ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਅਜੀਬ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ। ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਛੋਟਾ ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਪਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਥ ਉਲਟ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕੰਮ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਗਵਾਲੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਨੰਦ ਜੀ, ਬਹੁਤ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਯਸ਼ੋਦਾ ਮਾਂ, ਅਨੋਖੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਰਥ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੀਣੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ—ਦਹੀਂ, ਫੁੱਲ, ਫਲ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਨਾਲ। ਇਸੇ ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ, ਗਰਗ ਆਚਾਰਯ ਜੀ, ਵਸੁਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੋਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਛੁਪਾ ਕੇ। ਵੱਡੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਮ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦਾ ਨਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ ਰੱਖਿਆ। ਗਰਗ ਜੀ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨ, ਨੇ ਬੜੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ। ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੋਨੇ ਬੱਚੇ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸੀ, ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਗੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਰਗੜ-ਰਗੜ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਗੋ-ਢੇਰੀ ਦੀ ਰਾਖ ਲਗਾ ਕੇ, ਇधर-ਉਧਰ ਘੁੰਮਦੇ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਜਾਂ ਰੋਹਿਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਗੋ-ਪੈਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਵਾਧੇ ਦੇ ਢਾਣੇ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਨਵੇਂ ਜਣੇ ਵਾਧਿਆਂ ਦੀ ਪੂੰਛਾਂ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗਦੇ। ਯਸ਼ੋਦਾ ਮਾਂ ਜਦੋਂ ਦੋਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਖੇਡਦੇ ਵੇਖਦੀ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਥਕ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਨਿਰਪਾਪ ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ ਨੂੰ ਮੱਢੇ ਨਾਲ ਰੱਸਾ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ: “ਜੇ ਤੂੰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਬਹੁਤ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਜਾ!” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਘਰਵਾਲੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਅਸਤ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ ਮੱਢਾ ਘਸੀਟਣ ਲੱਗਾ। ਕਮਲ-ਨੈਣ ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ, ਮੱਢਾ ਸਾਇਡways ਘਸੀਟਦੇ ਹੋਏ, ਦੋ ਯਮਲ-ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਦੋ ਰੁੱਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਤੋੜ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਜ-ਵਾਸੀ ਦੌੜੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ—ਦੋ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਜਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਪਏ ਹਨ, ਡਾਲੀਆਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਕ ਛੋਟਾ ਮੁੰਡਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੁਝ ਹੀ ਦੰਦ ਹਨ, ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਰੱਸੇ ਨਾਲ ਕਸ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੋਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਰੱਸੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ ਨੂੰ ਦਾਮੋਦਰ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ ਨੰਦ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਗਵਾਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਅਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋ ਗਏ: “ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ; ਚਲੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਅਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ—ਪੂਤਨਾ ਦੀ ਮੌਤ, ਰਥ ਦੀ ਉਲਟ, ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਡਿੱਗਣਾ, ਬਿਨਾ ਹਵਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਚਲੋ ਜਲਦੀ ਇੱਥੋਂ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਚਲਦੇ ਹਾਂ।” ਜਦ ਤੱਕ ਵੱਡੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਅਪਵਾਦ ਵ੍ਰਜ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦੀ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਜ-ਵਾਸੀ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ: “ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇ, ਕੋਈ ਦੇਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।” ਫਿਰ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਵਾਲੇ-ਗਵਾਲਣਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਦੇ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵ੍ਰਜ ਦੀ ਥਾਂ ਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਵੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਅਥਕ ਹਨ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਗਾਂ ਦੀ ਵਾਧਾ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਹਰਿਆਲੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ—ਤਾਜਾ ਘਾਹ ਹਰ ਥਾਂ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਜ-ਵਾਸੀ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਢਾਣਿਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਰਧ-ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉੱਥੇ, ਦੋਨੇ ਮੁੰਡੇ—ਰਾਮ ਅਤੇ ਦਾਮੋਦਰ—ਵੱਡੇ ਹੋਏ। ਗਵਾਲੇ ਦੀ ਵਸਤੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੋਨੇ ਬੱਚੇ, ਪਘੜੀ ਵਿੱਚ ਮੋਰ ਦੇ ਪੰਛ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਲਗਾ ਕੇ, ਖੇਡਦੇ ਫਿਰਦੇ। ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਾਂਸਲੀ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ, ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਦੋਨੇ ਮੁੰਡੇ, ਕਾਂ ਦੇ ਪੰਛਾਂ ਵਾਂਗ ਅਲ੍ਹੜ ਵਾਲੇ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅੱਗਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ। ਹੱਸਦੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ, ਕਦੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ। ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਾਧਿਆਂ ਨੂੰ ਚਰਾਉਂਦੇ, ਘੁੰਮਦੇ, ਸਮਾਂ ਬੀਤਦਾ, ਦੋਨੇ ਮੁੰਡੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਵਾਧਿਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ। ਫਿਰ, ਮੀਂਹ ਦਾ ਮੌਸਮ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਆਕਾਸ਼ ਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਜਾਂਦਾ। ਮੀਂਹ ਪੈਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਈਆਂ। ਧਰਤੀ, ਤਾਜਾ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਗਾਂ (ਲਾਲ ਕੀੜਿਆਂ) ਨਾਲ, ਚਮਕਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਪੰਨਾ ਲਾਲ ਜਵਾਹਰ ਨਾਲ ਸਜਦਾ, ਨਦੀਆਂ ਆਪਣੀ ਲਕੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਅਣਧਿਆਤ ਮਨ, ਨਵੀਂ ਕਿਸਮਤ ਪਾ ਕੇ, ਉਸੇ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ, ਦੋਨੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮੁੰਡੇ, ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਦੇਵ-ਤुल ਹੋ ਕੇ ਖੇਡਦੇ। ਇਕ ਦਿਨ, ਰਾਮ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਗਿਆ। ਗਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਜੰਗਲੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਘੁੰਮਦਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਖੇਡਦੀਆਂ, ਕੰਢੇ ਫੇਨ ਦੇ ਗੁੱਝਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਥਾਂ ਹੱਸਦੀ ਹੋਵੇ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਡਰਾਉਣੀ ਝੀਲ ਵੇਖੀ, ਜਿਹੜੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਅੱਗ ਦੇ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ, ਸੱਪ ਕਾਲੀਆ ਦਾ ਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਸੀ। ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਅੱਗ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨਾਲ, ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਸੜ ਗਏ, ਪੰਛੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਛਿੜਕ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ। ਇਹ ਡਰਾਉਣੀ ਥਾਂ, ਮੌਤ ਦੇ ਹੋਰ ਮੂੰਹ ਵਾਂਗ, ਵੇਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਮਧੁਸੂਦਨ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।