ਕਾਲੀਆ ਨਾਗ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸੈਂਕੜੇ ਨਾਗਣੀਆਂ, ਜੋ ਸੋਹਣੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨਿਆਂ ਦੇ ਝੁਮਕੇ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਪੇਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਅੱਗ ਵਾਲੀਆਂ ਮੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਡੱਸਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੋਪਾਲਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਲਪੇਟਿਆਂ 'ਚ ਪਏ ਹੋਏ, ਪੀੜ੍ਹਤ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵ੍ਰਜਾ ਵੱਲ ਦੌੜੇ ਅਤੇ ਚੀਖਦੇ ਹੋਏ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਕਾਲੀਆ ਦੇ ਪੰਡ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਨਾਗ-ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਨਿਗਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਚਲੋ ਜਲਦੀ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ!" ਇਹ ਭਾਰੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਪਾਲ ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ, ਤੁਰੰਤ ਪੰਡ ਵੱਲ ਦੌੜੇ। "ਹਾਇ! ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?"—ਇਹ ਆਖਦੇ ਹੋਏ, ਲੋਕ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੋਪੀਆਂ, ਚਿੰਤਤ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਠੋਕਰਾਂ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਪੰਡ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਨੰਦ ਗੋਪ, ਹੋਰ ਗੋਪ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਯਮੁਨਾ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਾਗ-ਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਨਾਗ ਦੇ ਲਪੇਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੁਝ ਕਰਣ ਜੋਗਾ ਨਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਦੇਖਿਆ। ਨੰਦ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਲਾਚਾਰ ਖੜਾ ਸੀ, ਤੇ ਯਸ਼ੋਦਾ, ਜਿਸ ਤੇ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਈ। ਹੋਰ ਗੋਪੀਆਂ, ਰੋਦੀਆਂ ਤੇ ਦੁਖੀ, ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਅਸੀਂ ਸਾਰੀਆਂ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਸਮੇਤ, ਇਸ ਵੱਡੇ ਪੰਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀਆਂ; ਜਦ ਤੱਕ ਨਾਗ-ਰਾਜ ਸਾਨੂੰ ਆਗਿਆ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜਾ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀਆਂ।" "ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਿਨ ਕੀ? ਚੰਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰਾਤ ਕੀ? ਦੁਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗਾਧਾਂ ਕੀ? ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵ੍ਰਜਾ ਕੀ? ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਗੋਕੁਲ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀਆਂ।" ਗੋਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੋਹਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮਾ, ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਤੇ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਬੋਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨੰਦ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੱਲ ਨਿਗਾਹ ਟਿਕਾਈ ਹੋਈ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਦੇਖਿਆ, ਤੇ ਯਸ਼ੋਦਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੀ ਸੋਚਦੀ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ 'ਚ ਪਈ ਹੋਈ ਸੀ। "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੂੰ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਵ ਕਿਉਂ ਵਿਖਾ ਰਹੇ ਹੋ? ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਵਿਖਾ; ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ?" "ਤੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਨਾਭਿ ਹੈਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ; ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਚੀਤਾ, ਸੰਘਾਰਕ ਤੇ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈਂ।" "ਇਥੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸਿਰਫ਼ ਗੋਪ ਤੇਰੇ ਸਾਕ ਹਨ, ਜਦ ਤੂੰ ਉਤਰਿਆ; ਗੋਪੀਆਂ ਇਥੇ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ—ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ?" "ਤੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਬਚਪਣ ਵਿਖਾਇਆ; ਹੁਣ, ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਤੇ ਤੇਜ਼-ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਨਾਗ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਣ 'ਤੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਹਲਕੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਨਾਗ ਦੇ ਲਪੇਟਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਗ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਝੁਕ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਾਗ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਫਣ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਉਸ 'ਤੇ ਨਾਚਣ ਲੱਗਾ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪੈਰ ਪਏ, ਨਾਗ ਦੇ ਫਣ 'ਤੇ ਜਖਮ ਹੋ ਗਏ; ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦਬਾਉਂਦਾ, ਨਾਗ ਦਾ ਸਿਰ ਝੁਕ ਜਾਂਦਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ, ਨਾਗ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਬਹੁਤ ਖੂਨ ਓਗਲਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੂੰ, ਗਰਦਨ ਤੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ, ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਖੂਨ ਵਗਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਾਗਣੀਆਂ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਈਆਂ। "ਤੂੰ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਅਦਭੁਤ, ਤੇ ਅਕਲਪਨੀ ਸਰੂਪ ਹੈਂ।" "ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਚੀ ਮਹਿਮਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੈ; ਫਿਰ ਔਰਤ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਸਕਦੀ?" "ਜਿਸ ਦਾ ਇਕ ਛੋਟਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਹੈ—ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ?" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਇਸ ਨਾਗ 'ਤੇ ਦਇਆ ਕਰ; ਇਹ ਨਾਗ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਲਕਤਾ ਦਾ ਵਰ ਦਿੰ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਜਿਹਾ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਨਾਗ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਪਰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਪਾ ਕੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਖਿਆ, "ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ।" "ਤੇਰੀ ਅਠ-ਪੱਖੀ ਸਰਵਰਤਾ, ਹੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਨੈਸਰਗਿਕ ਤੇ ਅਤੁਲ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਵਡਿਆਈ ਦੇ ਸਕਦਾ?" "ਤੂੰ ਸਰਵ-ਉਤਪਤੀ, ਸਰਵ-ਮੂਲ ਤੇ ਸਰਵ-ਸਾਰ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੈਂ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਵਡਿਆਈ ਦੇ ਸਕਦਾ?" "ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬਣਾਇਆ, ਮੇਰੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਤੇ ਸਰੂਪ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਸੁਭਾਵਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਰਦਾ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਠੀਕ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਫਿਰ ਵੀ, ਜੋ ਵੀ ਸਜ਼ਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਮੈਂ ਉਹ ਸਹਿ ਲਈ; ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਿਵਾਏ ਤੇਰੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ।" "ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ, ਜ਼ਹਿਰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਅਚੂਤ; ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ—ਆਗਿਆ ਦੇ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?" "ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ, ਹੇ ਨਾਗ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਹਿ; ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾ।" "ਤੇ ਜਦ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖੇਂਗਾ, ਗਰੁੜ, ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਨ, ਤੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਏਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਨਾਗ-ਰਾਜ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਤੇ ਭਾਗਯਸ਼ਾਲੀ ਹਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਨਾਗ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਹੇਠ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਤੇ ਨਾਗਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੰਡ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਨਾਗ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਗੋਪਾਲਾਂ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦਾ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਮਰੇ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਇਆ ਹੋਵੇ, ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਛਿੜਕਿਆ। ਗੋਪਾਲ, ਅਚੰਭਿਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਕਰਤਬ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਭ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਵੇਖਿਆ।