ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਾਥੀ ਐਰਾਵਤ ਤੋਂ ਇਕ ਘੰਟੀ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੱਚੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਓਸੇ ਸਮੇਂ ਗਾਵਾਂ ਨੇ ਦੁਧ ਦੀ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭਿੱਜੋ ਦਿੱਤਾ। ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਜਨਾਰਦਨ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ—ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਵੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਲਕਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਖਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਇਕ ਅੰਸ਼, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਅਰਜੁਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੇਰਾ ਸਾਥੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਮਧੁਸੂਦਨ, ਉਸ ਦੀ ਐਸੇ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਸੰਘਾਰਕ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗਾ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰ। ਕੰਸ, ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਦੈਤ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਿਸ਼ਟ, ਕੇਸ਼ੀ, ਕੁਵਲਯਾਪੀਡ, ਨਰਕਾਸੁਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ—ਜਦ ਇਹ ਸਭ ਮਾਰੇ ਜਾਣਗੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਜੀ, ਤਦ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਯੁੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੂੰ ਸਮਝ ਲੈ, ਹੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਿ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਉਥੋਂ ਉਠ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ; ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕ ਸਕੇਗਾ। ਅਰਜੁਨ ਲਈ, ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜਖਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁੰਤੀ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਗਾ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਐਰਾਵਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਵੀ, ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਏ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਲੌਟ ਆਏ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਕਰ (ਇੰਦ੍ਰ) ਚਲੇ ਗਏ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਅਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ। ਇਹ ਤੇਰਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਅਦਭੁੱਤ ਖੇਡ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ, ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਇਹ ਕੰਮ ਦਿਵਿਆ ਹੈ—ਪਿਤਾ, ਇਹ ਸਭ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ। ਕਾਲੀਆ ਨੂੰ ਤੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕਰ ਲਿਆ, ਪ੍ਰਲੰਭ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਗੋਵਰਧਨ ਚੁੱਕ ਲਿਆ—ਸਾਡੀ ਬੁੱਧੀ ਹੈਰਾਨ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਅਪਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ; ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮੰਨ ਸਕਦੇ। ਤੂੰ ਚਾਹੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋਵੇਂ, ਦੈਤ ਹੋਵੇਂ, ਯਕਸ਼ ਹੋਵੇਂ ਜਾਂ ਗੰਧਰਵ—ਤੂੰ ਜੋ ਵੀ ਹੈਂ, ਸਾਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਆਪਣਾ ਹੈਂ। ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਾਡੀਆਂ ਗਵਾਲਣਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੈ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ; ਤੇਰਾ ਇਹ ਕੰਮ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਬਚਪਨ, ਤੇਰੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇਰਾ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਸੰਗਤ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਅਪਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰਿਆ ਮੀਠਾ ਗੁੱਸਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਚੁੱਪ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਗਵਾਲਿਆਂ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਨਾਤਾ ਲੈ ਕੇ ਲਜਾਅ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ, ਜਾਂ ਮੈਨੂੰ ਯੋਗਯ ਮੰਨਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਫਤ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਰ ਦਿਓ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮਾਨੋ। ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਯਕਸ਼, ਨਾ ਦੈਤ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।” ਹਰੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗਵਾਲੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਗਏ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਦਿਖਾਈ ਸੀ, ਓਥੇ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਨਿਰਮਲ ਅਕਾਸ਼, ਸ਼ਰਦ ਚੰਦਨੀ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕੁਮੁਦ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਚਹੁੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਲਾਈਨ ਲਾਈਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਭੌਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਗਵਾਲਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਵਲ ਮਨ ਲਾ ਲਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਮਲ-ਚਰਨ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਮੀਠਾ ਗੀਤ ਗਾਇਆ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵ੍ਰਤ ਨਿਭਾਇਆ। ਇਹ ਸੁਹਾਵਣਾ ਗੀਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਵਾਲਣਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਮਧੁਸੂਦਨ ਕੋਲ ਆ ਗਈਆਂ। ਇਕ ਗਵਾਲਣ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗਾਉਂਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀ, ਦੂਜੀ ਸਿਰਫ ਉਸਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ। ਕੋਈ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ’ ਆਖ ਕੇ ਲਜਾ ਗਈ, ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਅੰਨੀ ਹੋ ਕੇ ਬਿਨਾ ਲਜਾਏ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਈ। ਇਕ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਪੂਰੇ ਮਨ-ਮੌਜੂਦ ਨਾਲ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਗੋਵਿੰਦ, ਗਵਾਲਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਸ਼ਰਦ ਚੰਦਨੀ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਣ ਲੱਗਾ, ਰਸ ਨ੍ਰਿਤ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋਇਆ। ਗਵਾਲਣਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸਨ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨੱਚਣੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਥੋਂ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਗਵਾਲਣਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਕੇ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕਰਦੇ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੀਨ ਹੋਈਆਂ ਗਵਾਲਣਾਂ ਸੁਹਾਵਣੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਆਖ਼ਰ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਹਤਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਆ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।