ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਮਨਯੁਤੀਰਥ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਖੁਦ ਮਨਯੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਮਨੋਚਾਹੇ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਸਾਰਸ੍ਵਤ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੰਗਲਦਾਇਕ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਗ ਮਿਟਾਉਂਦਾ ਤੇ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣ। ਪੁਸ਼ਪੋਟਕਟ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪਰਸਿੱਧ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਸ਼ੁਭ੍ਰ, ਜੋ ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਤੇ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਥੇ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਸ਼ਾਕਲਯਾ ਨਾਂਕ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉੱਤਮ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂ, ਸਦਾ ਉਸ ਉੱਤਮ ਦੂਜੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ (ਦਵਿਜ) ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਵੇਦ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਵਲੋਂ ਸੇਵੇ ਜਾਂਦੇ। ਪਰ, ਉਸੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਰਸ਼ੁ ਨਾਂਕ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦਵਿਜਾਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੰਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ—ਕਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਦੇ ਬੱਘ, ਕਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਕਦੇ ਪਸ਼ੂ, ਕਦੇ ਔਰਤ, ਕਦੇ ਹਰਣ, ਕਦੇ ਬੱਚਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪਾਪੀ ਜਿੱਥੇ ਵਿੱਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸ਼ਾਕਲਯਾ ਵੱਸਦੇ, ਉਥੇ ਘੁੰਮਦਾ। ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਪਾਰਸ਼ੁ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਾਕਲਯਾ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ, ਉਸਨੂੰ ਫੜਨ ਜਾਂ ਮਾਰਨ ਦੀ ਨੀਤ ਰੱਖਦਾ, ਪਰ ਕਦੇ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦ ਸ਼ਾਕਲਯਾ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਭੋਜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਰਸ਼ੁ ਉਥੇ ਆਇਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ, ਸਫੈਦ ਵਾਲਾਂ ਤੇ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਤੇ ਸ਼ਾਕਲਯਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਇਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ; ਅਤਿਥੀ ਸਤਕਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਏ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ ਜੋ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।" ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਤਿਥੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧੰਨ ਹਨ। ਜਦ ਭੋਜਨ ਲਈ ਬੈਠੇ ਹੋਵੋ, ਜਿਹੜਾ ਭਾਗ ਆਪਣੇ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਉਹ ਅਤਿਥੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਾਕਲਯਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਦਿਆਂਗਾ।" ਫਿਰ, ਦੂਜੇ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਕੁਲਹਾੜੀ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ਾਕਲਯਾ ਨੇ ਉਸਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ। ਹੱਥ ਧੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਰਸ਼ੁ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਦੂਰੋਂ ਆਇਆ ਹੋਵੇ, ਥੱਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਲਟ। ਅਤਿਥੀ ਅਤੇ ਨਿੰਦਕ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਭ ਦੇ ਸਬੰਧੀ ਹਨ; ਨਿੰਦਕ ਪਾਪ ਲੈ ਜਾਂਦਾ, ਅਤਿਥੀ ਸੁਗਤੀ ਦਿੰਦਾ। ਜਿਹੜਾ ਰਾਹ ਤੇ ਆਏ ਥੱਕੇ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਤਿਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸਦੀ ਧਰਮ-ਕੀਰਤੀ-ਸਮ੍ਰਿਧਿ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ, ਮੈਂ ਥੱਕਿਆ ਤੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਭੋਜਨ ਲਵਾਂਗਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ।" ਸ਼ਾਕਲਯਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਦਿੱਤਾ," ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਖਾ ਲਵਾਂਗਾ।" ਫਿਰ ਪਾਰਸ਼ੁ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਦੱਸਿਆ: "ਮੈਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਾਂ; ਨਾ ਦਵਿਜ, ਨਾ ਤੇਰਾ ਵੈਰੀ, ਨਾ ਬੁੱਢਾ, ਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਸੁੱਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਖਾਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਾਕਲਯਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਹੜੇ ਉੱਚ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ, ਜਿਹੜੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਚੂਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।" ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਕਰ ਲੈ ਦੋਸਤ; ਪਰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ: ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਵਜਰ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੁ) ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਮੇਰੇ ਪੈਰ, ਜਨਾਰਦਨ ਮੇਰਾ ਸਿਰ, ਵਰਾਹ ਮੇਰੇ ਬਾਂਹ, ਕੁੱਛ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮੇਰੀ ਪਿੱਠ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ, ਮ੍ਰਿਗ ਮੇਰੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ, ਵਾਗੀਸ਼ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ, ਪੰਛੀ-ਦੇਵ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਮੇਰੇ ਕੰਨ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਮੇਰਾ ਆਖਰੀ ਆਸਰਾ ਹਨ।" ਇਹ ਸਭ ਆਖ ਕੇ, ਸ਼ਾਕਲਯਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਜਾਂ ਖਾ ਲੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਪਾਰਸ਼ੁ, ਹੁਣ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਦੰਦ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ, ਪਾਰਸ਼ੁ ਉਥੇ ਆਇਆ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੈਰ, ਸਿਰ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਹੱਥ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਵੇਦ ਰੂਪ, ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਤੇਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਬਣ; ਮੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇ, ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਾਏ ਦੱਸ। ਮਹਾਨ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਚਾਹੇ ਵੈਰ, ਅਗਿਆਨ, ਸੰਗਤ ਜਾਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਫਲ ਜਰੂਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਸੋਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਮਹਾਤਮ, ਤਪਸਵੀ ਸ਼ਾਕਲਯਾ ਦੀ ਅਟੱਲ ਆਸਥਾ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਪਾਰਸ਼ੁ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਕ ਘਟਨਾ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਈ।