ਇੱਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੀਲੇ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਕਾਲੀਆ ਨਾਗ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਕਾਲੀਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਦੇ ਕਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪ ਹਰਾਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਨਾ ਮਨੁੱਖ, ਨਾ ਪਸ਼ੂ, ਨਾ ਹੀ ਪਿਆਸੇ ਲੋਕ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ, "ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਗ-ਰਾਜ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਸਦਾ ਡਰੇ ਹੋਏ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਮਿਲੇ।" ਕਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਹੀ ਇਸ ਲਈ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਤੇ ਲਿਆਂਵਾਂ।" ਫਿਰ ਕਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਕਾਲੀਆ ਦੇ ਜਹਿਰੀਲੇ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਕੂਦ ਪਏ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਕਰਿਸ਼ਨ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਤਲਾਬ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਛਿਟਾ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਹ ਦਰੱਖਤ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਾਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਤੇ ਜਲ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੁਰੰਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਉਠੇ। ਫਿਰ ਕਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਜਲ 'ਚ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵੱਜਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਨਾਗ-ਰਾਜ ਕਾਲੀਆ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀ ਨਾਗਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਕਾਲੀਆ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਸਦੇ ਫਣਾਂ 'ਚੋਂ ਵਿਸ਼ ਦੀਆਂ ਲੂਹਾਂ ਨਿਕਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੋਰ ਲਾਲ-ਲਾਲ, ਹਵਾ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਨਾਗ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਨਾਗਣੀਆਂ, ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਕੰਨ-ਝੁਮਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀਆਂ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ। ਫਿਰ ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਕਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼-ਭਰੇ ਮੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡੰਘ ਲਿਆ। ਜਦ ਕਰਿਸ਼ਨ ਉਥੇ ਨਾਗ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਹੇਠਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਏ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਗਵਾਲ-ਬਾਲ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਵੜੇ ਅਤੇ ਪੁਕਾਰ ਲੱਗਾ ਦਿੱਤੀ, "ਕਰਿਸ਼ਨ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਾਲੀਆ ਦੇ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨਾਗ-ਰਾਜ ਉਸਨੂੰ ਨਿਗਲ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਚਲੋ, ਜਲਦੀ ਕਰੋ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ!" ਇਹ ਭਾਰੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਗਵਾਲ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਯਸ਼ੋਦਾ ਜੀ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਦੌੜ ਪਏ। "ਹਾਏ! ਕਰਿਸ਼ਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?" ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਵਾਲਣਾਂ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਨਾਲ, ਰੋਦੀਆਂ, ਡਿੱਗਦੀਆਂ, ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਨੰਦ ਬਾਬਾ, ਹੋਰ ਗਵਾਲ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ, ਜੋ ਅਦਭੁਤ ਬਲ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਕਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਯਮੁਨਾ ਵੱਲ ਦੌੜੇ। ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕਰਿਸ਼ਨ ਨਾਗ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਕੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਨੰਦ ਬਾਬਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਰਹਿ ਗਏ, ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਯਸ਼ੋਦਾ ਜੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵੰਤ ਸੀ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਹੋਰ ਗਵਾਲਣਾਂ, ਰੋਦੀਆਂ ਤੇ ਦੁੱਖੀ, ਕਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਅਵਾਜ਼ 'ਚ ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਅਸੀਂ ਸਾਰੀਆਂ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਸਮੇਤ, ਇਸ ਵੱਡੇ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗੀਆਂ; ਜਦ ਤੱਕ ਨਾਗ-ਰਾਜ ਸਾਨੂੰ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਅਸੀਂ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀਆਂ।" ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, "ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਿਨ, ਚੰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰਾਤ, ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗਾਂਵਾਂ, ਅਤੇ ਕਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵ੍ਰਜ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਕਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਗੋਕੁਲ ਨਹੀਂ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂਗੀਆਂ।" ਇਹ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੋਹਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਲਰਾਮ ਨੇ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਚੁੱਪ ਗਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਨੰਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਅਤੇ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੂੰ ਕਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਲੀਲਾ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਵਿਖਾਓ; ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?" "ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਨਾਭੀ ਹੋ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹੋ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ, ਸੰਹਾਰਕ ਅਤੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹੋ, ਤਿੰਨ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਹੋ। ਇੱਥੇ, ਕੇਵਲ ਗਵਾਲ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਕ ਹਨ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਉਤਰ ਆਏ ਹੋ; ਗੋਪੀਆਂ ਇੱਥੇ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ—ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਭੁੱਲ ਰਹੇ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਅ ਦਿਖਾਇਆ, ਹੁਣ ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ, ਨੁਕੀਲੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਨਾਗ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰੋ, ਕਰਿਸ਼ਨ।" ਇਸ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਣ 'ਤੇ, ਕਰਿਸ਼ਨ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਮੁਸਕਰਾਏ, ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਨਾਗ ਦੀ ਕਸ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਗਏ। ਝੁਕ ਕੇ, ਕਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਾਗ-ਰਾਜ ਦੇ ਮੱਧਲੇ ਫਣ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਿਥੇ-ਜਿਥੇ ਕਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪੈਰ ਪਏ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਨਾਗ ਦੇ ਫਣ 'ਚ ਜ਼ਖ਼ਮ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹਦਾ ਸਿਰ ਝੁਕ ਗਿਆ। ਕਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਘੁੱਟਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਨਾਲ ਨਾਗ-ਰਾਜ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਖੂਨ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਾਗਣੀਆਂ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਪਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ, ਅਕਥ ਹੋ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹੋ।" "ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਿਮਾ ਕਹਿਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਔਰਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਾਂ? ਤੁਹਾਡਾ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਅੰਸ਼ ਹੀ ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਹੈ—ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿਵੇਂ ਕਹ ਸਕਦੀਆਂ ਹਾਂ?" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਇਹ ਨਾਗ-ਰਾਜ ਮੁਰਝਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ, ਇਸਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਦਾਨ ਦਿਓ।" ਜਦੋਂ ਨਾਗਣੀਆਂ ਨੇ ਇਉਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਕਾਲੀਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ। ਤੁਹਾਡੀ ਅੱਠ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਸਰਵ-ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਅਤੁੱਲ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਾਂ? ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਹੋ, ਪਰਮ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੋ, ਪਰਮ ਦਾ ਤੱਤ ਹੋ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹੋ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਾਂ?