ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ; ਹੋਰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਜਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਨੇ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਜਵੇਹਰ ਤੇ ਦੌਲਤ ਤੁਰੰਤ ਉਠਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਦੋਵੇਂ, ਉਸ ਪੈਸੇ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਸੱਚੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਦੌਲਤ ਤੇ ਸਮਪਤੀ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜ ਘਰ ਆਵਾਂਗੇ," ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਸੀ। ਵਪਾਰੀ, ਪਾਪੀ ਮਨ ਅਤੇ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕਿਆ; ਦੋਵੇਂ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਦੌਲਤ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਵਪਾਰੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆਈ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਹਥਿਆ ਲਵੇ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਸੀ, "ਜੋ ਵੀ ਤਰੀਕਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਦੌਲਤ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ; ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਸੁਹਣੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਹਨ।" ਹਰ ਥਾਂ, ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਸਤਰੀਆਂ ਹਨ—ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਜੇਕਰ, ਉੱਦਮ ਕਰਕੇ ਦੌਲਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਐਸਾ ਜੀਵਨ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਗਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਸ਼ਿਆ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਵਪਾਰੀ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਕਿਵੇਂ ਲਵਾਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਆਈ ਹੈ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਗੌਤਮ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਜਵੇਹਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵਲੀਆਂ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਬੋਲਿਆ, "ਅਨਿਆਇ ਨਾਲ ਜੀਵ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ।" ਉਹ ਵਧਦੇ, ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ, ਤੇ ਚਾਹੀਦੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਪਰ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਧਰਮ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਹੀ ਹੈ?" ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਨਹੀਂ, ਖੁਸ਼ੀ ਤਾਂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ; ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ, ਡਰ, ਗਮ, ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਹੈ, ਉਥੇ ਮੁਕਤੀ ਹੈ; ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਕਿਵੇਂ ਮਿੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਕਰਾਰ ਹੋਈ; ਜਿਸ ਦਾ ਪੱਖ ਵਧੀਕ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੈ ਲੈਂਦਾ। ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਆਓ ਪੁੱਛੀਏ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਅਨਿਆਇ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧੀਕ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਵੇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਕਰਾਰ ਵਿੱਚ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਧਰਮ ਤੇ ਅਨਿਆਇ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧੀਕ ਹੈ?" ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ, "ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ," ਤਾਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਥੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਹਨ।" ਇਸ ਤਕਰਾਰ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਮਣਿਮਾਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਨੇ ਮੁੜ ਧਰਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮਣਿਮਾਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ?" ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਠੀਕ ਹੈ," ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ, "ਮੈਂ ਦੌਲਤ ਜਿੱਤ ਲਈ, ਵਪਾਰੀ; ਤੂੰ ਨਿਰਲੱਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਿਉਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਪਾਰੀ ਹੱਸਿਆ ਤੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਜਿਵੇਂ ਅਨਾਜ ਵਿੱਚ ਛਿਲਕਾ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਮਿਤਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵਿਹੁਣੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।" ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਚਾਰ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ ਪਹਿਲਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੌਲਤ ਤੇ ਇੱਛਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। "ਤੂੰ, ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਣੇ, ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਗਿਆ, ਜਦ ਧਰਮ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੈ?" ਫਿਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਵਪਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਆਓ, ਦਾਅ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਿਪਟਾਈਏ।" ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਮੁੜ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੰਸਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਗਏ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, "ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਗਿਆ," ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ, ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਦੇ ਹੋ?" ਐਸਾ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਜਿੰਦਗੀ ਗਲੇ 'ਤੇ ਆ ਜਾਵੇ। ਮਾਂ, ਪਿਤਾ, ਮਿਤਰ, ਤੇ ਸਾਕ—ਧਰਮ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਾਥੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਕਰਾਰ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੌਲਤਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਵਪਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਤੇ ਦੌਲਤ ਗਵਾ ਕੇ, ਗਰੀਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਦੋਵੇਂ ਫਿਰਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਯੋਗ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਰੀ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਦੋਵੇਂ ਮੁੜ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਵਪਾਰੀ ਨੇ, ਗੰਗਾ ਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ, ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਵਪਾਰੀ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ ਤੇ ਮੁੜ ਬੋਲਿਆ, "ਤੇਰੀ ਦੌਲਤ ਗਈ, ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਕੱਟੇ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਸਿਰਫ ਗੁਣ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ। ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਵੀ ਕੱਟ ਦਿਆਂਗਾ।" ਵਪਾਰੀ ਹੱਸਿਆ ਤੇ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਰ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਚਾਰਯ, ਦੇਵ, ਵੇਦ, ਧਰਮ, ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ—Iਨਾਂ ਸਭ ਦੀ ਮੈਂ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਪਰ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੈ; ਐਸਾ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਛੂਹਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਿਗਾੜਦਾ, ਉਹ ਮੰਦ-ਮਨ, ਦੁਸ਼ਟ ਹੈ, ਉਹ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ।" ਫਿਰ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਾਅ ਜਿੰਦਗੀ ਉੱਤੇ ਲਾ ਲਵਾਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ।" ਗੌਤਮ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਠੀਕ ਹੈ।" ਦੋਵੇਂ ਮੁੜ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਗਏ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ। ਯੋਗ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਵਪਾਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅੱਖ ਵੀ ਕੱਢ ਲਈ ਤੇ ਬੋਲਿਆ, "ਵਪਾਰੀ, ਤੇਰੀ ਧਰਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ-ਕਰ ਕੇ, ਤੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਗਿਆ: ਤੇਰੀ ਦੌਲਤ ਗਈ, ਤੇਰੀ ਅੱਖ ਗਈ, ਤੇਰੇ ਨਰਮ ਹੱਥ ਕੱਟੇ ਗਏ। ਤੂੰ ਪੂਛਿਆ ਗਿਆ, ਮਿਤਰ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਐਸਾ ਨਾ ਬੋਲੀਂ।" ਜਦ ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ, "ਹਾਏ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨਾ ਦੁਖ ਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਹਰੀ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।" ਉਹ ਵਪਾਰੀ, ਹੁਣ ਗਰੀਬ, ਬਿਨਾ ਹੱਥਾਂ, ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਾ, ਗਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ।