ਜੋ ਫਲ ਤਪੱਸਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਅਤੇ ਮੋਹ-ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਵਿੱਅਕਤੀ ਉਹਥੇ ਸਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਪੁੰਨਿਆ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ‘ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਵੀ ਉਹਥੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਥੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ, ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹਥੇ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ‘ਚ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਵਟਵ੍ਰਿੱਛ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਉੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ, ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਰੱਖੇ, ਉਹਥੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਮੁਕਤੀ, ਜੋ ਮਿਲਣੀ ਔਖੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕੇਕੜੇ, ਕੀੜੇ, ਪਤੰਗੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਨੀਵੀਂ ਯੋਨੀਆਂ ‘ਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੀ, ਜੇ ਉਹ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੁਲਾਵਾ ਵੇਖੋ; ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ‘ਤੇ “ਪੁਰੁਸ਼ਾ” ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਪੂਰਾ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਨਾਮ ਵੇਦ, ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਵੈਦਾਂਤ ਵਿਚ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸਤੇ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ, ਘਰ ਜਾਂ ਚੌਰਾਹੇ ‘ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੀ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਜਿਹੜੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ। ਜੋ ਪੁਰੁਸ਼ਾ ਨਾਮਕ ਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਓਥੇ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਹੀ ਵਡਿਆਈਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ; ਸੌ ਸਾਲ ਵੀ ਲੈ ਲਵੋ, ਤਾਂ ਵੀ ਕੋਈ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹਿਮਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਵਰਣ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਤੂੰ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਦੀਵੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਨਿੱਤ ਨਿਵਾਸ ਕਰ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਓਥੇ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਉੱਤਮ ਪੁਰੁਸ਼ਾ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰ। ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕੰਡੂ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਤੇਜਸਵੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਉਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਸਿਧ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਨ। ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, “ਇਹ ਕੰਡੂ ਕੌਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਕਿਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ? ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਉੱਚੇ ਰਿਸ਼ੀ।” ਉਸ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸੁਹਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਗੋਮਤੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਇਕ ਨਿਰਲੇਪ ਅਤੇ ਰਮਣੀਕ ਥਾਂ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫਲ, ਫੁੱਲ ਪ੍ਰਚੁਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਥੇ ਯਜਨ ਲਈ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਸੀ। ਉਹ ਥਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਅਤੇ ਬੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕਮਈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਨੋਹਰ, ਅਤੇ ਕਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਥੇ ਕੰਡੂ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਫਲ-ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਕੇਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ—ਵਰਤ, ਉਪਵਾਸ, ਨਿਯਮ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਮੌਨ ਅਤੇ ਸਖਤ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਾਲ। ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਉਹ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠਦੇ, ਵੱਡੀ ਬਰਸਾਤ ਵਿਚ ਨੰਗੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟਦੇ, ਸਰਦੀ ਵਿਚ ਭਿੱਜੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ। ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਕੰਡੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਤੱਕ ਗਰਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਜੁਟਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਹਾਏ, ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ! ਹਾਏ, ਕਿੰਨੀ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ!” ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨੀਤ ਜਾਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਰੀਰ ਵਾਲੀ, ਨੌਜਵਾਨੀ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਹ ਸੁਕੜੀ ਕਮਰ, ਸੁੰਦਰ ਅੰਗ, ਭਰੇ ਹੋਏ ਨਿਤੰਬ ਤੇ ਛਾਤੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ, ਜੋ ਫਲ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਤੁਰੰਤ ਜਾ; ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਲਈ, ਉਸਨੂੰ ਚੇਤਲਾ।” ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ; ਪਰ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਡਰ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦੇ ਵਰਤ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤਪਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਜਾਣ ਲਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਆਈ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕੰਡੂ ਰਿਸ਼ੀ ਐਸਾ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵੇਗਾ, ਜੋ ਸਹਿਣ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋਵੇਗਾ।