ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੂਜਾ ਯੁੱਗ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਆਇਆ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸਰਤਾਜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਦਸਗ੍ਰੀਵ, ਰਾਵਣ ਸੀ—ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী ਤੇ ਪ੍ਰਬਲ, ਜਿਸ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ, ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਭੋਜਨ ਤਿਆਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ। ਇਸ ਵਰ ਨਾਲ, ਰਾਵਣ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਨਾਗ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਅਤੇ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਪਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਅਜੈਯ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਵਰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪਰਾਜਿਤ ਕਰਕੇ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਨਿਕਲਿਆ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੇਘਨਾਦ ਨੂੰ ਇੰਦਰਜਿਤ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਮੇਘਨਾਦ ਨੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਮਹਲ 'ਚ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਰਾਵਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਉਥੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇਖਿਆ—ਕਾਜਲ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ। ਉਸ ਰੂਪ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਕੰਵਰਾਂ ਦੀ ਪੰਖੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਫੈਲੀਆਂ, ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਜੰਗਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਮਸਤਕ ਤੇ ਕਿਰਣ, ਬਾਂਹਾਂ 'ਤੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ। ਉਹ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਹੱਥ 'ਚ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਹਰ ਗਹਿਣੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਤੇ ਸਭ ਇੱਛਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ। ਰਾਵਣ, ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਤੇ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ 'ਚ ਲੰਕਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਲੰਕਾ ਦੇ ਨਿਆਂ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ, ਉਥੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਦੇਵ ਰੂਪ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਸਨ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਚ ਹਲਚਲ ਹੋ ਗਈ, ਮਨ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ, ਅੰਦਰੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਤਪਸਿਆ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋਈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਕੋਲ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਰਾਜਾ, ਇਹ ਰੂਪ ਮੈਨੂੰ ਦਿੰਦੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਥਾਹ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਭਰਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਰੂਪ ਲੈ ਲੈ, ਵੀਰ; ਮੈਂ ਇਸਦਾ ਕੀ ਕਰਾਂ?" "ਆਤਮ-ਭਵ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ; ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਦੇਵਤਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।" ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਨੇ ਉਸ ਜਨਾਰਦਨ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਦੀ 108 ਸਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੀ, ਨਿੱਘਣਤਾ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਤੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜ ਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਖ ਭੋਗਿਆ। ਅਹਾ! ਇਹ ਉੱਚਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੁਣਕੇ, ਅਨੰਤ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਦੇਖਿਆ। "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪੂਰੀ ਤੇ ਸੱਚੀ ਦੱਸੋ।" ਫਿਰ, ਉਹ ਕਰੂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਕਿਨਰ, ਲੋਕ-ਪਾਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਪਾਪੀ सिद्धਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਸਭ ਨੂੰ ਯੁੱਧ 'ਚ ਹਰਾ ਕੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲੈ ਆਇਆ, ਲੰਕਾ ਨਵੀਂ ਵਸਾਈ, ਤੇ ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖਾਤਰ ਮੋਹ 'ਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਰਾਵਣ, ਸ਼ੱਕੀ ਹੋ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਿਰਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ; ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ, ਲੱਖਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ, ਰਾਮ ਨੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਤੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਯੂਵਰਾਜ ਬਣਾਇਆ। ਹਨੁਮਾਨ, ਨਲ, ਨੀਲ, ਜਾਮਬਵਨ, ਪਨਸਾ, ਗਵਯਾ, ਗਵਕਸ਼, ਪਾਥਿਨ—ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਵਾਨਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸਨ। ਰਾਮ, ਕੰਵਰਾਂ-ਆਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੀ। ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅਦਵਿਤੀਯ ਯੁੱਧ 'ਚ ਲੱਗਿਆ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ—ਯਮਹਸਤ, ਪ੍ਰਹਸਤ, ਨਿਕੁੰਭ, ਕੁੰਭ ਆਦਿ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ੂਰ ਨਰੰਤਕ, ਯਮੰਤਕ, ਮਲਾਧਿਆ, ਮਲਿਕਾਧਿਆ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਫਿਰ, ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਤੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਅਗਨੀ-ਪਰੀਖਾ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਜ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਪੂਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਆਯੋਧਿਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤ ਕਰਕੇ, ਭਰਤ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਸਭ ਰਾਜਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ। ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਤਨ ਰੂਪ ਦੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਦਸ ਸੌ ਸਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਸਮੁੰਦਰ-ਘਿਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਜ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਉੱਚੀ ਵੈਸ਼ਣਵ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਹੀ ਰੂਪ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, "ਧੰਨ, ਤੁਸੀ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਜਲਾਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ।" ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਘਟਣ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਧੰਨ ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਘਰ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨਾਲ, ਕੰਸ ਆਦਿ ਦੀ ਨਾਸ ਲਈ ਆਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਲਈ, ਉਹ ਰੂਪ ਹੋਰ ਕਾਰਣ ਵਾਸਤੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਵੈਦਿਕ ਕਥਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਗਰਬ ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਵਿਰਾਤਾ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਵਰਨਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।