ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਕੰਦੂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਗਾਈ। ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਨੇ ਵਾਲੀ ਨਾਭੀ ਵਾਲਾ, ਚੰਦਮਾ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਅਤੇ ਅਣਵਰਨਣਯ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਯਮ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਸਰਵ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ, ਅਜਰ, ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵੰਦੇ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ ਮਾਧਵ, ਹਜ਼ਾਰ-ਸਿਰ ਵਾਲਾ, ਅਵਯਕਤ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਕੰਦੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ-ਪੈਰ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਦਸ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ। ਉਹ ਆਦਿ-ਪੁਰੁਸ਼, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਇੰਦਰ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਭੂਤ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਵੰਦੇ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਭਗਵਾਨ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਅਦੁੱਤੀਯ, ਅਤੇ ਦਸ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਤ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ-ਪੁਰੁਸ਼ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਨੌ ਭਾਗ ਅਮਰਤ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਨੌ ਭਾਗ ਮੱਧ-ਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਦੋ ਭਾਗ ਧਰਤੀ ਤੇ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਭਾਗ ਇਥੇ ਹੀ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਤੋਂ ਯਜਨਾਂ ਉਪਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਵਰਖਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਰਾਟ-ਪੁਰੁਸ਼ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪ, ਯਸ਼, ਤੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਤੋਂ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਘੀ, ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਪੌਦੇ, ਪਸ਼ੂ, ਹਿਰਨ ਆਦਿ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ, ਪੌਦੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ "ਸੱਤ-ਮੁਖੀ ਸਮੇਂ" ਵਜੋਂ ਭੜਕਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਰ ਚਲਦੀ ਅਤੇ ਅਚਲ ਚੀਜ਼ ਭਗਵਾਨ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਕੰਦੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਨਿਰੁੱਧ, ਮਾਧਵ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਮੰਨਿਆ। ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਕਮਲ-ਨੈਣ, ਨਾਰਾਯਣ, ਧਨ-ਧਾਨਾ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਵਜੋਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜਨਾਰਦਨ, ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਗੋਪਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਵੰਦੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮਧੂ ਅਤੇ ਕੈਟਭ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਲੋਟਸ-ਨੈਣ, ਅਤੇ ਸੁਬਰਹਮਣਯਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਤਸਯ ਰੂਪ, ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਤੇ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਅਚੁਤ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਰੂਪ, ਵੱਡੀ ਗਰਦਨ, ਮਹਾ-ਪੁਰੁਸ਼, ਮਧੂ ਅਤੇ ਕੈਟਭ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਘੋੜੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ, ਕੁर्म ਰੂਪ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਪਹਾੜ-ਧਾਰੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਰਾਹ ਰੂਪ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਆਦਿ-ਵਰਾਹ, ਸਰਵ-ਰੂਪ, ਸਰਵ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ, ਅਣੰਤ, ਸੁਖਮ, ਉੱਤਮ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਰਣਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ, ਯੋਗ-ਪਤੀ ਦੇ ਆਚਰਨ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਮਹਾ-ਨਾਗ ਤੇ ਲੈਟਣ ਵਾਲਾ, ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਵਾਨ ਮਾਧਵ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕੰਦੂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਤੂੰ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਹੀ ਮੰਗ।" ਕੰਦੂ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦੁਸ਼ਵਾਰ, ਡਰਾਉਣੀ, ਅਸਥਿਰ, ਦੁੱਖ-ਭਰੀ ਹਾਲਤ, ਤੇ ਕਲੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਅਸਥਿਰਤਾ, ਨਿਰਾਧਾਰ, ਨਿਰਮੂਲ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੁਲਬਲੇ ਵਾਂਗ ਚਲਾਇਤ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਅਤਿ ਡਰਾਉਣੀ, ਅਤੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਭਟਕਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ, ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਅੱਜ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ, ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉੱਠਾ ਲੈ।" "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਅਵਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਹੈ, ਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" ਭਗਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈਂ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ! ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰ। ਮੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾਵੇਂਗਾ, ਜੋ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।" "ਮੇਰੇ ਭਗਤ, ਚਾਹੇ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਔਰਤ, ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਂ ਨਿਮਨ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਸਭ ਉੱਤਮ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਤਾਂ ਤੂੰ, ਹੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮਿਆ, ਕਿੰਨਾ ਵਧੀਆ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਕੁੱਤਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਵੀ, ਜੇ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੋਵੇ, ਠੀਕ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਇੱਛਤ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਕੰਦੂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਭਰੀ ਮਨ ਨਾਲ, ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਮਲਕਤ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਮਨ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਉੱਤਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਯਥਾ-ਰੂਪ ਧਿਆਨ ਕਰਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅਸਪਸ਼ਟ, ਗੁਣ-ਰਹਿਤ, ਸ਼ਾਂਤ, ਕੇਵਲ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਵੱਡੇ-ਆਤਮਾ ਕੰਦੂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਕਰਮ-ਭੂਮੀ, ਉੱਤਮ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਖੇਤਰ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਭਗਵਾਨ, ਪਰਮ-ਪੁਰੁਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।