ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਤਕ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਲੈ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਨਿਸਚੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, "ਹਰ ਕੋਈ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੇ।" ਫਿਰ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਥਾਂ ਤੇ ਗਊਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਗੱਛਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਗਵਾਲ-ਬਾਲ ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਮਾਨ ਛੱਡ ਗਏ। ਹੇ ਦੋਜਾਤੀ, ਵ੍ਰਜ ਦੀ ਧਰਤੀ ਕਾਂਵ-ਕਾਂਵ ਕਰਦੇ ਕਾਂਵਾਂ ਤੇ ਕਾਂਵੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਉਧਰ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਕਦੇ ਥਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਨੂੰ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਆਪਣੀਆਂ ਗਊਆਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਵਾਧਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੋਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਨਵੀਂ ਹਰੀਆਂ ਘਾਹਾਂ ਲਹਿਰੀਆਂ, ਮਾਨੋ ਸਾਵਣ ਦਾ ਮੌਸਮ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਵਾੜੀਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਰਧ-ਚੰਦ੍ਰਾਕਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਥੇ ਹੀ ਦੋ ਬਾਲਕ—ਰਾਮ ਅਤੇ ਦਾਮੋਦਰ—ਉੱਘਦੇ ਗਏ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਗਵਾਲਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ, ਬਚਪਨ ਵਾਲੀ ਖੇਡਾਂ ਕਰਦੇ, ਮੋਰ ਪੰਖ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ। ਉਹ ਗਵਾਲ-ਬਾਲਾਂ ਦੀ ਵਾਂਗ ਵੰਸਲੀਆਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਵਜਾਉਂਦੇ, ਕਾਂਵੇ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਰਗੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਜੋੜੇ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ। ਹੱਸਦੇ, ਖੇਡਦੇ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ, ਕਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ। ਗਵਾਲ-ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ ਗਊਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਘੁੰਮਦੇ। ਸਮਾਂ ਲੰਘਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਬਾਲਕ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਇਹ ਦੋ ਗਊਆਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਖੇ ਬਣ ਗਏ। ਫਿਰ ਵੱਡਾ ਸਾਵਣ ਆਇਆ, ਅਸਮਾਨ ਮੋਹਰੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ। ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਲੱਗਾ, ਧਰਤੀ ਨਵੇਂ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਇੰਦਰ-ਗਊ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਵੇਂ ਪੰਨਾ ਮਾਣਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪੱਟੜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਗਦੀਆਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਜਿਵੇਂ ਨਵੇਂ ਸੁਖ ਮਿਲਣ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਰਹਿਤ ਮਨ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੋ ਮਹਾਨ ਬਾਲਕ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਗਵਾਲ-ਬਾਲਾਂ ਨਾਲ, ਅਮਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਰਾਮ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਗਵਾਲ-ਬਾਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਉਥੇ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਖੇਡਦੀਆਂ, ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਫੇਂਨ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਮਾਨੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹੱਸ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੇ ਜਹਿਰੀਲੇ ਕੁੰਡ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜਹਿਰੀਲਾ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਪਾਣੀ ਸੀ; ਉਹ ਨਦੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਪ-ਰਾਜਾ ਕਾਲੀਆ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਜਹਿਰੀਲੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਸੜ ਗਏ ਸਨ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਿੱਟਿਆਂ ਨਾਲ ਪੰਛੀ ਵੀ ਸੜ੍ਹ ਗਏ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਾਨੋ ਮੌਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਮੂੰਹ ਹੋਵੇ, ਭਗਵਾਨ ਮਧੁਸੂਦਨ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ: "ਇੱਥੇ ਉਹ ਦੁਸਟ ਕਾਲੀਆ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਜੋ ਭੱਜ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਜਹਿਰੀਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਨਾ ਮਨੁੱਖ, ਨਾ ਪਸ਼ੂ, ਨਾ ਹੀ ਪਿਆਸੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਸੱਪ-ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਦਾ ਡਰੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀ ਸੁਖੀ ਰਹਿ ਸਕਣ।" "ਇਸੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਮੈਂ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ—ਜੋ ਬੁਰੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲ ਪਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕਰਨ ਲਈ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਨਿਸਚੈ ਕੀਤਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਮਜਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਇਸ ਮੌਤ ਦੇ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਬੰਨ੍ਹੇ ਤੇ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਸੱਪ-ਰਾਜੇ ਦੇ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਵੱਡਾ ਕੁੰਡ ਹਿਲ ਗਿਆ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਿੱਟਿਆਂ ਨਾਲ ਦੂਰਲੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਭਿੱਜ ਗਏ। ਉਹ ਦਰੱਖਤ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਪ ਦੇ ਜਹਿਰੀਲੇ ਅੱਗ ਤੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸੜ੍ਹ ਗਏ ਸਨ, ਹੁਣ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਉਠੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸੱਪ ਦੇ ਕੁੰਡ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ। ਉਹ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੱਪ-ਰਾਜਾ ਕਾਲੀਆ ਆਪਣੀਆਂ ਲਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਅੱਖਾਂ, ਜਹਿਰੀਲੇ ਫੁਂਕਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਲਾਲ, ਹਵਾ ਨਿਗਲਣ ਵਾਲੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਆ ਗਿਆ। ਸੈਂਕੜੇ ਸੱਪਣੀਆਂ, ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਕੰਨ ਫੜਕਦੇ, ਕੰਪ ਰਹੀਆਂ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ। ਫਿਰ ਕਾਲੀਆ ਤੇ ਹੋਰ ਸੱਪਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਲਪੀਟਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਜਹਿਰੀਲੇ ਅੱਗ ਵਾਲੀਆਂ ਜੁੱਬਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉਥੇ, ਸੱਪ ਦੀਆਂ ਲਪੀਟਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਹੋਏ ਪਏ ਸਨ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਗਵਾਲ-ਬਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ, ਉੱਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਦੇ: "ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਾਲੀਆ ਦੇ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸੱਪ-ਰਾਜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਚਲੋ, ਜਲਦੀ ਕਰੋ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ!" ਇਹ ਗੜਗੜਾਹਟ ਭਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਵਾਲ ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੁੰਡ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ। "ਹਾਏ! ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?" ਆਖਦੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਗਵਾਲਣਾਂ, ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਡਿਗਦੀਆਂ, ਭੱਜਦੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਨੰਦ ਗਵਾਲ, ਹੋਰ ਗਵਾਲ ਤੇ ਅਸ਼ਚਰਜਮਈ ਬਲ ਵਾਲਾ ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਜਲਦੀ ਯਮੁਨਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਸੱਪ-ਰਾਜਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੇਠ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਪੀਟਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਣ ਜੋਗ ਨਹੀਂ। ਨੰਦ ਜੀ, ਵਿਰਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਯਸ਼ੋਦਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ। ਹੋਰ ਗਵਾਲਣਾਂ, ਰੋਦੀਆਂ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ, ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਕੰਪਦੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀਆਂ, ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ।