ਕਰੰਦਵਾ ਬਤਖਾਂ, ਸਾਰਸ, ਹੰਸ, ਕਛੂਏ ਅਤੇ ਮਦਗੁ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅਪਸਰਾ ਵਣ ਵਿਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫਿਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖੁਲੀਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਉਸ ਉੱਤਮ ਨਾਰੀ ਨੇ ਵਾਯੂ, ਕਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਵਸੰਤ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ।” ਜਦ ਉਹ ਇਉਂ ਬੋਲੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ, “ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਐਸਾ ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਥੇ ਜਾਵਾਂਗੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰਾਂਗੀ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੋਵੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨੀਲਲੋਹਿਤ (ਸ਼ਿਵ) ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੱਧ ਕਰਾਂਗੀ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਓਥੇ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ। ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਕੋਈ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਕੋਇਲ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਉੱਥੇ ਖਲੋਤੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਅਪਸਰਾ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵਸੰਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਖਾਇਆ; ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਕੋਇਲਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਰੀਲੀ ਤੇ ਮੋਹਣੀ ਹੋ ਗਈ। ਮਲਯ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਹੀ, ਅਤੇ ਉੱਚੇ-ਹੇਠਲੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸੁਤੰਤਰ ਫੁੱਲ ਝੜਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗੀਤ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਭੌਹਾਂ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਸੀ, ਕਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖੁਲ ਗਈਆਂ, ਉੱਪਰਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਥੱਲੇ ਡਿਗ ਪਏ, ਉਹ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਲੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈਂ, ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ? ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਮਨ ਚੁਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈਂ, ਸੁੰਦਰ ਭੌਹਾਂ ਵਾਲੀ। ਸੱਚ ਦੱਸ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ।” ਉਹ ਨਾਰੀ ਬੋਲੀ, “ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਦਾਸੀ ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਫੁੱਲ ਲੈਣ ਆਈ ਹਾਂ। ਹੁਕਮ ਕਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੰਜਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਮਤਿਵਿਹੀਣ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨਾਰੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਕਾਮਦੇਵ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਵਸੰਤ—ਸਭ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਵਾਪਸ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾ ਕੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਰਾ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਕੰਡੂ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਸ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗੀ ਸੁੰਦਰ ਅਵਸਥਾ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਈ। ਉਹ ਸੋਹਣੇ, ਨੌਜਵਾਨ, ਅਤਿਅਧਿਕ ਮੋਹਕ, ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਸੋਲਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਾਂਗ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾਏ, ਸੁਗੰਧੀ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਤਾਕਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਅਪਸਰਾ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਵਾਹ! ਇਹ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ!” ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਛਾ ਗਈ। ਇਸ਼ਨਾਨ, ਸੰਧਿਆ, ਜਪ, ਹਵਨ, ਅਧਿਐਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਵਰਤ, ਉਪਵਾਸ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਧਿਆਨ—ਇਹ ਸਭ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਨਾਲ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਆਨੰਦ ਮਾਣਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਵੀ ਨਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੰਧਿਆ, ਰਾਤ, ਦਿਨ, ਪਖਵਾਡਾ, ਮਹੀਨਾ, ਰੁੱਤ, ਸਾਲ—ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਸੁਖ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ। ਉਹ ਅਪਸਰਾ, ਜੋ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਮੋਹ ਲੈਣ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੰਡੂ ਰਿਸ਼ੀ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੰਦਰਾਚਲ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿਚ, ਉਸ ਨਾਲ ਸੌ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਹ ਅਪਸਰਾ ਬੋਲੀ, “ਮੈਂ ਹੁਣ ਸਵਰਗ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਵੋ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਉਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਅਟੁੱਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਹਿੰਦਾ, “ਹੋਰ ਕੁਝ ਦਿਨ ਰਹਿ ਜਾ, ਪ੍ਰਿਯੇ।” ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਪਤਲੀ ਨਾਰੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਸੌ ਸਾਲ ਤਕ ਸੁਖ ਮਾਣਦੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਮੁੜ ਬੋਲੀ, “ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇਵੋ, ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਹੈ।” ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਹੋਰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਰਹਿ ਜਾ।” ਜਦ ਸੌ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉਹ ਸੁਭਾਗੀ ਨਾਰੀ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਈ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾ, ਸੁੰਦਰ ਭੌਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਜਾਵੀਂ।” ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ, ਕੁਝ ਘੱਟ, ਰਹੀ। ਜਦ ਵੀ ਉਹ ਸਵਰਗ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ, ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ, “ਹੋਰ ਰਹਿ ਜਾ।” ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਨਾਰੀ, ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਗਈ। ਉਸ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਰਿਹਾ; ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਵਾਂ ਸੀ, ਮਨ ਸਦਾ ਕਾਮ ਵਿਚ ਲੀਨ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜਰੂਰੀ ਕੰਮ ਸੀ, ਉਹ ਕੁਟੀਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਸੁਭਾਗੀ ਨਾਰੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕਿੱਧਰ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?” ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਦਿਨ ਮੁੜ ਗਿਆ ਹੈ, ਪ੍ਰਿਯੇ। ਮੈਂ ਸੰਧਿਆ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਕਰਮ ਛੁੱਟ ਜਾਵੇਗਾ।