ਇਹ ਅਨੋਖਾ ਅਦਭੁਤ ਚਮਤਕਾਰ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਨੰਤ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਵਤਾਰ ਬਾਰੇ ਇਹ ਉੱਚਾ ਤੇ ਅਮੋਲਕ ਗਿਆਨ ਸੁਣਿਆ। ਇਹ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਪੂਰੀ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ—ਤੁਸੀਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਕ ਕਠੋਰ ਰਾਖਸ ਨੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਕਿੰਨਰ, ਲੋਕਪਾਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਪਾਪੀ ਸਿੱਧਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ। ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਆਇਆ, ਲੰਕਾ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸਾਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ। ਰਾਵਣ ਨੇ, ਸ਼ੱਕੀ ਹੋ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਿਰਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਲੱਖਣ (ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ) ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕੀਤੀ। ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ, ਰਾਮ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਚਾਰ-ਵੇਗ ਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਨਲ, ਨੀਲ, ਜਾਮਵੰਤ, ਪਨਸਾ, ਗਵਯ, ਗਵਕਸ਼ ਅਤੇ ਪਥਿਨਾ ਵਰਗੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਵਾਨਰ ਰਾਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੋਏ। ਇਹਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਾਮ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲਾ, ਚਲਿਆ। ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਹਾਂਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਯਮਹਸਤ, ਪ੍ਰਹਸਤ, ਨਿਕੁੰਭ, ਕੁੰਭ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਅਦੁੱਤੀ ਜੰਗ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਨਰਾਂਤਕ, ਯਮਾਂਤਕ, ਮਲਾਧਯ ਅਤੇ ਮਲਿਕਾਧਯ ਵਰਗੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਖਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਇੰਦਰਜਿੱਤ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰੀਖਿਆ ਲਈ, ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਯੋਧਿਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਭਾਈ-ਪਿਆਰ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਭਾਰਤ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਵਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਦੱਸ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ। ਸਮੁੰਦਰ-ਘੇਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰਘੁਕੁਲ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ, ਅਖੀਰਕਾਰ ਸੁਪਰੀਮ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪਦ ਵਿਚ ਪਰਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਹੀ ਮੂਰਤੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਕਹਿ ਕੇ, “ਹੇ ਧੰਨ, ਤੂੰ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਂ, ਜਲ-ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ।” ਜਦੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਧੰਨ ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਉੱਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਸਮੇਤ ਕਮਸ ਆਦਿਕ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਲਈ ਉਤਰੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹ ਮੂਰਤੀ ਹੋਰ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਉੱਤਮ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਦੁਲਭ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਨੇ ਖੁਦ ਉਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਭਾਰਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਸ ਮੋਖਸ਼ਦਾਇਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਇੱਛਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਅਨੰਤ, ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਬੋਲੀ, ਮਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ—ਸਦਾ ਉੱਚਾ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਭੀ ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਵੇਖ ਲਵੇ, ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਸੂਯ ਜਾਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ્ઞ ਦੇ ਦਸ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਘੰਟੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਇੰਦਰ-ਰਥ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਇਕੀ-ਵਾਰ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਉਧਾਰ ਕੇ, ਦੇਵੀ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਸਤਕਾਰ-ਸੁਤਿ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਨਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਵਧੀਆ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਕੇ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਲਪ-ਅੰਤ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਦੋ ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਫਲ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਾਪਸ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ, ਜੋ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਯੋਗ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਅੰਤਹੀਣ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਨੂੰ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਉੱਚਤਮ ਖੇਤਰ ਦੀ ਅਸੀਮ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਕਮਸ ਤੇ ਕੇਸ਼ੀ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ। ਜੋ ਉੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਤੇ ਸੁਭਦਰਾ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਧੰਨ ਹਨ। ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਪੂਰਨਹਾਰ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਤੇ ਫੇਰ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹਵਨ ਸਮਿੱਧ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਣ। ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਤੇ ਸੁਭਦਰਾ ਸਮੇਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੁੱਤਿਆਂ ਤੇ ਉਠਦਿਆਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਹਰ ਸਮੇਂ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼, ਰੌਹਿਨੇਯਾ ਤੇ ਸੁਭਦਰਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵੀ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਦੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਵਧ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਉੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਫਲ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।