ਜਦ ਉਸ ਨੇ "ਠੀਕ ਹੈ" ਆਖਿਆ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਗਿਆ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੰਧੇ ਹੋਏ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਛੁਡਾਇਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਈਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮੁੜ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ, ਗੰਧਰਵ ਗਿਆਨ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸ਼ੰਭੂ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਅਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਥਾਂ ਕੈਤਵ ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵ, ਵਿਣੁ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ? ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਢ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਸਮੁੰਦਰ ਤੀਰਥ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਗੌਤਮ ਦੁਆਰਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਾਪਾਂ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਪੂਰਬੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਧੀ। ਇਸ ਦਿਵ੍ਯ ਨਦੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਲੇਸ਼ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਵੀ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਚੁੱਕਿਆ। ਇਹ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਵਿਣੁ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਵ ਲੋਕ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਿਮਰਣ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਦੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਈਸ਼ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ ਇਸ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਧਰਮ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਕੋਈ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਗਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਐਸੇ ਪਾਪੀ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਾਖਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਮਣੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ— "ਚਾਹੇ ਪਾਣੀ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਵੇ; ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਮਣਕਾਂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਪਰਬਤ, ਰਾਖਸ਼ ਤੇ ਅਸੁਰ ਹਨ; ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਤੇ ਹੋਰ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੀ ਝੱਲਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵਿਣੁ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਦਾ ਸੌਂਦੇ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਂ ਅਚਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।" "ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ, ਅਹੰਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਆਏ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਉਠ ਕੇ ਆਗਵਾਨੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਧਰਮ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਝੱਲਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਥਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਿਵਾਏ ਅਗਸਤਿਆ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਪਰਾਜਯ ਦੇ; ਪਰ ਤੁਸੀਂ, ਆਪਣੇ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਹੋ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ।" "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਗੰਗਾ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਵਿੱਚ ਆਓ; ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਵੋਗੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਏਕ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਗੰਗਾ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੋਚ ਲਵੋ।" ਜਦ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, "ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਖਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਕਰੋ।" "ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਪਤਨੀਆਂ, ਅਰੁੰਧਤੀ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਾਂਗੀ।" "ਮੈਂ ਛੋਟੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਏਕ ਹੋਵਾਂਗੀ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਓਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਆ ਗਈ। ਗੰਗਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਗੌਤਮੀ ਗੰਗਾ, ਸੱਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਗਈ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸੱਤ ਗੰਗਾਵਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਸੁਣਨਾ ਅਤੇ ਉਚਾਰਨ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਇਛਾ-ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਪ ਨਾਸ, ਭੋਗ, ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਹਾ-ਸਭਾ ਹੋਈ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਰਿਸ਼ਿਸੱਤਰਮ' ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਉਹ ਘਟਨਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਪਿਤਰ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਕਥਾ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਇਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ: ਵਸੀਸ਼ਠੀ, ਦਾਖਿਣੇਈ, ਵੈਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰੀ, ਫਿਰ ਹੋਰ। ਇੱਕ ਵਾਮਦੇਵੀ, ਵਿਚਕਾਰ ਗੌਤਮੀ, ਇੱਕ ਭਾਰਦਵਾਜੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਤ੍ਰੇਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਮਦਗਨੀ ਵੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੱਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਸੰਦ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਸੱਚ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਯਜਨ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿਚ, ਓਥੇ ਹੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਸੀ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਯਜਨ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਆਇਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਯੋਗ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਪੁੱਛਿਆ। "ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਅ—ਯਜਨ ਜਾਂ ਤਪ ਨਾਲ—ਮੇਰੇ ਘਰ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਲਵਾਨ ਹੋਵੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਜੇਤ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਇਛਾ ਤੇ ਭਲਾਈ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ?" ਇਸ ਉੱਤੇ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਵੈਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਪਿਆਰੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਕਰਮ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਕਰਤਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਬੀਜ ਵੀ ਕਾਰਨ ਹਨ; ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਕੇਵਲ ਕਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਕਾਰਣਤਾ, ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਫਲ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਜਾਂ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਫਲ ਕਰਮ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਕਰਮ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਜੋ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਜਿਹੜੇ ਉਪਾਅ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਕਰਨੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਪਾਅ, ਦੋਵੇਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਰਮ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਗਿਆਨੀ ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰੇ ਪਰ ਨਿਸ਼ਚਾ (ਭਾਵਨਾ) ਤੋਂ ਬਿਨਾ...