ਮਲਯ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਸੁਗੰਧਤ ਹਵਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਗਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਹਵਾ ਨੇ ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਸੁੱਚੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਝਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਤੀਰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਾਮਦੇਵ ਵੀ ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਕੰਡੂ ਦੀ ਮੱਤ ਨੂੰ ਵੀ ਡੋਲ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਕੰਡੂ ਨੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣੀ। ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਭੌਹਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਸੀ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਕਾਮਬਾਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖੁੱਲ ਗਈਆਂ, ਉੱਤਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਉਹ ਉਤਸ਼ੁਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੋਆਂ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਮਾਲਕ ਕੌਣ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਕਟਿ ਵਾਲੀ ਸੁਭਾਗਨ? ਤੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਮੇਰਾ ਮਨ ਚੁਰਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੱਚ ਦੱਸ, ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ।" ਉਸ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਦਾਸੀ ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਫੁੱਲ ਲੈਣ ਆਈ ਹਾਂ। ਹੁਕਮ ਕਰ—ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਕੰਡੂ ਨੇ ਆਪਾ ਗਵਾ ਬੈਠਿਆ, ਮਨ ਭੁੱਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਕਾਮਦੇਵ, ਵਾਯੂ ਤੇ ਬਸੰਤ—ਜੋ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ—ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਹਰਿ ਕੋਲ ਗਏ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕੰਡੂ ਤੇ ਉਸ ਨਾਰੀ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਕੰਡੂ, ਉਸ ਨਾਰੀ ਨਾਲ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਹਣੇ, ਨੌਜਵਾਨ, ਬੜੀ ਆਕਰਸ਼ਕਤਾ ਵਾਲੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਸੁੰਦਰ, ਸਵਰਗ ਦੇ ਗੁਲਾਬਾਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਨਾਰੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਵਾਹ! ਇਹ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ!" ਕੰਡੂ ਨੇ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਸੰਧਿਆ, ਜਪ, ਹੋਮ, ਅਧ੍ਯਯਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਵਰਤ, ਉਪਵਾਸ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਧਿਆਨ—ਇਹ ਸਭ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਸ ਨਾਰੀ ਨਾਲ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਸੁਖ ਭੋਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਵੇਰ, ਸ਼ਾਮ, ਰਾਤ, ਦਿਨ, ਪੱਖ, ਮਹੀਨਾ, ਰੁੱਤ, ਸਾਲ—ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੀ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਤਾਂ ਰਸ-ਵਿਲਾਸ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਲੀਨ ਸੀ। ਉਹ ਨਾਰੀ, ਜੋ ਕਾਮਕਲਾ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਕਾਮਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਲੁਭਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੰਡੂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਸੌ ਸਾਲ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿਚ ਉਸ ਨਾਰੀ ਨਾਲ ਬਿਤਾ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨਾਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਹੁਣ ਸਵਰਗ ਜਾਣੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ।" ਕੰਡੂ, ਜੋ ਉਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਲਗਾਅ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਲੱਗਾ, "ਕੁਝ ਹੋਰ ਦਿਨ ਰਹਿ ਜਾ, ਪ੍ਰਿਅੇ।" ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ ਫਿਰ ਸੌ ਸਾਲ ਹੋਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ, ਮੈਂ ਦੇਵ ਲੋਕ ਜਾਣੀ ਹਾਂ।" ਕੰਡੂ ਨੇ ਫਿਰ ਮਨਾਇਆ, "ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਰਹਿ ਜਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੌ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਸੁਭਾਗੀ ਨਾਰੀ ਹੱਸਦੀ-ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ, ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਈ। ਕੰਡੂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, "ਇੱਥੇ ਰਹਿ, ਸੁੰਦਰ ਭੌਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਜਾ ਸਕੇਂਗੀ।" ਉਸ ਨਾਰੀ ਨੇ, ਕੰਡੂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਲਗਭਗ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਚੁਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਕੰਡੂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਰਹਿ, ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ," ਪਰ ਡਰ ਅਤੇ ਲਗਾਵ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਾ ਜਾ ਸਕੀ। ਕੰਡੂ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਵਾਂ ਸੀ, ਮਨ ਕਾਮ-ਰਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ, ਕੰਡੂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜਰੂਰੀ ਕੰਮ ਆ ਪਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗਾ। ਨਾਰੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?" ਕੰਡੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੁਣ ਦਿਨ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਸੰਧਿਆ ਪੂਜਾ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਕਰਮ ਛੁੱਟ ਜਾਵੇਗਾ।" ਉਹ ਨਾਰੀ ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਕੀ ਅੱਜ ਹੀ ਤੇਰਾ ਦਿਨ ਮੁੱਕ ਗਿਆ? ਇਹ ਤਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੱਸਣੀ?" "ਸਵੇਰੇ, ਭਾਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸੋਹਣੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਏ ਸੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਸੀ। ਹੁਣ ਸ਼ਾਮ ਹੋ ਗਈ, ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਿਆ—ਇਹ ਮਜ਼ਾਕ ਕਿਉਂ? ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਇਹ ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ?" "ਸਵੇਰੇ, ਤੁਸੀਂ ਆਏ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਜ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ ਹਨ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੰਡੂ ਰਿਸ਼ੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਦੱਸੋ, ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ?" ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸੱਤ ਸੌ ਨੌ ਸਾਲ, ਛੇ ਮਹੀਨੇ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।" ਕੰਡੂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਜਾਂ ਮਜ਼ਾਕ? ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹੀ ਲੰਘਿਆ।" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਅੱਜ, ਜਦ ਤੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੰਡੂ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਵੈਦਿਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਿਕਕਾਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, "ਹਾਏ, ਹਾਏ! ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦੌਲਤ ਗੁਆਚ ਗਈ, ਮੇਰੀ ਵਿਵੇਕ-ਸ਼ਕਤੀ ਕੋਈ ਚੁਰਾ ਲੈ ਗਿਆ, ਤੇ ਮੋਹ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇਸਤਰੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।