ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕੰਡੂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕੋਲ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਉਹ ਪਰਮ ਆਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸਦਾ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਕੋਈ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।” ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਸਵਰ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈਂ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਜਿਹੜਾ ਮੋਖਸ਼ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਚਾਹੇ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਇਸਤਰੀ, ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤਿ ਦੇ ਲੋਕ ਹੋਣ, ਉਹ ਵੀ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਚੰਡਾਲ ਵੀ ਪੱਕੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਚਾਹੀਦੀ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਛੱਡੋ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਮਾਰਗ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਿਸ਼ੀ ਕੰਡੂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ-ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ, ਮਮਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਉਸ ਪਰਮ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਜੋ ਰੰਗ-ਰਹਿਤ, ਸ਼ਾਂਤ, ਕੇਵਲ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੱਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪਹੁੰਚਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕੰਡੂ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਗਮ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਰਮ ਭੂਮੀ, ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਪਰਮ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਪੁਰੁਸ਼ੋत्तਮ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਤੇ ਧਿਆਨ ਲਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਜਸੁਖ ਤੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਵਿਅਕੁਲ ਆਨੰਦ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰ ਕੇ, ਅਖੰਡ ਹਰੀ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿਚ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਆਸ਼ਚਰਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਆਹ! ਤੁਸੀਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਪੁਰੁਸ਼ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬੜੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਪੁਰੁਸ਼ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪਰਮ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਆਨੰਦਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਇਕ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਬਲਦੇਵ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭਦ੍ਰਾ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਦੱਸੋ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਜੋ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਜਨਮੇ? ਅਤੇ ਉਹ ਨੰਦ ਦੇ ਘਰ ਕਿਉਂ ਰਹੇ? ਇਹ ਮਾਨਵ ਲੋਕ, ਜੋ ਅਸਥਿਰ, ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਜਲ ਬੁੱਲੇ ਵਾਂਗ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੁਚੀ ਹੋਈ? ਜਿੱਥੇ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ, ਜੋ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਦੁਖਦਾਇਕ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਸੁਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ? ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ? ਸਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੱਸੋ—ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵਾਂਗ ਆਏ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ? ਉਹ ਦੇਵ ਲੋਕ ਛੱਡ ਕੇ ਮਾਨਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਆਏ? ਉਹ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾ ਹਨ, ਜੋ ਅਮਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਧਰਤੀ ਦਾ ਆਦਿ ਹੈ? ਉਹ ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆ? ਉਹ ਚਕ੍ਰ ਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲਾ, ਗੋਪਾਲ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਖਿਆਕਾਰ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਵੱਲ ਕਿਵੇਂ ਆਸਕਤ ਹੋਇਆ? ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਗੋਪਾਲ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ? ਉਹ ਜੋ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜੀਤ ਗਿਆ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਕ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ? ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਰਗ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਤਿੰਨ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ (ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ) ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪੀ ਗਿਆ? ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਤੇ ਅਰੂਪ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਇਕ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਕਦੇ ਸੂਰਵਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਉਠਾਇਆ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ ਲਈ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰਿਆ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦੈਤਿਆ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਜੋ ਕਾਲ ਅੰਤ ਤੇ ਅੱਗ ਬਣ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰੀ, ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਕਮਲ ਉਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਨਾਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਵਰਨੀ ਕਮਲ ਤੇ ਬੈਠਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਜਿਸ ਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਜੋ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਰ, ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਨਿੱਤ ਯੋਗ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੈ। ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਗਰਭ ਧਾਰਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ, ਗਰਭ ਰੱਖ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਹੰਝੇ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਯੋਗ ਦੇ ਪੈੜੇ ਬਣਾਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਿਖਾਈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।