ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਘਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਧਰਮ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏਓ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜਨਾਰਦਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਵਤਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਤਜਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ, ਉਹ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਧਰਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਅਕਾਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਗਈ। ਉੱਥੇ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਭਰੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ। ਧਰਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅੱਗ ਸੋਨੇ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਗਾਵਾਂ ਦਾ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੇਵਲ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਸੱਚੇ ਆਦਰਯੋਗ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ।" "ਹੁਣ, ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੇ ਆਗੂਪਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੋਏ ਇਹ ਦੈਤ, ਮਾਨਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਾਲਨੇਮੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਬਲੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਗਰਸੇਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਂਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਬੜਾ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਸੁਰ ਹੈ।" "ਅਰਿਸ਼ਟ, ਧੇਨੁਕ, ਕੇਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਲੰਭ, ਨਰਕ, ਸੁੰਡਾ, ਤੇ ਬਾਣਾ (ਜੋ ਕਿ ਬਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ)—ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਦੁਸ਼ਟ ਦਿਲ ਵਾਲੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।" "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਭਾਗ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਮਾਣੀ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਦੈਤ ਲੀਡਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" ਧਰਤੀ ਨੇ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀਓ, ਇਸ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਹੇਠਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਦੱਸ ਰਹੀ ਹਾਂ।" "ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇਓ, ਮੇਰਾ ਬੋਝ ਹਲਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਇਹ ਬੋਝ ਝੱਲਦੇ ਹੋਏ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡਿੱਗ ਜਾਵਾਂ।" ਧਰਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਬੋਝ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਨੀਤ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਧਰਤੀ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸਭ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਅਕਾਸ਼ਵਾਸੀਓ। ਮੈਂ, ਭਵ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹੋ।" "ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉੱਚ-ਨੀਚ, ਵੱਡੇ-ਛੋਟੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਜੋ ਅਧਿਕਾਰ ਤੇ ਅਧੀਨਤਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਦੁੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲੀਏ; ਉੱਥੇ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ।" "ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਉਹ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਗਰੁੜਧਵਜ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰੀ। "ਹੇ ਹਜ਼ਾਰ-ਰੂਪ, ਹਜ਼ਾਰ-ਭੁਜਾ, ਅਨੇਕ ਮੂੰਹ ਤੇ ਅਨੇਕ ਪੈਰ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਅਗੋਚਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਲੀਨਤਾ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।" "ਹੇ ਸੁਖਮ, ਸਬ ਤੋਂ ਸੁਖਮ, ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਤੇਰੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਤੂੰ ਪਦਾਰਥ, ਬੁੱਧੀ, ਇੰਦਰੀਆਂ, ਬੋਲੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਤੇ ਉੱਤਮ ਆਤਮਾ ਹੈਂ—ਹੇ ਭਾਗਵਾਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰ।" "ਇਹ ਧਰਤੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਭਾਰੀ ਦੈਤਾਂ ਵਲੋਂ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਪਰਬਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਹੈ, ਜੋ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਅਸਹਿ ਬੋਝ ਹਟਾਉਣ ਲਈ।" "ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਵਰੁਣ, ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ, ਵਸੂ ਤੇ ਸੂਰਜ, ਪਵਨ, ਅੱਗ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹਾਂ।" "ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੁਣ ਆਗਿਆ ਦੇ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਸਤਿਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਵਾਲ ਕੱਢੇ—ਇੱਕ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਇੱਕ ਕਾਲਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਮੇਰੇ ਦੋ ਵਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਬੋਝ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਨਗੇ।" "ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਠੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੇਸੁਧ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੈਤਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ।" "ਉਹ ਦੈਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਦੇਵਕੀ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਠਵਾਂ ਗਰਭ ਧਾਰੇਗੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੇਰਾ ਵਾਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ।" "ਉਹ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਕਾਲਨੇਮੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਂਸ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰੇਗਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਹਰੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੇਰੂ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਗਏ ਤੇ ਉਥੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ। ਦੇਵਕੀ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਗਰਭ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਂਸ ਲਈ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ—ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਦ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਕਂਸ ਨੇ ਜਦ ਇਹ ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਦੇਵਕੀ ਅਤੇ ਵਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੜੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਜਦ ਵੀ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ, ਵਸੁਦੇਵ ਉਸ ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਨੂੰ ਕਂਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਛੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਛੇ ਗਰਭਾਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਦ੍ਰਾ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ। ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਮੋਹਿਨੀ, ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਜਾ, ਹੇ ਨਿਦ੍ਰਾ, ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਛੇ ਗਰਭਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰੱਖ।" "ਜਦ ਉਹ ਕਂਸ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸ਼ੇਸ਼, ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ, ਸੱਤਵੇਂ ਗਰਭ ਵਜੋਂ ਉਸਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ।" "ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ, ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੋਹਿਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਸਵ ਸਮੇਂ, ਤੂੰ ਉਹ ਗਰਭ ਉਸਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਾਂਤਰਿਤ ਕਰੀਂ।" "ਬੋਝੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਡਰ ਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਕਰਕੇ, ਲੋਕ ਕਹਿਣਗੇ ਕਿ ਦੇਵਕੀ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਗਰਭ ਗਿਰ ਗਿਆ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਲੀਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣੀ।