ਇਕ ਵਾਰ, ਜਟਾਯੂ ਅਤੇ ਸੰਪਾਤੀ ਦੋ ਪੰਛੀ, ਆਪਣੇ ਪਰ ਜਲ ਕੇ, ਥਕ ਕੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਅਰੁਣਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਜਲਦੇ ਹੋਏ ਸੂਰਜ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨੋ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦੇ, ਨਾ ਤਾਂ ਇਹ ਮਰ ਜਾਣਗੇ।” ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਨੇ ਅਰੁਣਾ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਆ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਆਸ ਦਿਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ। ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਲੋਕ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਟਾਯੂ, ਅਰੁਣਾ, ਸੰਪਾਤੀ, ਗਰੁੜ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਗਏ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦਾ ਨਾਮ ਪਤਤ੍ਰੀ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਜ਼ਹਿਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੂਰਜ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਗਰੁੜ ਤੇ ਅਰੁਣਾ ਆਪ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਲਧ-ਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਵੀ। ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਨਸਾਨ ਨੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਨਸਾਨ ਸਭ ਪੀੜਾਵਾਂ ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਵਿਪ੍ਰ ਤੀਰਥ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਤੀਰਥ ਵੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ — ਸੁਣੋ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਅਚੰਭੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਆਲਤਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਸਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗਿਆਨ, ਗੁਣ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਦਯਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਸੰਦੀਵਾ ਸੀ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੱਡੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਅਸੰਦੀਵਾ ਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਜਦ ਰਾਤ ਪਈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁੱਤਰ ਸੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਨਰਮ ਦਿਲ ਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹ ਅਸੰਦੀਵਾ ਨੂੰ, ਇਕ ਰੂਪ-ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ, ਡਰਾਉਣੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ, ਸ੍ਰੀਗਿਰੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕੰਢੇ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਉਂਦੇ, ਉੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਧਰਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ। ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਿਹਤਕੀਰਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਰਾਜਸੀ ਗੁਣ ਸਨ। ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੁਖ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੇ ਮੋਹਕ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਰੂਪ-ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ, ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੀ ਸੀ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ, ਹੁਣ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਡਰਾਉਣੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਆਖਿਆ: “ਇਹ ਗੰਗਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ; ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ, ਚੰਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਠੀਕ ਹੈ, ਇਕੱਠ ਹੋ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਪਰ, ਸਮੇਂ ਤੇ, ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।” “ਜੋ ਨੀਚ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀਆਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਨੀਚ ਤੇ ਉੱਚੇ ਚੁਟਕਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖੋ: ‘ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ।’ ਜੇ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਆ ਜਾਵੇਗੀ।” “ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਏ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਾਂਗੀ ਤੇ ਜੋ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਰਾਂਗੀ। ਮੁੜ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਦੇਸ਼, ਘਰ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ।” ਉਸਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?” ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜੋ ਰੂਪ-ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਨੇ ਕਈ ਕਸਮਾਂ ਖਾ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਭਰਮ ਵਿਚ ਪਏ ਮਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਿਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। “ਮੈਂ ਹਰ ਥਾਂ ਕਾਂਕਲਿਨੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ।” ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਜੋ ਵੀ ਤੂੰ ਆਖਿਆ, ਮੈਂ ਠੀਕ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ — ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੈਂ ਆਖਾਂਗਾ ਤੇ ਕਰਾਂਗਾ।” ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੂਪ-ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ, ਭਾਵੇਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸੁੰਦਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦੀ, ਆਖਦੀ, “ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਗਈ, ਜੋ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਕੀਤਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ, ਨੌਜਵਾਨੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਗੁਣਵਾਨ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਇਹੀ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਸਦੀ ਧੀ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤੀ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ। ਉਹ ਕੁੜੀ, ਉਸਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪਾ ਕੇ, ਸੋਚੀ, “ਮੇਰੀ ਮੁਰਾਦ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ।” ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਗੁਣ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। “ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਮੰਦ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਖਾ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੱਸਾਂ?” “ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾਏਗਾ? ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ੁਭ, ਗੁਣਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਮੰਦੇ ਭਾਗ ਨਾਲ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਖਾ ਜਾਵੇਗੀ।” ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ ਪਤਨੀ, ਭਾਵੇਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਭਯਾਨਕ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ, ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਪਤਨੀ, ਨਿਮਰ ਤੇ ਵਡਿਆਈ ਨਾਲ, ਪਤੀ ਦੇ ਦੁਖ ਜਾਣ ਕੇ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ, ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਤੇ, ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਪਏ ਹੋ? ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸੋ।” ਉਸਨੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸਿਆ: “ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ?” ਪਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। “ਜੋ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਰ ਥਾਂ — ਘਰ ਵਿਚ ਵੀ — ਡਰ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਡਰ ਹੋ ਸਕਦਾ?” “ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਵੈਰਾਗੀ ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲਾ, ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। “ਤੁਸੀਂ ਆਤਮ-ਸਵਰੂਪ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਮੁਕੁੰਦ, ਨਾਸਕ ਤੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਧਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਨਰਸਿੰਹਾ, ਤੁਸੀਂ ਰੱਖਿਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?” ਉਸ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਰਾਇਣ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਪਾਪੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚਕਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ, ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਵਰਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ।