ਸੁਣੋ, ਸੰਤ ਜਨੋ, ਕਿਵੇਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪਦਰ੍ਹੇ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਘਰ ਛੱਡਣ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਚ ਅਨੇਕਾਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਮਾਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ? ਗੰਗਾ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਵੈṁ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼—ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਇਥੇ, ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦਾ ਗੁਪਤ ਤੱਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸੱਚਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਨਾਮਤ: ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਸਦਾ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ ਇਸ ਗੰਗਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਕ ਸ਼ਲੋਕ ਜਾਂ ਇਕ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਭੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ ‘ਗੰਗਾ, ਗੰਗਾ’ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੰਗਾ ਪੁਰਾਣ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਦਾਗਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਸਿਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਅਤੇ ਇੱਛਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਗੌਤਮ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਵਡਿਆਈ ਹੋਵੇ! ਕੌਣ ਤੁਹਾਡੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੌਤਮੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਦੰਡਕਾਰਣਯ ਲਿਆਇਆ? ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੂਰੋਂ ਵੀ ‘ਗੰਗਾ, ਗੰਗਾ’ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਸਿੰਘ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਉਚੇ ਹੋਣ, ਤਦ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਪੰਜ ਲੱਖ ਤੀਰਥ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਗੀਰਥੀ ਵਿੱਚ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਕੇਵਲ ਇਕ ਵਾਰੀ ਗੋਦਾਵਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗ੍ਰਹਿ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਗੌਤਮੀ ਗੰਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਵਹੇਗੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੁਆਰਾ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਵੇਗੀ। ਜੋ ਫਲ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਅਤੇ ਸੌ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਸੁਣਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਪੁਰਾਣ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕਲੀਯੁੱਗ ਤੋਂ ਨਿਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਚਤਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ, ਸ਼ਾਂਤ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਭਗਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਸੁਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ, ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੂਰਨਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਲਿਖ ਕੇ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਇਸ ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਤਸੰਗ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਹੁਣੇ ਤੱਕ ਰੱਬ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਅਧੂਰੇ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਫਿਰੋਂ ਅਸੀਂ ਉਹ ਪਰਮ ਰਾਜ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।” “ਤੁਸੀਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਅਨੰਤ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ, ਹੇ ਦੇਵ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।” ਤਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਉੱਤਰ ਆਇਆ, “ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਤੱਤ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਜੋ ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, ‘ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ਿਲਪੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਓ।’” ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣ ਗਈ, ਤਾਂ ਭਗਤ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ, ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਫ਼ਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਗਏ। ਉਹ ਲੋਕ ਸੁਰਗ ਤੇ ਸੁਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਉਥੇ ਵੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸੁਚੱਜੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਮੂਰਤੀ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲ ਚਿੰਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਜੰਗਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਣਮਾਲਾ ਸੀ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮੁਕੁਟ, ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜੂਬੰਦ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ, ਕਣਕਣ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਲ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਇਹ ਮੂਰਤੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਗੁਪਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਹੋਰ ਦੈਵੀ ਜਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੀ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਗਏ। ਉਥੇ, ਉਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਧੀਆ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਬੋਲ-ਚਾਲ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਆਦਿ, ਨਾਮੁਚੀ ਆਗੂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਡਰਾਉਣੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ। ਜਦ ਦੂਜਾ ਯੁੱਗ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਇਆ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਉਪਜਿਆ। ਉਹ ਸੀ ਦਸਗ੍ਰੀਵ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਭੁੱਖਾ ਰਿਹਾ, ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ। ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਨਾਗਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ, ਅਤੇ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਤੋਂ ਅਜੈਯ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਜਾਂ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਅਸਰ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਵਰ ਪਾ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਜਿੱਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਮੇਘਨਾਦ ਸੀ, ਨੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਰਾਵਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਨੇ ਉਥੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਕਾਜਲ ਵਰਗੀ ਕਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਮੰਗਲ ਚਿੰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵਣਮਾਲਾ, ਸਿਰ ਤੇ ਮੁਕੁਟ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜੂਬੰਦ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਹਣੇ, ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਤ ਫਲ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਗੁਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਇਤਿਹਾਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸੰਤ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।