ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਉਪਜ ਹੋਈ ਜੋ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ—ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਅੱਗ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਸੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ, ਤੇ ਜੀਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਛੇਦ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵਹਾਵ, ਤੇ ਅੱਗ ਨੈਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਮਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਪਿੰਡਾਂ, ਪਿੰਡ-ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਉਪਜ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਦਾ-ਅਭਿਨਾਸੀ ਪੁਰਖਾ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ—ਕਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਇਸ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਲਿਆ? ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਾਡਾ ਸੰਦੇਹ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ। ਕਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਰਾਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਇਆ? ਇਹ ਉੱਚਤਮ ਅਚੰਭਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਦੋਵਾਂ ਹੀ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਜਨਮ ਦੀ ਗਾਥਾ ਸੁਣਾਓ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਅਣਮਾਪ ਹੈ। ਹੁਣ, ਇਥੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਵਭਾਵ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੋ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਤਬ ਅਚੰਭਤ ਹਨ—ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਦੁਖ-ਹਰਣਹਾਰ, ਬਣਿਆ। ਉਹ ਸਭ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਿਕ, ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਾਸਕ, ਜੋ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ, ਸੰਭਾਲਦਾ ਅਤੇ ਸਮਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਭਿਨਾਸੀ, ਸਦਾ, ਅਨੰਤ, ਵਧਾਓ-ਘਟਾਓ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਸਪਸ਼ਟ, ਨਿਰਗੁਣ, ਸੁਖਮ, ਅਚਲ, ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਕੇਵਲ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਅਚਲ, ਸਭ-ਵਿਆਪਕ, ਸਦਾ, ਸਰਵੋਚ ਆਤਮਾ, ਸਦਾ-ਕਾਇਮ। ਉਹ ਅਡੋਲ, ਨਿਰਮਲ, ਸਭ-ਵਿਆਪਕ, ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਅਸਰਤ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਹਰਾ ਰੰਗ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੈਕੁੰਠਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ। ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਚਾਲ ਹੈ। ਲੋੜ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਸੁਣਨ ਦੀ—ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਤੇ ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ—ਉਹ ਜੋ ਅਵਿਆਕਤ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਅਕਤ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਭਾਗਵਾਨ। ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਅਨੰਤ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਅਖੰਡ ਸਰੋਤ; ਨਾਰਾਇਣ ਬਣ ਕੇ, ਹਰੀ ਸਦਾ-ਕਾਇਮ ਰਹੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਕ੍ਰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਧਰਮ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ—ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲ ਸਤਤਾ ਹੈ, ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਦਿ-ਪੁਰਖ, ਪਿਛਲੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਭਾਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਮਾਲਿਕ—ਹਰੀ ਨੇ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਜਨਮ ਲਿਆ? ਹੁਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸਭ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਆਦਿ-ਪੁਰਖ, ਸਦਾ-ਕਾਇਮ ਤੇ ਅਭਿਨਾਸੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ—ਉਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਚਾਰ-ਵਿਭਾਗੀ ਪ੍ਰਗਟਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਨਿਰਗੁਣ ਤੇ ਸਗੁਣ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ, ਅਣਮਾਪ—ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਯਜਨਾ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਸਭ ਵਸਤੂਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਚਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਨ ਸੁਖਮ ਕੋਈ, ਨ ਵੱਡਾ ਕੋਈ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਚਲਦਾ ਤੇ ਨ ਚਲਦਾ, ਵਿਆਪਕ ਹੈ—ਜੋ ਅਜਨਮਾ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਦਿਖਾਈ ਤੇ ਨ ਦਿਖਾਈ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ। ਜੋ ਰਚਨਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਮਾਪਤੀ ਵੀ, ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਅਚਲ, ਨਿਰਮਲ, ਸਦਾ-ਕਾਇਮ, ਸਰਵੋਚ ਆਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੂਪਤਾ ਸਦਾ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ। ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਹਰੀ, ਸ਼ੰਕਰ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਰਚਨਹਾਰ, ਸੰਭਾਲਣਹਾਰ, ਤੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਵਭਾਵਤਾ ਇੱਕ ਅਤੇ ਅਨੇਕ, ਜੋ ਸਥੂਲ ਤੇ ਸੁਖਮ, ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਤੇ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ। ਉਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਚਨਾ, ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਸਮਾਪਤੀ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਣ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ—ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸਰਵੋਚ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਅਭੂਤ, ਸਰਵੋਚ ਪੁਰਖ। ਜਿਸ ਦੀ ਸਤਤਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉੱਚਤਮ ਨਿਰਮਲਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸਚੀ ਰੂਪਤਾ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦਾ, ਪਰ ਭ੍ਰਮ ਕਰਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸਮਾਪਤੀ ਸਮੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦਾ, ਰਚਨਾ ਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਦਿ-ਰਹਿਤ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ, ਅਜਨਮਾ, ਅਭਿਨਾਸੀ ਤੇ ਨ ਘਟਣ ਵਾਲਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਗਾਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਗਵਾਨ ਕਮਲ-ਜਨਮਾ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਮਾਹਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੁੱਛਣ ਤੇ, ਉਚਾਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਹ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਰਿਕ ਤੇ ਸਾਮਨ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਤਿੰਨ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ—ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਇੱਕ ਹੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਦੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਯਜਮਾਨਾਂ ਦੇ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਦੀ ਨਹੀਂ—ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉਚਾਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਅਪ੍ਰਗਟ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਆਦਿ ਤੱਤ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਗਏ; ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ 'ਨਾਰਾ' ਕੇ ਸਤ-ਦਰਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਰਾਮ-ਸਥਾਨ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਗਵਾਨ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਮਹਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਚਾਰ-ਵਿਭਾਗੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ: ਗੁਣਾਂ ਸਮੇਤ ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ। ਇੱਕ ਅਵਰਨਣਯੋਗ, ਨਿਰਮਲ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਤੱਕਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅੱਗ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਹ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਲਕੜੀ ਹੈ, ਦੂਰ ਤੇ ਨੇੜੇ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਉਸ ਦੀ ਰੂਪਤਾ, ਰੰਗ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਦਾ ਨਿਰਮਲ, ਇੱਕ-ਨਿਸਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਦੂਜਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ, ਜੋ ਤਮਸ ਤੋਂ ਪਰਭਾਵਿਤ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ; ਤੀਜਾ ਰੂਪ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਤਵ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ; ਚੌਥਾ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਪ-ਸੈਯਾ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਕਰਤਬ, ਤੇ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਗਾਥਾ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਸਦਾ-ਕਾਇਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਤੇ ਅਦਭੁਤਤਾ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ।