ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ—the ਪਰਮ ਤੱਤ ਜੋ ਛੇ ਲਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ—ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਰਾਹ ਬਣਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹੀ ਰਸਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਦੀ ਭੁੱਖ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ।" ਪਰ, ਅੱਜ ਉਸ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਤ, ਸਾਰੇ ਵੇਦ, ਅਤੇ ਹਰ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਰਸਤਾ ਅਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਨਰਕ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਨਾਲ ਰਾਖ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਤਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸੀਂ ਦੋਸਤੀਆਂ ਦੇ ਸੱਤ ਪਗ ਸਾਂਝੇ ਕਰ ਚੁਕੇ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਤੇਰਾ ਕੀ ਦੋਸ਼? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਸਾਰਾ ਦੋਸ਼ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ।" ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਅਫਸੋਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਮੱਤਵਾਲੀ ਤਪਸਿਆ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨਾਰੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮੋਹ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਮਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਇਹ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਨਾਰੀ—ਜਿਸ ਦੀ ਕਮਰ ਸੁੰਦਰ ਸੀ—ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ, ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਬਦੇ, ਬੇਲ-ਵਾਂਗ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਚਲ, ਚਲ!" ਉਸ ਦੇ ਡਾਂਟਣ 'ਤੇ, ਨਾਰੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਚਲ ਪਈ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਹ ਕਰਦੀ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਸੀਨਾ ਪੋਂਝਦੀ ਗਈ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਨਾਰੀ ਇਕ ਦਰੱਖਤ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦਰੱਖਤ ਗਈ, ਨਰਮ ਲਾਲ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਸੀਨਾ ਪੋਂਝਦੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੀਜ ਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਪਸੀਨੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਅੰਕੁਰ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲਿਆ, ਤੇ ਹਵਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਸੋਮਾ ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲੀ ਹੋਈ, ਉਹ धीरे-धीਰੇ ਵਧੀ। ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਮਾਰਿਸ਼ਾ ਜਨਮੀ; ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣੀ। ਜਦੋਂ ਕੰਦੂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਮੁਕ ਗਈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਨਾਮਕ ਧਾਮ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਖੇਤਰ—ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਿਰਲੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ, ਸਾਰੇ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦਿੰਦੇ—ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਥਾਂ ਸੁਹਾਵਣੀ ਸੀ, ਰੇਤ ਨਾਲ ਢਕਿਆ, ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅਤੇ ਕਈ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਇਆ। ਹਰ ਥਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਤੁਰ ਸਕੀ, ਚਾਰੋਂ ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ। ਪਹਿਲਾਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਕਿਨਰਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਥੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਕੰਦੂ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਰਥਕ ਸਮਝਿਆ। ਉਥੇ, ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਨੇ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਉੱਚਤਮ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ, ਹੱਥ ਉੱਚੇ ਕਰਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਸੀਂ ਉਹ ਉੱਚਤਮ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੰਦੂ ਨੇ ਕੀਤੀ।" ਵਿਸ਼ਨੂ—ਉੱਚਤਮ, ਪਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਸੀਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਬ੍ਰਹਮ—ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਪਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ। ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਪ੍ਰਭਾਵ, ਤੇ ਕਰਤਾ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਅਟੱਲ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਜਨਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਵਿਨਾਸੀ, ਅਜਨਮਾ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੋਸ਼ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ। ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਉੱਚਤਮ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਜਾਪ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੱਕੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਪਰਮ ਪੁਰਸ਼—ਵਿਸ਼ਨੂ—ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਧੁ-ਨਾਸਕ, ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੱਜਦੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜਦੀ, ਉਹ ਗਰੁੜ—ਵਿਨਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਇਆ। "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਬੋਲ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮੈਂ ਵਰ ਦਿੰਣ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਆਪਣਾ ਵਰ ਚੁਣ, ਹੇ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਆਤਮਾ।" ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਕਰਾ ਵਾਲਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲੀਆਂ ਤੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਅਲਸੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰਾ, ਗਦਾ, ਮੁਕੁਟ ਤੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਦੇਖਿਆ। ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਉੱਤਮ ਅੰਗ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਮੰਗਲਮਈ, ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦੇ ਚਿਨ੍ਹ, ਜੰਗਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ। ਸਾਰੇ ਮੰਗਲਮਈ ਲਕੜਾਂ, ਹਰ ਰਤਨ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਦਿਵਿਆ ਸਰੀਰ ਦੇਵ-ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ, ਅਕਾਸ਼ੀ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਕੰਦੂ ਰਿਸ਼ੀ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ, ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲੰਬਾ ਪੈ ਗਿਆ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। "ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਰਥਕ ਹੋਇਆ, ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਤਪਸਿਆ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋਈ," ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤੋਤ੍ਰ ਕਰਣ ਲੱਗਾ। "ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਹੇ ਹਰੀ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿਨ੍ਹ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਬੀਜ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ!" "ਅਪਰਗਟ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਉੱਚਤਮ ਪੁਰਸ਼, ਕਮਲ-ਅੱਖੀ, ਗੋਵਿੰਦਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ!" "ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਮਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਗਰਭ, ਅਟੱਲ, ਸ਼ਾਸਕ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ!" "ਬਿਨਾ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ, ਅਮਰ, ਅਜੈ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ, ਅਜਿੱਤ, ਅਭੇਦ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ!" "ਵਰਸ਼ਾ ਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਰਚਤਾ, ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ, ਪੱਕਾ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਸਕ, ਹਰੀ, ਜੋ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਲੇਟਿਆ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ!