ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇਕ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਅਪਸਰਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀਆਂ ਸਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਬਾਗ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਬ, ਜੰਗਲੀ ਅੰਬ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਾਰੀਅਲ, ਟਿੰਡੂਕਾ, ਬਿਲਵ, ਜੀਵ, ਅਨਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੀਜ ਵਾਲੇ ਫਲ ਵੇਖੇ। ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਠਲ, ਲਕੂਚ, ਨੀਪ, ਸੁੰਦਰ ਸਰੀਸ਼, ਕਬੂਤਰ, ਕੋਲ, ਅਰੀਮੇਦ, ਤੇ ਖੱਟੇ ਵੇਤਸ ਰੁੱਖ ਵੀ ਤੱਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਭਲਾਤਕ, ਆਂਵਲਾ, ਸ਼ਤਪਰਨ, ਕਿੰਸ਼ੁਕ, ਇੰਗੁਦ, ਕਰਵੀਰ, ਹਰੀਤਕੀ ਅਤੇ ਵਿਭੀਤਕ ਰੁੱਖ ਵੇਖੇ। ਅਪਸਰਾ ਨੇ ਅਸ਼ੋਕ, ਪੁੰਨਾਗ, ਕੇਤਕੀ ਅਤੇ ਬਕੁਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਪਾਰਿਜਾਤ, ਕੋਵਿਦਾਰ, ਮੰਦਾਰ, ਇੰਦੀਵਰ, ਪਾਟਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਿੜਦੇ ਹੋਏ ਸੁੰਦਰ ਰੁੱਖ, ਦੇਵਦਾਰੂ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਉਹ ਸ਼ਾਲ, ਤਾਲ, ਤਮਾਲ, ਨਿਕੁਲ, ਲੋਮਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਫਲਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਕੋਰਾ, ਕਮਲ, ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੋਤੇ, ਕੋਇਲ, ਕਲਵਿੰਗਕ, ਹਰੇ ਪੰਛੀ ਤੇ ਜੀਵਜੀਵਕਾ ਪੰਛੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਪਿਆਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲੇ ਚਾਤਕ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਛੀ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਸੁਰੀਲੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਵਸਦੇ, ਸਭ ਦੇ ਦਿਲ ਖਿੱਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਮਨੋਹਰ ਝੀਲਾਂ ਵੀ ਵੇਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਮੁਦ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਜਲ-ਕੁਸੁਮਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਕਹਲਾਰਾ ਤੇ ਕਮਲ ਫੁੱਲ, ਕਦੰਬ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਲ-ਚਿੜੀਆਂ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਕਰੰਦਾਵਾ ਹੰਸ, ਸਾਰਸ, ਹੰਸ, ਕੱਛੂਏ ਅਤੇ ਮਦਗੁ ਪੰਛੀ ਤੇ ਹੋਰ ਜਲ-ਜੀਵ ਵੀ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਮਿਤ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਜੰਗਲ ਵੇਖਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖੁਲ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵਾਯੁ, ਕਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਵਸੰਤ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ।” ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖੋ।” ਅਪਸਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਮুনি ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਕਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਕਰਾਂਗੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੋਵੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਮুনি ਕਣਡੂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਸਮੇਂ, ਮুনি ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੋਈ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਕੋਇਲ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗਾਉਣ ਲੱਗੀ। ਫਿਰ ਵਸੰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਰਤੀ, ਅਣ-ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਕੋਇਲਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨੂੰ ਅਤਿ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣ ਬਣਾਇਆ। ਮਲਯ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਭਰੀ ਹਵਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਉੱਚੇ-ਹੇਠਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਫੁੱਲ ਝੜਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਣ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਮুনি ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਡੋਲ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਮুনি ਨੇ ਗੀਤ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਭੌਹਾਂ ਵਾਲੀ ਅਪਸਰਾ ਵੱਲ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮুনি ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖੁਲ ਗਈਆਂ, ਉੱਤਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਢੱਲ ਗਿਆ, ਉਹ ਡੋਲ੍ਹ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿਸ ਦੀ ਹੈਂ, ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਮਨਮੋਹਣੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ? ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਮਨ ਚੁਰਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਸਚ ਦੱਸ, ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ।” ਉਹ ਬੋਲੀ, “ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਦਾਸੀ ਹਾਂ, ਫੁੱਲ ਲੈਣ ਆਈ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਆਗਿਆ ਦੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮুনি ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਸੰਯਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਮਨ ਡੋਲ੍ਹ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਅੰਦਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਕਾਮਦੇਵ, ਵਾਯੁ ਤੇ ਵਸੰਤ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾ ਕੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਉ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਕਣਡੂ, ਅਪਸਰਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਰਵੋਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਹਣੇ, ਨੌਜਵਾਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਇਹ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਪਸਰਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਮੰਨ ਵਿਚ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, “ਵਾਹ! ਇਹ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ।” ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਹੁਣ, ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਸੰਧਿਆ, ਜਪ, ਹਵਨ, ਅਧਿਐਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਵਰਤ, ਉਪਵਾਸ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਧਿਆਨ—ਇਹ ਸਭ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਮুনি ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਸ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਣਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਘਟਣ ਦੀ ਸੂਝ ਵੀ ਨਾ ਰਹੀ। ਸਵੇਰ, ਸ਼ਾਮ, ਰਾਤ, ਦਿਨ, ਪੱਖ, ਮਹੀਨਾ, ਰੁੱਤ, ਸਾਲ—ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ, ਮਨ ਸਦਾ ਵਿਲਾਸ ਵਿਚ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ। ਅਪਸਰਾ, ਜੋ ਕਾਮਕਲਾ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਵਿਚ ਕਾਮ ਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਕਣਡੂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਣਡੂ, ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੇ ਰਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨਾਲ ਸੌ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਅਪਸਰਾ ਨੇ ਕਣਡੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਹੁਣ ਸਵਰਗ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇਵੋ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਪਿਆਰੀਏ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਦਿਨ ਰਹਿ ਜਾ।