ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ; ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ।" ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, "ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਮੈਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜਖਮੀ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਯੁਧ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪਾਸ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਵਾਂਗਾ।" ਇੰਦਰ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹਾਥੀ ਏਰਾਵਤ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੀ ਗੋਆਂ ਅਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ, ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜਾ ਆ ਗਿਆ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਵਾਲੇ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਕਰਤਬਾਂ ਦੇ ਸाक्षੀ ਸੀ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਂਭਾਗ, ਤੂੰ ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ ਚੁਕ ਕੇ, ਸਾਨੂੰ ਅਤੇ ਗੋਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲਿਆ।" ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਬਚਪਨ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾ, ਇਹ ਗਵਾਲਾ-ਰੂਪ, ਤੇਰਾ ਕਰਤਬ ਅਸਧਾਰਣ ਹੈ—ਇਹ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਪਿਤਾ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ।" "ਕਾਲੀਆ ਨੂੰ ਪਾਣੀ 'ਚ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ, ਪ੍ਰਲੰਬਾ ਨੂੰ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ, ਗੋਵਰਧਨ ਚੁਕਿਆ—ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ।" "ਸੱਚ, ਸੱਚ, ਅਸੀਂ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਅਤੁੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ। ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ।" "ਤੂੰ ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ, ਯਕਸ਼ ਜਾਂ ਗੰਧਰਵ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈਂ—ਪਰ ਇਹ ਸਾਡੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈਂ। ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਗਵਾਲਾ-ਕੌਮ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਤੇਰਾ ਹੈ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ। ਇਹ ਕਰਤਬ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।" "ਤੇਰਾ ਬਚਪਨ, ਤੇਰੀ ਅਸਧਾਰਣ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇਰਾ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਜਨਮ—ਇਹ ਸਭ ਅਜੀਬ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਅਤੁੱਲ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਥੋੜਾ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਕੁਝ ਪਲ ਚੁੱਪ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ 'ਚ ਕੋਈ ਲੱਜਾ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।" "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵਾਂਗ ਇੱਜ਼ਤ ਦੋ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ।" "ਮੈਂ ਨਾ ਦੇਵਤਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਯਕਸ਼, ਨਾ ਦਾਨਵ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵਾਂਗ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।" ਹਰੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਨੀਆਂ ਗਵਾਲੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਦਿਖਾਈ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਨਿਰਮਲ ਆਕਾਸ਼, ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਚੰਦਨ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ, ਅਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਜਲ-ਕੁੰਭੀ ਦੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨ ਵੇਖੀ, ਜਿੱਥੇ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੀ, ਅਤੇ ਗਵਾਲਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪਿਆਰ ਵੱਲ ਚਲਿਆ। ਰਾਮਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਮਲ-ਚਰਣਾਂ ਨਾਲ, ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਮਿੱਠਾ ਗੀਤ ਗਾਇਆ। ਉਸ ਗੀਤ ਦੀ ਮਧੁਰ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਵਾਲਣਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਆ ਗਈਆਂ। ਇੱਕ ਗਵਾਲਣ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗਾਉਂਦੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲੀ ਕਰਦੀ; ਦੂਜੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ। ਇੱਕ, "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ" ਆਖ ਕੇ, ਲਜਜਤ ਹੋ ਗਈ; ਦੂਜੀ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੀ ਹੋ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਲੱਜਾ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾ ਪਹੁੰਚੀ। ਇੱਕ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਵੇਖੀ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਹਸਤਿ ਨਾਲ ਗੋਵਿੰਦਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਗਵਾਲਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਗੋਵਿੰਦਾ ਨੇ ਰਾਤ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸ਼ਰਦ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਸੀ, ਤੇ ਰਾਸ ਨ੍ਰਿਤਯ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਸੁਖ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸੀ। ਗਵਾਲਣਾਂ, ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨੱਚੀਆਂ। ਫਿਰ ਉਹ ਗਵਾਲਣਾਂ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਤਰਸ ਰਹੀਆਂ ਸੀ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਟਕਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਤਬ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗਵਾਲਣਾਂ, ਇਕੱਠੀਆਂ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਸੁਖਦਾਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ। ਫਿਰ, ਉਹ ਗਵਾਲਣਾਂ, ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕੀਆਂ, ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਈਆਂ ਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਕਰਤਬ ਗਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਫਿਰ, ਗਵਾਲਣਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ—ਉਸ ਦਾ ਕਮਲ-ਜਿਹਾ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਕਰਤਬ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇੱਕ, ਗੋਵਿੰਦਾ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ; ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲੀਆਂ ਰੱਖ ਕੇ, "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ! ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ!" ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਖਿਆ। ਦੂਜੀ, ਭੌਂਹ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ, ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੌਰ-ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਰਸ ਪੀ ਰਹੀ। ਇੱਕ, ਗੋਵਿੰਦਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੀ, ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਜਿਹਾ ਲੱਗੀ। ਫਿਰ, ਮਾਧਵ ਨੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਭੌਂਹ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੇ ਛੁਹਾਏ ਨਾਲ, ਮਨ ਭਾਵੇਂ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਗਵਾਲਣਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਹਰੀ ਨੇ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਰਤਬਾਂ ਵਾਲੇ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਰਾਸ ਨ੍ਰਿਤਯ ਖੇਡਿਆ। ਰਾਸ ਨ੍ਰਿਤਯ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਗਵਾਲਣਾਂ ਕਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਇਕ ਥਾਂ ਟਿਕੀ ਰਹੀ। ਹਰੀ, ਹਰ ਗਵਾਲਣ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਰਾਸ ਨ੍ਰਿਤਯ ਕਰਦਾ, ਹੱਥ ਦੀ ਛੁਹਾਏ 'ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਫਿਰ, ਮਧੁਰ ਨ੍ਰਿਤਯ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਚੂੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀ ਕਵਿਤਾ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸ਼ਰਦ ਚੰਦ, ਚਾਂਦਨੀ, ਅਤੇ ਕਮਲ-ਪੋਖਰ ਦਾ ਗੀਤ ਗਾਇਆ, ਜਦਕਿ ਗਵਾਲਣਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਮ ਗਾਉਂਦੀਆਂ। ਇੱਕ, ਨੱਚ-ਨੱਚ ਕੇ ਥਕ ਗਈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਤੇ ਗਰਮ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਬੇਲ-ਵਾਂਗ ਬਾਂਹ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੀ ਰਾਤ, ਪਿਆਰ, ਚੰਦਨੀ, ਤੇ ਰਾਸ ਨ੍ਰਿਤਯ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਗਵਾਲਣਾਂ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਈ।