ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਲਾ-ਕਾਰਿਗਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਥਰ ਦੀ ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਜਦ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਸਹੀ ਰੀਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆ ਰਹੇ ਵੱਡੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ। ਇਹ ਭਗਤ ਜਦ ਸੁਰਗ ਅਤੇ ਸੁਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਡਰ-ਭੈ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਸਭ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ, ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੂਰਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸੀ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਮੁਕੁਟ, ਬਾਂਹਾਂ 'ਤੇ ਬਾਜੂਬੰਦ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਚੌੜੀਆਂ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ 'ਚ ਕੁੰਡਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਮੂਰਤੀ ਮੈਂ ਗੁਪਤ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਪੁਰਾਤਨ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸੁਰਗਵਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ਉੱਤੇ, ਉੱਤਮ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਬੋਲ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਨਾਮੁਚਿ ਆਦਿ ਕਠੋਰ ਅਸੁਰਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਨਾਇਆ। ਜਦ ਦੂਜਾ ਯੁਗ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸੀ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਭੁੱਖਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਭਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਨਾਗਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਪਾਂ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਤੋਂ ਅਜੈਯ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਵਰ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੰਝ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਇੰਦਰਜਿਤ ਪਿਆ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮੇਘਨਾਦ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਿਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਰਾਵਣ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਥੇ ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਕਾਜਲ ਵਰਗੀ ਕਾਲੀ, ਸਭ ਸੋਭਾਗ੍ਯ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ, ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਜੰਗਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਮੁਕੁਟ ਤੇ ਬਾਜੂ 'ਤੇ ਬਾਜੂਬੰਦ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਸੀ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਹਰ ਗਹਿਣੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਤ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਹੀਰੇ-ਜਵਾਹਰਾਤਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਅਤੇ ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਮੂਰਤੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਲੰਕਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਨਿਆਇਪ੍ਰੀਤ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ, ਖੜੇ ਸਨ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਮੂਰਤੀ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਦੇਵਲੋਕ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਆਈ ਸੀ, ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਚਮਤਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਸਰੀਰ ਰੌਂਗਟਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਮੂਰਤੀ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਈ।" ਇੰਝ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵੋ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਭਰਾ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਲੈ ਲੈ, ਵੀਰ, ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਾਂਗਾ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਦੇਵਤਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ, ਉਸ ਮੰਗਲਮਈ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ੧੦੮ ਸਾਲ ਤੱਕ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਬੁਢ਼ਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਣੂ-ਪਰੀਮਾਣ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮਿਲ ਗਈਆਂ, ਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਜ ਤੇ ਜੋ ਚਾਹਿਆ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਹ ਪਰਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਿਹੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੀ—ਅਨੰਤ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੁਲਭ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ। ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਦੱਸੋ। ਫਿਰ ਉਹ ਨਿਰਦਈ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਕਿਨਰਾਂ, ਲੋਕਪਾਲਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਸਭ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਕੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਿਆਇਆ, ਲੰਕਾ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭਟਕ ਗਿਆ। ਰਾਵਣ, ਸ਼ੱਕੀ ਹੋ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਿਰਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਰੁੱਸ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ (ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ) ਸਮੇਤ ਉਸ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਲਈ, ਰਾਮ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਇਆ। ਹਨੁਮਾਨ, ਨਲ, ਨੀਲ, ਜਾਂਬਵੰਤ, ਪਨਸਾ, ਗਵਯ, ਗਵਕਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਪਥਿਨਾ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ, ਜੋ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ। ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਪਾਰ ਲੰਘ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਰਾਮ ਨੇ ਯਮਹਸਤ, ਪ੍ਰਹਸਤ, ਨਿਕੁੰਭ ਅਤੇ ਕੁੰਭ ਆਦਿ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਅਦੁੱਤੀਯ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ।