ਕਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤਪस्वੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕਣ੍ਡੂ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਸੱਚੀ ਬਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਕਣ੍ਡੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਪਰਮਪੁਰਖ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਉੱਚਤਮ ਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਪस्वੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਾਸਤੇ ਸਮਰਪਿਤ, ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਕੁਝ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਕਣ੍ਡੂ ਕੌਣ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਿਵੇਂ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ? ਸਾਨੂੰ ਉਸਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ!” ਉਸ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ, “ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਣ੍ਡੂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕਹਾਣੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।” ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਸੁੱਚੇ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨਿਰਵਿਘਨ ਥਾਂ ਸੀ, ਜੋ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫਲਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲੱਕੜਾਂ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਹ ਥਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਕਣ੍ਡੂ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਅਚੰਭਤ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ—ਉਹ ਵ੍ਰਤ, ਉਪਵਾਸ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਨ੍ਹਾਉਣ, ਮੌਨ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਾਲ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ, ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਨੰਗੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੈਂਦਾ, ਤੇ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਕਣ੍ਡੂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਤਪੱਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਧਰਤੀ, ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਤਪਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤਪੱਤ ਦਾ ਅਸਰ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਵਾਹ! ਕਿਹੜਾ ਉੱਚਾ ਧੈਰਜ! ਵਾਹ! ਕਿਹੜੀ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ!” ਇੰਦ੍ਰਾ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਡਰੇ ਤੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ। ਇੰਦ੍ਰਾ ਨੇ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮੰਨ ਵਿਚ ਆਇਆ ਕਿ ਇਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਗਰਵ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸੋਹਣੀ ਅਕਰਤੀ ਵਾਲੀ ਅਪਸਰਾ ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਇੰਦ੍ਰਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਤੁਰੰਤ ਉਥੇ ਜਾ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾ।” ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਵੀ।” ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੀਖਾ, ਤਪੱਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਆਈ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਕਣ੍ਡੂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਸਹਿਣਯ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।” ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਏ—ਉਰਵਸ਼ੀ, ਮੇਨਕਾ, ਰੰਭਾ, ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ, ਪੁੰਜਿਕਸਥਲਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਚੀ, ਸਹਜਨਿਆ, ਪੂਰਵਚਿੱਤੀ, ਤਿਲੋਤਮਾ, ਅਲੰਬੁਸ਼ਾ, ਮਿਸ਼ਰਕੇਸ਼ੀ, ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾ, ਵਾਮਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਜੋ ਸੋਹਣਪ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਗਰਵ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, “ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਮਨੀਆਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ, ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਥੇ ਭੇਜੋ।” ਇੰਦ੍ਰਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੋਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਉਥੇ ਰਹਿਣ, ਪਰ ਤੂੰ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਇੱਥੇ ਵਧੇਰੇ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ। ਤੇਰੀ ਮਦਦ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਾਮਦੇਵ, ਵਸੰਤ (ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ) ਅਤੇ ਵਾਯੂ (ਹਵਾ) ਭੇਜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।” ਇੰਦ੍ਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੁਣਕੇ, ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਨੈਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਕਾਮਦੇਵ, ਵਸੰਤ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਕਣ੍ਡੂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਇਕ ਬੜਾ ਹੀ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਜੰਗਲ ਵੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਕਣ੍ਡੂ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਮਨੋਹਰ ਜੰਗਲ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਨੰਦਨ ਵਾਨ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਮਚੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਤੇ ਨਵੇਂ ਅੰਕੁਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਸੁਰੀਲੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਰੁੱਤ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਹਰ ਸਮੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਲਾਈ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਅੰਬ, ਜੰਗਲੀ ਅੰਬ, ਨਾਰੀਅਲ, ਟਿੰਡੂਕ, ਬਿਲਵ, ਜੀਵ, ਅਨਾਰ ਅਤੇ ਬੀਜ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਫਲਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੇਖੇ। ਉਸਨੇ ਜੈਕਫਲ, ਲਕੁਚਾ, ਨੀਪਾ, ਸੋਹਣੇ ਸਿਰੀਸ਼, ਕੁਹਾੜ, ਕੋਲਾ, ਅਰੀਮੇਦ, ਖੱਟੇ ਵੇਤਸ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਭਲਾਤਕ, ਆਂਵਲਾ, ਸ਼ਤਪਰਨ, ਕਿੰਸ਼ੁਕ, ਇੰਗੁਦਾ, ਕਰਵੀਰ, ਹਰੀਤਕੀ, ਵਿਭੀਤਕੀ—ਇਹ ਰੁੱਖ ਵੀ ਉਸਦੀ ਨਿਗਾਹ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਚੌੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਰੁੱਖ ਵੇਖੇ—ਅਸ਼ੋਕ, ਪੁੰਨਾਗ, ਕੇਤਕੀ, ਬਕੁਲ। ਉਸਨੇ ਪਾਰਿਜਾਤ, ਕੋਵਿਦਾਰ, ਮੰਦਾਰ, ਇੰਦੀਵਰ, ਪਾਟਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੋਹਣੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖ, ਦੇਵਦਾਰੂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਲ, ਤਾਲ, ਤਮਾਲ, ਨਿਕੁਲ, ਲੋਮਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੋਹਣੇ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਫਲ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਵੇਖੇ। ਉਹ ਥਾਂ ਚਕੋਰਾ, ਕਮਲ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੋਤੇ, ਕੋਇਲ, ਕਲਵਿੰਗਕ, ਹਰੇ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਜੀਵਜੀਵਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਥੇ ਪਿਆਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਚਾਤਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੰਛੀ ਵੱਸਦੇ, ਜੋ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਧੁਨੀਆਂ ਕਰਦੇ, ਕੰਨ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੱਸਦੇ। ਉਥੇ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਤਲਾਬ ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਕੁਮੁਦ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਜਲ-ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਤਲਾਬ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਕਹਲਾਰਾ ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਕਦੰਬ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਮਚੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਕਣ੍ਡੂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਤਪ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।