ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਨੇ ਗਹਿਰੀ ਤੇ ਲੰਮੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਨੇ ਐਸਾ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਕਰਤਬ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਡਰ ਗਏ, ਤੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਖੱਡ ਤੇ ਯਗਨ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ, ਆਪਣਾ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਅਸ਼ਰੀਰੀ ਵਾਣੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਸ ਜਟਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ; ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਨੇ ਵਿਰਥ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯਗਨ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਆਪਣੀਆਂ ਜਟਾਂ ਯਗਨ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਤੇ ਇਸ ਕਰਤਬ ਤੋਂ ਪਾਪ ਜਨਮਿਆ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵੇਦ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਪਾਪੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਪਰ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 'ਜੋ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ' ਆਖ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਭੀਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਲ ਪਰਤ ਗਏ; ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ, ਜੋ ਕਰਤਬ ਤੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯਗਨ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਗਿਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭੀਮ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲੈ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਜਗ੍ਹਾ ਚੋਟੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਗੋਦਾਵਰੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਨ ਵਜੋਂ ਵੇਦਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਤੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਭੀਮਨਾਥ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਗੰਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸਾਥ-ਸਮਰਥਨ ਵਿਚ, ਜਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਗਈ। ਵਸਿਸ਼ਠ, ਜਾਬਾਲੀ, ਯਜਨਵਲਕਯ, ਕ੍ਰਤੁ, ਅੰਗਿਰਸ, ਦੱਖ, ਮਰੀਚੀ, ਵੈਸ਼ਨਵ, ਸ਼ਤਤਾਪਾ, ਸ਼ੌਨਕ, ਦੇਵਰਤਾ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅਗਨੀਵੇਸ਼, ਅਤ੍ਰਿ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਮਰੀਚੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੁਧੂਤ, ਪਾਪਾ, ਮਨੁ, ਗੋਤਮ ਤੇ ਹੋਰ, ਕੌਸ਼ਿਕ, ਤੁੰਬੁਰੂ, ਪਰਵਤ, ਅਗਸਤ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਪਿਪਪਲਾਦ, ਗਲਵ ਤੇ ਯੋਗੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਵਾਮਦਾ, ਅੰਗਿਰਸ, ਭਰਗਵ, ਜੋ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਾਲੇ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਗਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨਤਰਾਂ ਤੇ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ, ਗੰਗਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨਗੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਹਰੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਦਿਤਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਮਰੁਤ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਹਰੀ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸੱਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗਮਾਂ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ ਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮਾਧਵ ਤੇ ਰਾਮ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ 'ਬ੍ਰਹਮੇਸ਼ਵਰ' ਨਾਂ ਤੇ ਮੈਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ। ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ 'ਚਕ੍ਰਪਾਣੀ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਵੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ 'ਇੰਦਰ ਤੀਰਥ' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, 'ਹਯਮੁਰਧਕ' ਵੀ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਘੋੜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ। 'ਸੋਮਾ ਤੀਰਥ' ਵੀ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਿਵ 'ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ, ਸੋਮਾ, ਸ਼੍ਰਾਵਸ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ, ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ: "ਹੇ ਸੋਮਾ, ਇੰਦਰ ਲਈ ਵਹੋ।" ਸੱਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸੂਰਜ, ਸੱਤ ਯਜਨ-ਪੁਰੀਤ, ਸੱਤ ਆਦਿਤਯ—ਹੇ ਸੋਮਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾ। ਤੂੰ ਜੋ ਸ਼ੁਧ ਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਰੱਖ, ਸੋਮਾ; ਸਾਡੇ ਵੈਰੀ ਸਾਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣ, ਕੋਈ ਹਾਨੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਵਡਿਆਈ ਵਧਾਈ; ਅਸੀਂ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮਿਆ। ਮੈਂ ਕਵੀ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਚਿਕਿਤਸਕ; ਮੈਂ ਚੰਗੀਆਂ ਜੜੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਧਨ ਦੀ ਚਾਹ ਵਿਚ, ਅਸੀਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਨ ਕਰਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਸੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਨੇ ਉਹ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਯਗਨ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਥਾਂ 'ਸੋਮਾ ਤੀਰਥ' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ 'ਅਗਨੇਯ' ਹੈ। ਅਗਨਿ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਯਗਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ 'ਅਗਨੇਯ' ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਗਲੇ 'ਆਦਿਤਯ' ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਮੈਂ, ਸ਼ੰਕਰ ਤੇ ਹਰੀ, ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਨਮਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਦੇ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦਾ ਅਣਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ 'ਆਦਿਤਯ' ਨਾਮ ਹੈ, ਤੇ ਬਾਅਦ 'ਬਾਰਹਸਪਤਯ'। ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪੂਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਗਨ ਕੀਤੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ 'ਬਾਰਹਸਪਤਯ' ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਤੀਰਥ 'ਇੰਦਰਗੋਪ' ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਹਾੜ ਤੇ ਹੈ। ਉਥੇ, ਹਿਮਾਲਾ ਨੇ ਵੱਡਾ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ; ਉਹ 'ਅਦ੍ਰਿਤੀਰਥ' ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਸਭ ਚਾਹੀਦੇ ਫਲ ਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੌਤਮੀ ਗੰਗਾ, ਬ੍ਰਹਮਾਦ੍ਰਿ ਤੋਂ ਵਹੀ।