ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰਲੇ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਦ, ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਦਾ ਵਿਆਪਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਤੀਰਥ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ, ਘਰ ਜਾਂ ਰਸਤੇ 'ਤੇ, ਚਾਹੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੁਰੁਸ਼ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾ ਕਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ, ਨਾ ਕਦੇ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੇ ਇਥੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਰਲੇ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹਿਮਾਵਾਂ ਤਾਂ ਸੌ ਸਾਲ ਵੀ ਦੱਸਣੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਮুনি-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਦੀਵੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਉਸ ਉਤਮ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰੋ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਵੱਸ ਕੇ ਪਰਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਪੁਰੁਸ਼ ਨਾਮਕ ਉਤਮ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਵੱਸੋ। ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਹੀ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਕਣ੍ਡੂ ਰਿਹਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਬੜੀ ਤੇਜਸਵੀ, ਉੱਚੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਵੇਦ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਅਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਉੱਚੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਉਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਹਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਿਯਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦੋਖ-ਰਹਿਤ ਸਨ। ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕਣ੍ਡੂ ਕੌਣ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਪਰਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ। ਫਿਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, "ਹੇ ਮুনি-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕਥਾ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਇੱਕ ਸੁਨਸਾਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਥਾਂ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਕਣ੍ਡੂ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸੀ। ਉਥੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਫਲ-ਫੁੱਲ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਲੱਕੜਾਂ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ-ਬੇਲੀਆਂ, ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਫੁੱਲ, ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਆਏ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਫਲ-ਫੁੱਲ ਮਿਲਦੇ, ਕੇਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀਆਂ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵ੍ਰਤ, ਉਪਵਾਸ, ਨਿਯਮ, ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਮੌਨ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਸਾਧਨਾ ਕੀਤੀ। ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦਾ ਤਪ, ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਨੰਗੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਣਾ, ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਗਿੱਲੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਭਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਕਣ੍ਡੂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਜੁੱਦੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਸਵਰਗ ਤਪਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਹੋਇਆ। ਦੇਵਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਟੱਲ ਤਪੱਸਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਵਾਹ! ਕਿਹੜੀ ਉੱਚੀ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ! ਵਾਹ! ਕਿਹੜੀ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ!" ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਮਿਲ ਬੈਠੇ ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚ ਕੇ ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੋਹਣੀ, ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਤੇ ਗਰਵਾਣੀ ਸੀ, ਬੁਲਾਇਆ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਕੰਧੇ ਵਾਲੀ, ਨਰਮ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਭਰਪੂਰ ਨਿਤੰਬ ਤੇ ਛਾਤੀ ਵਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਤੁਰੰਤ ਜਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾ।" ਉਸ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦਾ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਹੈ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੈਂ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ, ਬੜਾ ਭਿਆਨਕ, ਤਪ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਅੱਗ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਜਾਣ ਲਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਣ ਆਈ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਕਣ੍ਡੂ ਅਸਹਣਯੋਗ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵੇਗਾ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਉਰਵਸ਼ੀ, ਮੇਨਕਾ, ਰੰਭਾ, ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ, ਪੁੰਜਿਕਸਥਲਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਚੀ, ਸਹਜਨਿਆ, ਪੂਰਵਚਿੱਤੀ ਅਤੇ ਤਿਲੋত্তਮਾ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਨ। ਅਲੰਬੁਸ਼ਾ, ਮਿਸ਼ਰਕੇਸ਼ੀ, ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾ, ਵਾਮਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਤੇ ਗਰਵਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀਆਂ, ਭਰਪੂਰ ਛਾਤੀ ਵਾਲੀਆਂ, ਕਾਮ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ—ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਭੇਜੋ।" ਇੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਬਾਕੀਆਂ ਤਾਂ ਰਹਿਣ ਦੇ, ਪਰ ਤੂੰ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਇੱਥੇ ਮਾਹਰ ਹੈਂ। ਤੇਰੀ ਮਦਦ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਕਾਮਦੇਵ, ਵਸੰਤ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੇਜਦਾ ਹਾਂ; ਉਹ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਣ।" ਇੰਦਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਨੈਣਾਂ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਉਤਮ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਕਣ੍ਡੂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਤਪ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਨੰਦਨ ਵਾਨ ਵਰਗਾ ਸੀ—ਹਰ ਰੁੱਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਡਾਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਖੇਡਦੇ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਮਚੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਕਮਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵੱਡੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਤੇ ਕੋਪਲਾਂ ਨਾਲ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਆਸਪਾਸ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ।