ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ, ਭਗਤੀਸ਼ੀਲ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਨਿਮਰ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਚੁੱਪਚਾਪ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮਝ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੋ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਾਰੀ ਗਲ ਕਹਿ ਸੁਣਾਈ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇੱਕ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਨਾਰੀ ਤੋਂ ਕੀ ਛੁਪਾਉਣਾ?" ਪਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਉਹ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਕਹਿੰਦੀ, "ਜੋ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਣ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਡਰ ਕਿੱਥੇ? ਫੇਰ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਕੀ ਡਰ?" ਉਹ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਇੱਥੇ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਲਗAttachment ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਹ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਧੋ ਲਏ, ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਬੋਲੇ, "ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਤਮਾ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਸ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੂਲ ਰਚਨਹਾਰ, ਮੁਕੁੰਦ, ਸੰਘਾਰਕ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਅਸਹਾਇਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਨਰਸਿੰਹਾ, ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਰੱਖਿਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?" ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਪਾਪੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚਕ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਵਰ ਦਿਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿਤਾ। ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ, ਉਹ ਥਾਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ; ਜਿਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਨੁ ਤੀਰਥ, ਤਵਸ਼ਤ੍ਰ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਇੰਦਰ, ਯਮ ਅਤੇ ਅਗਨਿ ਤੀਰਥ—all ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਵਿਖਿਆਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ਟੁਤ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ्ञ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਅਤ੍ਰਿ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸੋਲਾਂ ਯਾਜ਼ਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦੇ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕਸ਼ਤਰੀ ਯਜਮਾਨ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਯਜਨ ਦਾ ਮੰਡਪ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ? ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦੀਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਯਜਨ ਅਰਥੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਦੀਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦਾਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਕੌਣ ਹੁੰਦੇ? ਮੰਗਣ ਦਾ ਕਰਮ ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਪਾਪ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵਲੋਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜਾਣਨਹਾਰ ਸੀ, ਬੋਲੇ, "ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਦੀਖਿਆ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: 'ਹੇ ਸਵੀਤਾ ਦੇਵ, ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਯੋਗ ਸਥਾਨ ਦਿਉ।' ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਹੋ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਰਾਜਾ ਸਵੀਤਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਅਰਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਭਿਸ਼ਟੁਤ ਨੇ ਵੀ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਹਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ: 'ਹੇ ਸਵੀਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਿਉ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।' ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਰਜ ਰਾਜਸੀ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੋਵੇਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਇਸ਼ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਮੈਂ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।' ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਹੋਣ। ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਸੂਰਜ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜਨ ਮਿਲਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਥਾਂ ਭਾਨੁਤੀਰਥ ਕਹਲਾਈ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਯਜਨ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ, ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ, ਅਮਰ ਲੋਕ, ਦੈਤ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯਜਨ ਵਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਆਏ। ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ, ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਵਾਂਗ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਆਏ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਯਜਨ ਦੇ ਚਮਚੇ, ਭਾਂਡੇ, ਸੋਮਾ, ਸੋਮਾ ਪੀਸਣ ਵਾਲਾ ਪੱਥਰ, ਸੋਮਾ ਦਾ ਪਾਨ, ਹੋਮ ਦੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਯਾਜਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਫੜ ਲਿਆ। ਕੁਝ ਅਸੁਰ ਹਾਸੇ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਦੇ, ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸੁੱਟਦੇ, ਕੁਝ ਹੱਸਦੇ; ਇਹ ਸਭ ਕਰਤੂਤਾਂ ਸਿਰਫ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਦੈਤ ਹਨ।" ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਵਸ਼ਤ੍ਰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਵਰਖਾ-ਘੜੇ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕੋ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇਹ ਯਜਨ, ਚਮਚੇ ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਛਿੜਕੋ।" "ਕਹੋ, 'ਸਭ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਜਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ,' ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਤਵਸ਼ਤ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਕਾਂਦਿਸ਼ੀਕ ਰਾਖ ਹੋ ਗਏ। "ਵੱਡੇ ਪਾਪੀਆਂ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ," ਆਖ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਪਾਣੀ ਸੁੱਟਿਆ; ਫਿਰ ਦੈਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਯੁ ਘਟ ਗਈ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉੱਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਿੱਥੇ ਤਵਸ਼ਤ੍ਰ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਤੇ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਸੁੱਟਿਆ, ਉਹ ਥਾਂ ਤਵਸ਼ਤ੍ਰ ਤੀਰਥ ਕਹਲਾਈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਯਮ ਨੇ, ਜੋ ਦੈਤ ਤਵਸ਼ਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲ ਦੀ ਲਾਠ, ਚਕ੍ਰ, ਫਾਂਸ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰੋਹ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦੈਤ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਹ ਥਾਂ ਯਾਮਯਤੀਰਥ ਕਹਲਾਈ; ਉੱਥੇ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏਆਂ ਦੇ ਕਿਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਧਾਰਾਂ ਵਹੀਆਂ, ਉੱਥੇ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਸੰਤੋਸ਼ ਪਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਵਧਾਈ ਹੋਈ। ਇਹ ਥਾਂ ਅਗਨਿਤੀਰਥ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੰਦਰ, ਮਾਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦੀ ਬਚਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ ਬਣੇਂਗਾ; ਤੂੰ ਸਦਾ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਮਿੱਤਰ ਰਹੇਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।