ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨਚਾਹੀ ਵਰਤੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰਸ਼ਣਾ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਹਰੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਹਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ ਹਰਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਕੁਟੰਬ ਦੀ ਭਲਾਈ ਬਖ਼ਸ਼ੀ, ਸਾਰੀ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਥੇ ਦੀ ਵਿਟੀ ਨੂੰ ਮੰਗਲਮਈ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਭਦ੍ਰਤੀਰਥ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ, ਹਰੀ, ਮੰਗਲਤਾ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਉਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰੀ, ਜੋ ਜਨਾਰਦਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਮੰਗਲਤਾ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ—ਪਤਤ੍ਰਿ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਰੋਗ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਦਿਵ੍ਯ ਸੰਪਾਤੀ ਅਤੇ ਜਟਾਯੁ, ਜੋ ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਤਾਰਕਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਅਰੁਣ ਅਤੇ ਗਰੁੜ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਤੀ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਕ ਹੋਰ, ਜਟਾਯੁ, ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਟਕਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਦਿਨ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਉੱਤਮ ਪੰਛੀ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪਰ ਜਲ ਗਏ ਤੇ ਥੱਕ ਕੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਅਚੇਤ ਪਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਰੁਣ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਾਸਕਰ, ਅਰਥਾਤ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਵੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ!" ਸੂਰਜ ਨੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਾਪਸ ਦਿੱਤਾ। ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਜਦ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ। ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਗਏ। ਜਟਾਯੁ, ਅਰੁਣ, ਸੰਪਾਤੀ, ਗਰੁੜ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਗਏ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਤਤ੍ਰਿ ਤੀਰਥ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਸੂਰਜ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਅਰੁਣ ਆਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨੰਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਮਹਾਦੇਵ। ਤਿੰਨੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਉਹ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਉਥੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਹੈ—ਵਿਪ੍ਰ ਤੀਰਥ ਜਾਂ ਨਾਰਾਇਣ ਤੀਰਥ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਥਾ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਉਥੇ, ਯਜਨ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗਿਆਨ, ਗੁਣ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਅਸੰਦੀਵ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਇਕ ਰਾਤ, ਜਦ ਅਸੰਦੀਵ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਕ ਡਰਾਉਣੀ, ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਸ੍ਰਿਗਿਰੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਲੈ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਇਕ ਧਰਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਿਹਤਕੀਰਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਾਜਸੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਜੋ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜੋ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਗੌਦਾਵਰੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਲੈ ਗਈ ਅਤੇ, ਬੁੱਢੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਡਰਾਉਣੀ ਬੋਲੀਆਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ। "ਇਹ ਗੰਗਾ ਹੈ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ, ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਉਹ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜਿਹੜੇ ਨੀਚ ਜਾਤ ਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਤੇ ਚੁਣਵੇਂ ਆਉਟਕਾਸਟ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖੋ, 'ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਂ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋ।' ਜੇ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।" "ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨੇਂਗਾ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਾਂਗੀ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗੀ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਤੇਰੇ ਦੇਸ਼, ਘਰ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿਆਂਗੀ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ।" ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?" ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਵਾਅਦੇ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਭਰੋਸਾ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਹਰ ਥਾਂ 'ਕੰਕਾਲਿਨੀ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਜੋ ਆਖਿਆ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਹਾਂਗਾ ਤੇ ਕਰਾਂਗਾ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਬੁੱਢੀ ਪਰ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਰੂਪ-ਧਾਰੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਆਖਦੀ, "ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ।" ਲੋਕਾਂ ਨੇ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਭਾਗ, ਜਵਾਨੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਬੁੱਢੀ ਪਰ ਗੁਣਵਾਨ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਉਥੇ, ਇਕ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਸ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ। ਉਹ ਕੁੜੀ, ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤੀ ਮਿਲਿਆ, ਸੋਚਿਆ, "ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।" ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਪਣੀ ਗੁਣਵਾਨ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਡਰ ਗਿਆ। "ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਭੈੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਮੈਨੂੰ ਜਰੂਰ ਖਾ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਕਿਸਨੂੰ ਦੱਸਾਂ?" "ਇਥੇ ਕੌਣ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾਵੇਗਾ? ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਮੰਗਲਮਈ, ਗੁਣਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਮਾੜੇ ਭਾਗ ਨਾਲ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਖਾ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ, ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ, ਬੁੱਢੀ ਪਰ ਡਰਾਉਣੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਉਥੋਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲੀ ਗਈ।