्रान्तिदर्शनतः स्थितम्

ਜੋ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਮਲ, ਪਰਮ ਸੱਚਾਈ ਵਿੱਚ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਪਰ ਭ੍ਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਅਕਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।

विष्णुं ग्रसिष्णुं विश्वस्य स्थितौ सर्गे तथा प्रभुम् सर्वज्ञं जगताम् ईशम् अजम् अक्षयम् अव्ययम्

ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਲਣ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜਗਤ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਅਜਨਮਾ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਬਿਨਾਸੀ।

आद्यं सुसूक्ष्मं विश्वेशं ब्रह्मादीन् प्रणिपत्य च इतिहासपुराणज्ञं वेदवेदाङ्गपारगम्

ਆਦਿ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ, ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञं पराशरसुतं प्रभुम् गुरुं प्रणम्य वक्ष्यामि पुराणं वेदसंमितम्

ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।

कथयामि यथा पूर्वं दक्षाद्यैर् मुनिसत्तमैः पृष्टः प्रोवाच भगवान् अब्जयोनिः पितामहः

ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਅਬਜਯੋਨੀ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ, ਦਕ੍ਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਕਹੀ ਸੀ।