ਪ੍ਰਚੇਤਾਸ ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਰੁੱਖ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਏ ਤੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਆ ਗਈ। ਹਵਾ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਗਈ, ਆਕਾਸ਼ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਹਿਲ-ਜੁਲ ਵੀ ਨਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਚੇਤਾਸ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ ਛੱਡਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਹਵਾ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹ ਸਮੇਤ ਉਖਾੜ ਕੇ ਸੁੱਕਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਕੁਝ ਹੀ ਟਾਹਣੀਆਂ ਬਚੀਆਂ, ਤਾਂ ਸੋਮ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ, ਪ੍ਰਚੇਤਾਸ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨੋ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵੋ। ਧਰਤੀ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਹੋਣ ਦਿਓ। ਇਹ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ, ਜੋ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮਾਣਿਕ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਨਾਮ ਦੀ ਹੈ, ਰੁੱਖਾਂ ਲਈ ਹੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਓ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਏਗੀ।" "ਤੁਹਾਡੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਅਰਧ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਇਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਗਿਆਨੀ ਜੀਵ-ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਣੀ ਜਨਮੇਗਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਦਕ੍ਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਕਰੇਗਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਜਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।" ਸੋਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਚੇਤਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦਸ ਪ੍ਰਚੇਤਾਸ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਦਕ੍ਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਸੋਮ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ, ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਰਚੇ। ਫਿਰ ਔਰਤਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਦਸ ਧੀਆਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤੇਰਾਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ, ਹੋਰ ਧੀਆਂ ਸੋਮ ਨੂੰ; ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ, ਪੰਛੀ, ਗਾਂਵਾਂ, ਸੱਪ, ਦਾਨਵ, ਦੈਤ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜੰਮਿਆ, ਜੀਵ ਸਰੀਰਕ ਮਿਲਾਪ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਮਨ, ਨਜ਼ਰ ਜਾਂ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਦਕ੍ਸ਼ ਦਾ ਇਹੀ ਜਨਮ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਦਕ੍ਸ਼, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਵਰਤਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਖੱਬੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਜਨਮੀ। ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਚੇਤਸਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ? ਤੇ ਸੋਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸਦਾ ਸੱਸਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ? ਹੇ ਦੁਜਾ ਜੰਮਿਆ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਨਾਸ ਸਦਾ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕਦੇ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਭੁੱਲਦੇ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿਚ, ਦਕ੍ਸ਼ ਵਰਗੇ ਰਚਨਹਾਰ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਮੁੜ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਵਿਚ ਹੈਰਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਡਾ-ਛੋਟਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਿਰਫ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਹੀ ਮਾਣ ਸੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਜੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਓ। ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਸ੍ਵਯੰਭੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜੀਵ ਰਚੇ। ਸੁਣੋ, ਉਸ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜੀਵ ਰਚੇ—ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ, ਅਸੁਰ, ਯਕ੍ਸ਼ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਨ-ਜਨਮੇ ਜੀਵ ਵਧੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਸੰਤਾਨ ਵਾਧੇ ਲਈ ਸੋਚਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੈਰਣੀ ਵੱਲੀ ਅਸਿਕਨੀ, ਵਿਰਣ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ, ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੈਰਣੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। ਦਕ੍ਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਆਪ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸਿਕਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਭ ਪੁੱਤਰ ਸੰਸਾਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਦੈਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ੌਂਕੀਨ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਸੇ ਬਚਨ ਆਖੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਵਾਸਤੇ ਸੀ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ, ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਵਿੱਚ, ਡਰ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ, ਨਾਰਦ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੈਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਅਸਿਕਨੀ ਵਿੱਚ, ਵੈਰਣੀ ਵਿੱਚ, ਦੁਬਾਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮੁੜ, ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ—ਹਰਯਸ਼ਵਾਂ—ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ। ਨਾਰਦ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ (ਸੂਤ ਜੀ) ਤੁਹਾਡੀ ਪਿਆਰੀ ਧੀ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਨ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ, ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਸੀਂ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਨਾਰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ। ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹਰਯਸ਼ਵ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਤਾਕਤਵਰ ਸਨ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹਾਏ! ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਬਚਪਨ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਚੇਤਾਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ! ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਅਸਲੀ ਮਾਪ-ਤੋਲ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।