ਉਮਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਕਤਿ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸੁਭਾਵ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦਾਤਾ ਹੈ—ਉਸ ਮਹਾਨ ਮਾਤਾ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਾਥੀ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। "ਮਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕਰੋ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਹ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ," ਉਸਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ। ਉਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਜਟਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: "ਤੂੰ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਲੈ ਆ। ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ।" ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਉਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਹਨ, ਉਥੇ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਵੇਦ ਵੀ ਹਨ। ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜ।" "ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵੀ ਗੰਗਾ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ: ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਮੋੜ।" ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਫਿਰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਮੋੜ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਜਦ ਤੱਕ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਆਪ ਉਥੇ ਹਨ; ਇ enਾ ਤੱਕ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੇ।" "ਜਗਤ ਜਨਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰਣ ਵੀ ਹੈ: ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਗੌਤਮ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ।" "ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਮਿਠੇ ਢੰਗ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਜੋਤੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ।" "ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਭਵ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪੁਜਿਆ। ਜਦ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ‘ਤੂੰ ਮੰਗ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਦੇਵਾਂਗਾ।’" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ’ਤੇ, ਗੌਤਮ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ, ਕੇਵਲ ਇਹੀ ਆਖਿਆ: ‘ਹੇ ਜਟਾਧਾਰੀ ਸ਼ੰਕਰ, ਮੈਨੂੰ pavitar ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।’" "ਫਿਰ ਸ਼ੰਭੂ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲੇ, ‘ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮੰਗਿਆ; ਇਸ ਲਈ, ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਮੰਗ ਜੋ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੋਵੇ।’" "ਗੌਤਮ, ਜੋ ਮਨ ਤੋਂ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਭਵ ਦੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, ‘ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਇਹੀ ਹੈ: ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖਣਾ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਮਿਲ ਗਿਆ।’" "‘ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਣ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਦੇਖ ਲਿਆ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਤਾਂ ਕੀ ਕਹਿਣਾ!’" "ਜਦ ਗੌਤਮ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ, ਤਾਂ ਭਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਕਿਹਾ, ‘ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇਹ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ।’" "ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮੰਗਿਆ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ।’ ਇੰਝ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਅੱਗੇ ਮੁੜ ਆਖਿਆ।" "ਗੌਤਮ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਲੋਕਪਾਲ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ।" "‘ਜਦ ਤੱਕ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਰਹੇ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹੇ।’" "‘ਹੇ ਜਗਤਪਤੀ, ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ ਜੋ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਹਨ।’" "‘ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਵਾਸ ਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਜਟਾ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਉਥੇ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।’" "ਇਹ ਗੌਤਮ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਬੋਲੇ, ‘ਚਾਹੇ ਜਿੱਥੇ, ਜਿਵੇਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ—’" "‘ਸੁਣਨਾ, ਉਚਾਰਣਾ ਜਾਂ ਯਾਦ ਕਰਨਾ, ਹੇ ਗੌਤਮ, ਜੋ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਗੋਦਾਵਰੀ ਉੱਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ—’" "‘ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਬਾਗਾਂ, ਰਤਨਾਂ, ਜੜੀਆਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ—’" "‘ਦਾਨ ਜੋ ਉਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਗੌਤਮ, ਉਹ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦਾਨ।’" "‘ਚਾਂਦ੍ਰ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਸਮੇਂ, ਮੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਹੈ।’" "‘ਜੋ ਵੀ ਉਥੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਸੁੰਦਰ ਬਛੜਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—’" "‘ਇਸ ਲਈ, ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਤੇ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।’" "‘ਇਸ ਲਈ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਗੰਗਾ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।’" "ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ, ਹੇ ਮਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵਲੋਂ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਕਹੇ ਹੋਏ ਸੁਣਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਸਦਾ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਾਪਤ ਹਨ।" "ਹੇ ਮਾਂ, ਉਹ ਦਇਆ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਕੌਣ ਵਾਪਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਫਿਰ ਵੀ, ਮਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਯਾਦ ਜਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਜੇ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਔਖਾਪਾ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇਵੀ।" "ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਪਰ, ਜੋ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਗੋਦਾਵਰੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੱਛੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਮਾ, ਗਣਪਤੀ, ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਨਮਾਨ-ਸਹਿਤ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ।