ਪ੍ਰਮਤੀ ਦੇ ਰਾਜ, ਖਜ਼ਾਨੇ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ—ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਸ ਕੋਲ ਸੀ—ਸਭ ਕੁਝ ਹੁਣ ਚਿਤ੍ਰਸੇਣ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਮਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਬੱਚਾ ਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਧੁੱਛੰਦਸ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, “ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਸੀ? ਉਹ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਕਿੱਥੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇਗਾ? ਉਹ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਏਗਾ?” ਸੁਮਤੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮਧੁੱਛੰਦਸ ਨੇ ਪ੍ਰਮਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਚਲਾਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਵੰਜਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਜੂਆਰੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਾਥੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੂਆ, ਸ਼ਰਾਬ, ਮਾਸ ਖਾਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ। ਕੇਵਲ ਪਾਪੀ ਹੀ ਪਾਪੀ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਦੁੱਖ, ਪਾਪ ਅਤੇ ਨਰਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਰਥਾਂ, ਆਸਨਾਂ, ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਠੱਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੰਗੀਆਂ ਕੁਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਿਗਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਜੂਆਰੀਆਂ ਦਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਜੂਆਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਦਾ ਦੁੱਖੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੂਆਰੀ ਆਪ ਵੀ, ਪਾਪੀ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰਾਸ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ‘ਹਾਏ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਨਹੀਂ।’ ਜਿਸ ਕੋਲ ਦੁਨੀਆਵੀਂ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜੂਆਰੀ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।” “ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੰਝ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚੋਂ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਹ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੰਮ ਠੱਗੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿ) ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਖੇਤੀ, ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ, ਵਪਾਰ—ਇਹ ਸਭ ਠੀਕ ਹਨ, ਪਰ ਠੱਗੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਠੱਗੀ ਨਾਲ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਧਰਮ, ਧਨ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਕੁਲ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇਹ ਕੰਮ ਨਿੰਦਤ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ, ਪਿਆਰੇ? ਜੋ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ। ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਜੋ ਰਾਹ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।” ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਮਤੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮੁੜ ਮਿਲਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?” ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਧੁੱਛੰਦਸ ਨੇ ਸੁਮਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਕੋਲ ਜਾ, ਉਥੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਅਦਿਤੀ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।” ਸੁਮਤੀ ਨੇ “ਠੀਕ ਹੈ” ਆਖਿਆ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮਤੀ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮੁੜ ਲਿਆ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ੰਭੂ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਅਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਤੀਰਥ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ, ਕੈਤਵ ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਏ। ਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉੱਥੇ ਜੋ ਚਾਹੋ ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਸਮੁਦ੍ਰ ਤੀਰਥ ਦਾ ਵਰਨਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। “ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਨਾਰਦ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।” ਗੌਤਮ ਦੁਆਰਾ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਪੂਰਬੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਗ ਪਈ। ਇਹ ਦਿਵਯਾ ਨਦੀ, ਜੋ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੰਧੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਮੈਥੋਂ ਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ। ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਈਸ਼ਾ ਵੀ ਆਦਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। “ਜੇ ਮੈਂ ਉਸ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਧਰਮ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਹੋਵੇਗਾ; ਜੋ ਕੋਈ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਏ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੈ।” “ਅਜਿਹੇ ਪਾਪੀ ਲਈ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਗੰਗਾ, ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਚਾਹੇ ਪਾਣੀ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ; ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ।'” “ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਤਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਪਹਾੜ, ਰਾਖਸ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਹਨ; ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਅਤੇ ਹੋਰ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਝੱਲਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਦਾ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਂ ਅਚਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੋਈ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਏ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਧਰਮ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਝੱਲਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਥਕਾਵਟ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਅਗਸਤਿਆ ਦੁਆਰਾ ਹੋਈ ਹਾਰ ਦੇ; ਪਰ ਤੂੰ, ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿੱਚ, ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ।” “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ: ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਨਾਲ ਆ; ਮੈਂ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਕੇ ਆ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਂਗਾ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਤੂੰ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੋਚ ਲੈ।” ਜਦੋਂ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਗੌਤਮੀ ਵੀ ਕਹਲਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, “ਜੋ ਮੈਂ ਆਖਾਂ, ਉਹੀ ਕਰ।